Interview: Crazy girl crazy

Barbara Hannigan

Door Hein van Eekert

In Alban Bergs opera Lulu maakt een schilder een portret van de fascinerende, mysterieuze Lulu. Barbara Hannigan, dirigent en sopraan, brengt met ensemble Ludwig de cd Crazy Girl Crazy uit waarop Lulu in muziek wordt geschilderd: als de aardgeest die ze voor alles is.

Erdgeist: zo heette een van de twee stukken van Frank Wedekind waarin de jonge vrouw Lulu voorkomt. Lulu wordt als jong meisje door de rijpere man Doktor Schön van de straat geplukt. Mannen en vrouwen begeren haar. Componist Alban Berg, die een opera over Lulu maakte, noemde haar het liefst ‘Erdgeist’. Dirigent en sopraan Barbara Hannigan weet waarom. “Er zit het element aarde in: het met beide benen op de grond staan en het verbonden zijn met de realiteit. Maar er is ook het element geest: dat van de vrije vlucht.” De spectaculair getalenteerde Hannigan is als zangeres een ervaren vertolkster van Bergs Lulu. Nu brengt ze als dirigent met orkest Ludwig een cd uit met daarop de suite die de componist aan de opera onttrok. De vocale solo’s in de suite zingt ze zelf.

Eromheen staan Luciano Berio’s Sequenza III – een scène voor zangstem en instrumenten – en een suite uit George Gershwins musical Girl Crazy. Gedrieën geven de stukken een rijk geschakeerd beeld van ‘aardgeest’ Lulu, in diverse fasen van haar zijn. Hannigan dirigeert met de ervaring van een zingende actrice die het karakter ‘geleefd’ heeft. Op de ochtend van het interview voelt ze in haar botten en spieren de voorstelling van Debussy’s Pelléas et Mélisande nog die ze de avond ervoor heeft gezongen. Geeft het vertolken van Lulu haar als dirigent specifieke inzichten in het dirigeren van de suite? Hannigan denkt van wel, maar ze wijst erop dat ze ook als musicus de fascinerende toonreeksen en de structuur van de muziek voor de rest van haar leven zou kunnen bestuderen en analyseren. Het werken met grote regisseurs heeft haar echter een dramatur- gisch perspectief gegeven: “Ik hoor de woorden en de kleur en de spanning in de stemmen. Ik vertel de leden van Ludwig dat een frase voor hen misschien gemakkelijk speelbaar is, maar voor de zanger moeilijk om te zingen en vraag hun dan om zich dat in te beelden als ze spelen.”

Een nieuw portret van Lulu

barbara2.jpg Wat Hannigan opviel aan Lulu is dat ze in de opera zegt dat ze in haar jeugd het grote geluk had om een paar maanden in het ziekenhuis terecht te komen. “Wie noemt dat nu een geluk? Ze zegt dat ze in die maanden onttrokken was aan het oog van de mannen. Zo kon ze in contact komen met haar eigen instinct. Ze kreeg zelfkennis en kon niet meer gemanipuleerd worden.” Berio’s Sequenza III is op de cd de muzikale verbeelding van de jonge Lulu vóór die ervaring. De suite uit Girl Crazy belicht een ander aspect: “Berg en Gershwin hebben elkaar in 1928 in Wenen ontmoet in de tijd dat Berg aan het schrijven was aan Lulu en Gershwin zou gaan beginnen aan Girl Crazy. Hoewel Gershwin ze tot aan Porgy and Bess op een speelsere manier gestalte geeft, zijn de thema’s in de werken dezelfde: wie heeft er een gebroken hart en wie krijgt het meisje? Wie wint en wie staat aan het einde nog te dansen? Daarom wilde ik een dramaturgisch verband leggen tussen Lulu en Girl Crazy.” Aspecten van het personage van Lulu duiken op in Girl Crazy: “Tijdens de wereldpremière speelde Ethel Merman de vamp en Ginger Rogers was de ingénue: de stereotypes in musicals voor vrouwen. De vamp rookt en drinkt, is grappig en de ingénue was de romantische hoofdrolspeelster die veel onschuldiger was.

Binnen die stereotypen werden musicals gestructureerd, maar Gershwin gaat in zijn muziek aan die formule voorbij.” Hannigan wijst erop dat de opera van Berg is opgebouwd als een spiegel: “Gebeurtenissen in het verhaal komen later in omgekeerde vorm terug. Ik wilde die compositietechniek ook in de Gershwin gebruiken: de Lulu-suite eindigt met de woorden van gravin Geschwitz, en daarmee laten we de suite van Girl Crazy beginnen. Die vloeit dan door naar het einde en tot aan I Got Rythm, dat eigenlijk weer Lulu als danseres uitbeeldt. De dans die niet lijkt te stoppen. De muziek is wild, maar nooit hysterisch, want Lulu heeft altijd een soort chaotische controle over de dingen om haar heen. Er is een vrijheid in die muziek.” En zo maakt Barbara Hannigan met Ludwig op de cd Crazy Girl Crazy een nieuw portret van Lulu: van haar vertwijfelde jeugd tot aan haar dood, waarna ze als vrije geest alsnog aan het eind staat te dansen.

Crazy girl crazy

4 december

Concertgebou, Amsterdam

www.concertgebouw.nl

barbara3.jpgBerg, Gershwin, Berio

Crazy girl crazy

VKZ.NL/17553