Special: Een groot musicus

Maria Callas

Door Hein van Eekert

De veertigste sterfdag van Maria Callas, 16 september jongstleden, was de aanleiding, maar er zijn meer goede redenen om liveopnamen van de grote diva opnieuw en in verbeterde kwaliteit beschikbaar te maken.

‘Non feci MAI male ad anima viva.’ Zo zingt Maria Callas het zinnetje uit de aria Vissi d’arte in Puccini’s Tosca in 1964: ‘Ik heb NOOIT een levende ziel kwaad gedaan.’ De hoofdletters doen haar eigenlijk onrecht, want ze licht het woordje er niet uit door het harder of nadrukkelijker te zingen, maar door het bijzonder in te kleuren. Ze houdt het hoofd een beetje schuin, kijkt naar de grond en drukt met intense tederheid een stoelleuning aan haar boezem. Alle biografieën met het-tragische-verhaal-achter-de-zangeres, al het gekibbel of ze nu wel of niet de grootste was, het gezeur over een vooral in latere tijd wat onstabiele hoogte plus de onzin dat ze het acteren voor operazangers uitgevonden zou hebben, vallen weg. Dit is Callas live. Ze laat elke seconde tellen en maakt met haar onhandige, neurotische gehobbel door de kamer totaal aannemelijk waarom Tosca devoot een kaars gaat zetten bij de man die ze net met een mes van het leven heeft beroofd. Het valt op hoe ze, in vergelijking met gevierde diva’s uit onze tijd, op zo’n moment zo verpletterend weinig elegant durft te zijn.

p33a.jpg Platenmaatschappij Warner bracht eerder de studio-opnamen van Maria Callas opnieuw uit in gerestaureerde geluidskwaliteit en voegt daar nu een stevige reeks liveopnamen aan toe, waarvan sommige al eerder in de cata- logus stonden en anderen – zoals Nabucco of Parsifal - uit het piratencir- cuit weggeplukt zijn. Een compleet overzicht van wat er van haar aan live- registraties rondgaat, is het natuurlijk niet, maar er is ook hier gewerkt aan de opnamekwaliteit en gezocht naar goed bronnenmateriaal. Op elke cd in de doos staat een eerlijke analyse van het geluid. Drie blu-rays geven ons concerten en twee tweede aktes van Tosca.

p33.jpg

Als Callas Glucks Alceste of Ifigenia zingt, voelt de luisteraar door de niet altijd geweldige geluidskwaliteit heen de intenties van een geboren tragédienne. In de opnametechnisch ietwat bedompt klinkende Armida van Rossini is even goed te horen als in de glasheldere en in kwaliteit van uitvoering adembenemende Lucia di Lammermoor hoe ze belcantoheldinnen muzikaal laat leven en spreken. Spontini’s La Vestale en Donizetti’s Poliuto en Anna Bolena completeren het beeld van de zangeres, dat in haar studio-opnamen wat overmatig op Puccini leunt. Ook niet onbelangrijk: de getuigenis van haar samenwerking met grote maestro’s als Carlo Maria Giulini, Herbert von Karajan, Vittorio Gui en Leonard Bernstein. Daarnaast is het genieten van onder meer de donker vlammende Amneris van Oralia Dominguez in Verdi’s Aida, de ijzersterke Jane Seymour van Giulietta Simionato in Anna Bolena en het viriele klaroengeschal van tenor Franco Corelli in bijvoorbeeld de Poliuto uit 1960. Onvergetelijk in die opname is de opkomst van Callas als de protagoniste Paolina, waarbij de introductiemuziek van Donizetti verdrinkt in applaus en ‘Maria! Maria!’-geroep. Callas was een groot musicus – dat wordt weleens vergeten – met een bijna onfeilbaar instinct voor het theater en dat levert een cd-doos op vol broeierige intensiteit, met alle mooie en lelijke kanten van het leven vertegenwoordigd.

p33b.jpg Maria Callas

Remastered live (42 CD+3 BLU-RAY) VKZ.NL/17560