58-1.png

SAINT-SAËNS

ORGAN SYMPHONY, CARNIVAL OF THE ANIMALS

Daniele Rossi, Martha Argerich, Orchestra dell’Accademia Nazionale di Santa Cecilia o.l.v. Antonio Pappano Warner 0190295755553

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17547

ORKEST

Saint-Saëns’ Derde symfonie behoort onmiskenbaar tot het populaire segment van het klassieke repertoire. Maar wie op internet voor de aardigheid eens de honderden top tienen van geliefdste of mooiste symfonieën doorzoekt, komt Saint-Saëns’ compositie niet tegen. Kennelijk is dit werk in de beleving van veel muziekliefhebbers niet helemaal een echte symfonie. Komt het door dat orgel? Beethovens Negende heeft nota bene zangers! Of doordat het maar twee (hoewel stiekem toch vier) delen telt? Sibelius’ Zevende is zelfs eendelig! Wat voor verklaring er ook mag zijn, de Orgelsymfonie is een meesterwerk in het genre. Ook Antonio Pappano lijkt daarvan overtuigd, en deze liveopname eindigt meteen boven aan in mijn eigen lijstje favorieten. Het Poco Allegro zingt etherischer dan ooit. Het discreet geregistreerde orgel klinkt als een natuurlijk verlengstuk van het orkest en is weldadig onkathedralig – mijn recensie-cd bevat geen informatie over de opnamelocatie. De finale is majestueus en triomfantelijk zonder bombastisch te worden en zonder dat het orkest moet zwoegen om het orgel weerwerk te kunnen bieden. Van Le carnaval des animaux, evenals de symfonie uit 1886, maken de musici – Martha Argerich en Pappano voorop – een feestje waar het speelplezier van afspat.

Jan Kunst


58-2.png

RAVEL

DAPHNIS ET CHLOÉ e.a.

Orchestre Philharmonique du Luxembourg o.l.v. Gustavo Gimeno Pentatone 0827949065262

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17533

ORKEST

Dat in Gustavo Gimeno, de voormalig slagwerker van het Koninklijk Concertgebouworkest, een orkestleider schuilde was al snel duidelijk. Dat hij het vermogen in zich heeft om tot de grootste dirigenten van de nabije toekomst te behoren wordt steeds duidelijker. Sinds hij in 2015 chef-dirigent is van het schijnbaar nietige Orchestre Philharmonique du Luxembourg gaat het hard. Zowel Gimeno als het orkest maken bij iedere cd die de buitenwereld bereikt wederom een kwantumsprong in kwaliteit, zo lijkt het. Zo is de jongste cd, gewijd aan Ravel, werkelijk een openbaring. Het orkest klinkt in alle geledingen als een absoluut toporkest en Gimeno laat ondertussen een adembenemend licht over Ravel schijnen. Logisch dat het orkest vorig seizoen het contract openbrak en hem nog drie jaar langer vastlegde. Zo kunnen we in elk geval tot 2022 genieten van deze tandem. En ongetwijfeld komt er de komende jaren nog veel meer van de intense schoonheid waarmee Gimeno en het orkest Daphnis et Chloé – luister alleen al naar de adembenemende ‘zonsopkomst’ – en de twee ‘voetnoten’ Une barque sur l’océan en Pavane pour une infante défunte vertolken. Pure orkestpoëzie, die bovendien briljant gedetailleerd en ruimtelijk is vastgelegd.

Paul Janssen


58-3.png

DEBUSSY, FAURÉ

LA MER, ARIETTES e.a.

Magdalena Kozená, Deutsches Symphonie-Orchester Berlin o.l.v. Robin Ticciati Linn Records 0691062055024

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17526

ORKEST

Robin Ticciati is de kersverse nieuwe chef-dirigent van het Deutsches Symphonie-Orchester Berlin. Hij presenteert zich met een geheel Frans programma waarin hij zijn gevoel voor fijne orkestkleuren volop kan etaleren. In Debussy’s La mer paren de Berlijnse musici een krachtige vitaliteit aan finesses in de details zodat de telkens wisselende zeegezichten fraai uit de verf komen. De zes Ariettes oubliées van dezelfde componist klinken hier in de weelderige orkestratie van Brett Dean uit 2015. Magdalena Kozená zong toen de première, begeleid door haar echtgenoot Simon Rattle. Het is even wennen aan haar gekunstelde voordracht en de transpositie die de kleuren donkerder maakt; de liederen zijn immers voor sopraan en niet voor mezzosopraan gecomponeerd. Geduld wordt beloond: eenmaal gewend kunnen de oren genieten van de sensitieve samenwerking tussen orkest en zangeres in deze fijnbesnaarde muziek. Robin Ticciati en zijn orkest excelleren verder in de suite uit Pelléas et Mélisande van Fauré. De uitvoering is een toonbeeld van helderheid en subtiliteit in het kleuren- palet. Minder bekend: het voor- spel van Pénélope uit 1913. Deze opera van Fauré is zelden opgevoerd en zelden opgenomen, maar in Ticciati’s handen smaakt het resultaat naar meer.

Eddie Vetter


58-4.png

C. SCHUMANN, BEETHOVEN

CLARA

Ragna Schirmer, Staatskapelle Halle o.l.v. Ariane Matiakh Berlin Classics 0885470009285

€ 21,99

Bestel: VKZ.NL/17505

CONCERT

Wie bij het pianoconcert van Clara Schumann een vrouwelijke tegenhanger van echtgenoot Roberts concert verwacht, zal bedrogen uitkomen. Robert voltooide het hoogromantische pianoconcert voor zijn gevierde eega in 1845. Clara’s eigen concert dateert van 1835 (ze werkte eraan van haar veertiende tot haar zeventiende) en sluit aan bij het repertoire waarmee zij, nog als Clara Wieck, triomfen vierde op de Europese podia: virtuoze concerten van onder anderen Chopin, Moscheles en Henselt. Berlin Classics’ huispianiste Ragna Schirmer geeft een krachtige vertolking van dit iets meer dan twintig minuten durende werk. In de hoekdelen, vol octaafpassages en andere showelementen, klinkt duidelijk Clara’s ambitie door ‘de gelijke van Thalberg en Liszt’ te zijn, zoals ze het zelf verwoordde. De centrale Romance is een verhaal apart: geschreven voor alleen piano en cello is het een tedere herinnering aan haar jeugdliefde, de cellist Theodor Müller. Persoonlijk had ik als aanvulling graag meer muziek van Clara zelf gehoord, maar de koppeling met Beethovens Vierde pianoconcert is goed verdedigbaar: het was een repertoirestuk van Clara en ze schreef er zelf cadenzen voor, die Schirmer hier in ietwat verkorte vorm speelt. De Staatskapelle Halle onder Ariane Matiakh begeleidt gepast romantisch.

Jan Kunst


59-1.png

MENDELSSOHN

VIOLIN CONCERTO, SYMPHONY NO. 5

Isabelle Faust, Freiburger Barockorchester o.l.v. Pablo Heras-Casado harmonia mundi 3149020232521

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17511

CONCERT

Valt er nog iets nieuws en bijzonders toe te voegen aan Mendelssohns fameuze Vioolconcert in e-klein? Het is een van de meest opgenomen concerten en alle groten uit heden en verleden hebben hun licht er al over laten schijnen, met vele geslaagde registraties tot gevolg. Het antwoord op de vraag lijkt daarom ‘nee’ te zijn. Tot Isabelle Faust bedenkt het concert op te nemen met het Freiburger Barockorchester onder leiding van Pablo Heras-Casado. Onder haar handen wordt Mendelssohns zo romantisch geachte vioolconcert niet alleen een werk met barokke invloeden, maar ook een bij vlagen mysterieus gezang dat niet van deze wereld lijkt. Luister bijvoorbeeld naar het begin van het prachtige tweede deel. Geen dik aangezette romantische lijnen, maar ijl zilverdraad dat zich als fijn spinrag geheimzinnig boven het orkest verheft. Faust geeft Mendelssohn met haar prachtige ‘Sleeping beauty’-Stradivarius een buitengewoon volwassen en diep-filosofische klank die nog niet eerder zo naar voren kwam. Dat is mede te danken aan orkest en dirigent, die ook in de Hebriden-ouverture en die rare Vijfde symfonie spelen alsof ze de noten voor het eerst onder ogen hebben. Een prachtige cd die Mendelssohn weer als nieuw doet klinken.

Paul Janssen


59-2.png

NENOV

PIANO CONCERTO e.a.

Ivo Varbanov, Royal Scottish National Orchestra o.l.v. Emil Tabakov Hyperion 0034571282053

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17514

CONCERT

Dit is muziek waarin een pianist zijn spierbundels kan laten zien. Dat de Bulgaar Dimitar Nenov (1901-1953) ook architect was, kan de constructie verklaren van het pianoconcert uit 1936, een massief bouwwerk in laatromantische stijl. Muziek die je vaker moet horen om in het dikke klankweefsel de schoonheden te ontdekken. Het concert van drie kwartier is eendelig, met drie hoofdonderdelen. Op het doorwrochte openingsdeel volgt een dromeriger largo met variaties op een Bulgaars volksliedje, uitlopend in een scherzo-achtige finale die wordt afgesloten met een extatische coda. In de Ballade nr. 2, ook voor piano en orkest, wordt een ontspannener toon aangeslagen. Dit werk spreekt directer tot het hart van de luisteraar, dus u doet er goed aan hiermee te beginnen. Bulgaarse muziek is nauwelijks tot het Westen doorgedrongen, en die van Nenov al helemaal niet. Hij was een succesvol pianist, maar viel in ongenade bij de communistische partijleiding, die na zijn dood zijn opnamen liet wissen en zijn composities niet meer liet spelen. Pas nu komt hij een beetje terug, dankzij deze uitstekende uitvoering en opname. Met minder neem je geen genoegen bij muziek die zich zo moeizaam laat veroveren.

Gerard Scheltens


59-3.png

RACHMANINOV

PIANO CONCERTO NO. 2, PAGANINI RHAPSODY

Anna Vinnitskaya, NDR Elbphilharmonie o.l.v. Krzysztof Urbanski Alpha 3760014192753

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17521

CONCERT

Nadat Anna Vinnitskaya in 2007 de Koningin Elisabethwedstrijd had gewonnen, heeft zij bijna jaarlijks een cd uitgebracht. De nieuwste is gewijd aan muziek van Rachmaninov. Alsof niet hele generaties van klavierleeuwen, onder wie de componist zelf, haar met legendarische opnamen zijn voorgegaan, benadert zij het populaire Tweede pianoconcert met een ontwapenende onbevangenheid. Het is duidelijk dat dit Russische repertoire haar in het bloed zit. Als vanzelf vindt ze het tempo waarin de muziek het best gedijt. Precisie en technische beheersing staan een expressieve overgave niet in de weg, maar dweilen met ‘romantische’ emoties ligt haar niet. Sommige luisteraars zullen haar spel daarom misschien aan de koele kant vinden. Dat gold overigens ook voor de ‘klassieke’ interpretaties van Rachmaninov zelf. In het tweede gedeelte van de cd stelt de 34-jarige pianiste haar verbluffende techniek in dienst van de berucht moeilijke Rapsodie op een thema van Paganini. Bij alle wonderbaarlijke vingeracrobatiek blijft ze muziek maken, klaterend als een waterval of knetterend als vuurwerk. Anna Vinnitskaya heeft geregeld samengespeeld met de NDR Elbphilharmonie onder leiding van Krzysztof Urbanski. Ze liggen elkaar. Dat is goed te horen in het buitengewoon geslaagde resultaat.

Eddie Vetter


59-4.png

RACHMANINOV

PIANO CONCERTO NO. 2, ÉTUDES-TABLEAUX, OP. 33

Boris Giltburg, Royal Scottish National Orchestra o.l.v. Carlos Miguel Prieto Naxos 0747313362974

€ 9,99

Bestel: VKZ.NL/17531

CONCERT

Met enige ‘metaalmoeheid’ zette ik de zoveelste Rachmaninov-cd op, ditmaal van de Russisch-Israëlische pianist Boris Giltburg. Maar tot mijn verbazing raakte ik onmiddellijk gefascineerd bij de solo-inzet in het Tweede piano- concert: zó moet je Rachmaninov spelen: diep en aangrijpend van emotie, donker van klank, aanzwellend en weer afnemend in de stuwkracht van zijn fraseringen, melodieus meeslepend en ontwapenend, en dan, als de muziek bijna te veel van dat alles wordt, plotseling nonchalant virtuoos en grillig. Wat Giltburg, in 2013 winnaar van de Koningin Elisabethwedstrijd, hier samen met het alert en romantisch musicerende Royal Scottish National Orchestra onder Carlos Miguel Prieto neerzet, komt wat mij betreft dicht in de buurt van de ideale Rachmaninov. Componist en pianist delen niet alleen het melancholieke verlangen naar het moederland, maar ook een soms bijna pijnlijke overgevoeligheid, die tot uiting komt in lyrische mijmeringen en ondraaglijke passies, het verlangen naar vrijheid – misschien zelfs naar de ultieme vrijheid van de dood – en een onnavolgbare originaliteit die zich in klank vertaalt als een persoonlijke schreeuw om geluk. Ook in Giltburgs briljante lezing van de Études-tableaux vallen hart en hoofd van componist en pianist op magische wijze samen. Een prachtige Rachmaninov-cd!

Wenneke Savenije


60-1.png

TSJAIKOVSKI

VIOLIN CONCERTO, ROCOCO VARIATIONS

Nemanja Radulovic Borusan Istanbul Philharmonic Orchestra o.l.v. Sascha Goetzel DG 0028947980896

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17543

CONCERT

Op het laatste moment invallen voor een beroemde solist is een beproefd recept voor een stormachtige carrière. Het overkwam Maxim Vengerov, Lang Lang en vele andere topmusici. In 2006 had de Servische violist Nemanja Radulovic (1985), leerling van Patrice Fontanarosa aan het conservatorium van Parijs, het geluk Vengerov te mogen vervangen in Beethovens Vioolconcert met het Orchestre Philharmonique de Radio France onder leiding van Myung-whun Chung. Daarna ging het razendsnel. Radulovic, wiens uiterlijk het midden houdt tussen Paganini en een popster, onderscheidde zich internationaal met een avontuurlijke reis naar de muzikale tradities van Oost-Europa en leefde zich daarna uit in de solomuziek van Bach. Nu neemt hij zijn digitale fans mee naar de Russische muziek van Tsjaikovski, die bepalend was voor zijn jeugd in Belgrado. Aan alles valt af te horen dat deze nieuwe opname voor de razend virtuoze Radulovic gelijk staat aan thuiskomen. Hij voelt zich volledig vertrouwd met de ooit onspeelbaar geachte noten van Tsjaikovski’s Vioolconcert, speelt ze gepassioneerd en vrij, maar ook verfijnd en met een zinderende viooltoon. In de viooltranscriptie van de Rococovariaties laat hij zijn viool al even onbekommerd en persoonlijk zingen, als een geboren gipsy met elegante klassieke trekjes.

Wenneke Savenije


60-2.png

FOCK

SONGS AND SKETCHES

Irene Maessen, Matthijs van de Woerd, Maurice Lammerts van Bueren Zefir Records 8717774570456

€ 24,99

Bestel: VKZ.NL/17551

VOCAAL

De Nederlandse dirigent en componist Dirk Fock werd in 1886 geboren in Nederlands-Indië. Hij studeerde in Berlijn bij onder anderen Arthur Nikisch. In 1917 verving hij Mengelberg bij het Concertgebouworkest, het orkest dat hij nog vele malen zou dirigeren. Zijn werkterrein breidde zich uit tot in de Verenigde Staten, waar hij vanaf 1939 permanent ging wonen. Om begrijpelijke redenen veranderde hij daar zijn naam in Foch. Als componist was Fock grotendeels een autodidact. Zijn nagelaten oeuvre is niet echt groot, maar zeker bijzonder te noemen. Hij heeft werken voor piano en viool gecomponeerd, maar met vele liederen, een opera en een mirakelspel op zijn naam verraadt hij een bijzondere fascinatie en liefde voor de menselijke stem. Zefir Records heeft nu een hele cd met zijn composities laten opnemen. Alle drie de liederencycli vind ik mooi en zeer aangenaam om naar te luisteren, verrassend zijn ze ook. Zowel Maessen als Van de Woerd kunnen mij bekoren. Zeker de bariton, die de Songs of Glory bovendien fascinerend weet te acteren. Java Sketches, Focks laatste werk, vind ik van een uitzonderlijke schoonheid, het wordt ook zeer inspirerend en sprankelend gespeeld door Maurice Lammerts van Bueren.

Basia Jaworski


61-1.png

SCHUBERT

FERN UND NAH

Francine van der Heijden e.a. Quintone 9789078740506

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17550

VOCAAL

Schubert was er snel van overtuigd: samen musiceren met vrienden heeft een overduidelijke meerwaarde en geeft een extra dimensie aan de noten. De door hem geïnitieerde Schubertiades, waar op informele wijze musici in huiselijke kring samenkwamen, groeiden uit tot een begrip en vonden wereldwijd navolging. Zo ook bij de Nederlandse sopraan Francine van der Heijden. Na lang aarzelen om überhaupt een Schubert-cd op te nemen en op aandringen van vriend en fortepianist Bart van Oort klopte zij aan bij een aantal muziekkameraden en ontstond er een Schubertiadegevoel. Resultaat is een registratie van vijftien liederen, waarin Van der Heijden op gevarieerde en soms originele wijze wordt begeleid door een scala aan muzikaal gelijkgestemden. Niet alles pakt even goed uit, maar dat zal in Schuberts dagen niet anders zijn geweest. Zo werkt de subtiele harpbegeleiding van Remy van Kesteren in Gretchen am Spinnrade wonderschoon, terwijl het harmonium in Der Leiermann, bespeeld door Dirk Luijmes, te weinig dynamische zeggingskracht bezit. Bijzonder en zeker geslaagd is de hedendaagse versie van Nähe des Geliebten, dat componist Micha Hamel speciaal voor deze gelegenheid schreef en dat mooi contrasteert met de Schubertversie. Een cd ‘with a little help from my friends…’.

Frans Jansen


61-2.png

KRUTOY

ROMANZA

Anna Netrebko, Yusif Eyvazov, Session Orchestra London & Los Angeles o.l.v. Ben Forster, Jeremy Holland-Smith & William Ross DG 0028947981107

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17541

VOCAAL

We beleven alles tegenwoordig bij voorkeur in het openbaar: dat stersopraan Anna Netrebko het geluk hervond in de armen van tenor Yusif Eyvazov wordt dan ook gevierd met een nieuw album waarin het paar zijn liefde hartstochtelijk uitzingt. En met het paar bedoelen we vooral Netrebko, die het leeuwendeel van de muziek op de nieuwe cd Romanza voor haar rekening neemt. Het gaat om composities van Igor Krutoy, grotendeels op Italiaanse teksten die het hele stilistische scala van ‘Was jij maar hier’ tot ‘Ik begin opnieuw’ doorlopen. De bombastische muziek heeft het hart op de tong en kenmerkt zich door dramatisch tromgeroffel, opbollende strijkersklanken en wisselingen van mineur naar majeur op de en-toen-was-jij-er-momenten. Netrebko ontworstelt zich vocaal met groot succes aan de goede smaak: de stem is groots en meeslepend maar soms een beetje te weerbarstig voor de songs. Als de componist olijke charme aandurft, zoals in Il nastro blu, is Netrebko ineens hartverwarmend. Haar echtgenoot Eyvazov verrast: hij voelt zich veel beter thuis in het genre en trekt de muziek soms zelfs naar een hoger plan, maar speelt toch vooral de supporting actor. De Deluxe-editie heeft een tweede cd met een selectie uit Netrebko’s discografie.

Hein van Eekert


61-3.png

MAHLER

SONG CYCLES

Kindertotenlieder e.a. Alice Coote, Netherlands Philharmonic Orchestra o.l.v. Marc Albrecht Pentatone 0827949057663

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17534

VOCAAL

Deze cd met orkestliederen van Mahler vind ik een van de mooiste Mahleruitgaven van de laatste tijd – en dat zijn er heel wat! Ik was er een klein beetje bang voor, want de opname van Das Lied von der Erde door dezelfde krachten vond ik ronduit teleurstellend. Alice Coote vond ik voornamelijk kwetsbaar en over de interpretatie van Marc Albrecht schreef ik dat de dirigent moest leren wat het verschil is tussen Strauss en Mahler. En waarachtig: het lijkt alsof Albrecht mijn woorden ter harte heeft genomen. Zijn vertolking (en, uiteraard, die van het goddelijk spelende Nederlands Philharmonisch Orkest) is buitengewoon overtuigend en kan wat mij betreft op een lijstje met de beste interpretaties van de liederen bijge- schreven worden. Alice Coote klinkt nog steeds kwetsbaar, maar die kwetsbaarheid is nu haar beste wapen geworden: zij is zo ontzettend betrokken dat het pijn doet. Niet dat het allemaal perfect is wat zij doet, in Um Mitternacht gaat zij even de mist in, maar dat geeft allemaal niet. Over Ich bin der Welt abhanden gekommen zei Mahler ooit: ‘Dit ben ik ten voeten uit.’ Hier hoor je het.

Basia Jaworski


61-4.png

NYMAN, PATRICK e.a.

NO TIME IN ETERNITY

Paulin Bündgen, Ensemble Céladon Aeon 3760058360576

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17530

VOCAAL

Het is alweer een tijd geleden dat we iets vernamen van de Britse componist Michael Nyman. Na zijn memorabele soundtracks voor de films van Peter Greenaway en zijn nog succesvollere klankdoek voor de spraakmakende film The Piano uit 1993 heeft hij eigenlijk geen grote successen meer achter zijn naam bijgeschreven. Hij schreef voor wat minder grote films en reageerde verder op verzoeken van musici die zijn werk ontdekten. Een van die musici is de countertenor Paulin Bündgen. Sinds hij meewerkte aan Prospero’s Books uit 1991, de laatste film van Greenaway waarvoor Nyman de muziek schreef, heeft de Franse vocalist een zwak voor de klanken van Nyman. Toen Bündgen in 1999 Ensemble Céladon oprichtte, wist hij dat hij op een dag de wereld van de renaissance en die van Nyman bijeen zou brengen voor dit gambaconsort en zijn stem. En nu de cd No Time in Eternity, genoemd naar het werk dat Nyman speciaal voor Bündgen en zijn ensemble schreef, er ligt, is duidelijk wat de countertenor hoorde. De werelden van onder anderen William Byrd en Christopher Tye enerzijds en Nyman anderzijds liggen dicht bij elkaar. Vormen van minimalisme en vooral die typisch Britse melancholie zijn de kernwoorden.

Paul Janssen


62-1.png

R. STRAUSS

ICH TRAGE MEINE MINNE

Peter Gijsbertsen, Jozef De Beenhouwer Phaedra 5412327292351

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17520

VOCAAL

Op Ich trage meine Minne, zijn nieuwe cd met Straussliederen, grijpt tenor Peter Gijsbertsen direct de aandacht door niet te grijpen naar aandacht. In het eerste lied, het beroemde Zueignung, ligt de verleiding daartoe op de loer, maar samen met zijn pianist Jozef De Beenhouwer maakt hij het tot een tedere liefdesverklaring. De Beenhouwer houdt de sprankelende, verrassende inkleuring van zijn pianopartij de hele cd vol. Daarbij komt dat Gijsbertsens mooie dictie het meelezen in het tekstboekje overbodig maakt, waardoor een recital ontstaat waarin poëzie en muziek elkaar steeds ondersteunen. In Peter Gijsbertsens donker getimbreerde lyrische tenor schuilt de belofte van de meer dramatische rollen van Richard Strauss – al hoorbaar in zijn vertolking van de Junger Seemann in Wagners Tristan und Isolde op het label van Glyndebourne Opera. Intussen is het heerlijk om liederen als Ständchen en vooral Meinem Kinde eens door een mannenstem te horen, vooral een die met zoveel gevoel te werk gaat. Hier en daar wenst men de zanger de durf toe die Nicky Spence onlangs op zijn Strauss-cd voor Hyperion etaleerde, maar in dit mooi chronologisch opgebouwde liefdesrecital horen warmte en sensibiliteit natuurlijk te overheersen en dat gebeurt dan ook.

Hein van Eekert


62-2.png

JOSQUIN, VICTORIA

SECRET HISTORY

John Potter, Anna Maria Friman e.a. ECM 0028948114634

€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17517

VOCAAL

John Potter kende ik voornamelijk als een van de leden van het vermaarde Hilliard Ensemble. Maar Potter is meer dan ‘alleen maar’ een zanger: hij is ook een gevierd academicus en auteur van talrijke wetenschappelijke publicaties. Als zanger was (en is) hij behalve in oudemuziekgroepen ook actief in hedendaags repertoire en avant-gardemu- ziek. Vaak combineert hij stijlperiodes met en door elkaar: denk aan zijn werk voor de groep Red Byrd. Potter is ook de drijvende kracht is geweest achter deze cd die, geheel naar verwachting, een eigen (en eigengereide) draai geeft aan voornamelijk Victoria en zijn Missa Surge Propera, en Josquin des Prez. De titel Secret History verwijst naar Potters zoektocht naar ‘wat gebeurt met de muziek nadat hij is gecomponeerd’. Dus in plaats van een volledig koor laat hij de muziek klinken door één, hooguit twee stemmen, begeleid door drie vihuela’s en een viola de gamba. Dat het resultaat op mijn zenuwen werkt ligt voornamelijk aan Potter. Vroeger vond ik zijn geluid onaards prachtig, de tijd heeft helaas zijn sporen achtergelaten. Gelukkig is de sopraan Anna Maria Friman wel heel erg mooi en zijn de vihuela-bespelers meer dan bekwaam.

Basia Jaworski


63-1.png

VAUGHAN WILLIAMS, BRITTEN e.a.

SILENCE & MUSIC

Gabrieli Consort o.l.v. Paul McCreesh Signum 0635212049020

€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17517

VOCAAL

Dat Engeland een grote koortraditie heeft, weten we. We kennen vooral de Engelse kathedraalkoren met hun perfecte samenzang en vele in oude muziek gespecialiseerde vocale ensembles. In de laatste categorie valt het Gabrieli Consort van Paul McCreesh. Maar dit ensemble maakt vele uitstapjes naar repertoire dat niet noodzakelijkerwijs terug te voeren is op oude muziek. Op deze cd gaat het om Engelse wereldlijke vocale muziek uit de twintigste eeuw, die past in de traditie van het Engelse madrigaal uit de late renaissance. Maar de componisten heten Edward Elgar, Ralph Vaughan Williams en Benjamin Britten. Ze gebruikten vaak oude teksten, maar hun muziek is overduidelijk twintigste-eeuws. Mooi dat het Gabrieli Consort het aandurfde een hele cd met dit repertoire uit te brengen. Meestal horen we deze koormuziek in afwisseling met werken uit de renaissance, maar dat levert onvermijdelijk stijlbreuken op. En deze muziek kan gemakkelijk op zichzelf staan, zo blijkt hier. Overeenkomst met de oude Engelse madrigalen is dat ook in de hier opgenomen toonzettingen de melancholie alom aanwezig is. De klank die Paul McCreesh aan zijn ensemble ontlokt is betoverend: strak en helder, expressief waar dat moet. Een must voor iedere koorliefhebber.

Marcel Bijlo


63-2.png

SCHUBERT

WINTERREISE

Florian Boesch, Roger Vignoles Hyperion 0034571281971

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17510

VOCAAL

Florian Boesch behoort tot de interessantste liederenzangers van tegenwoordig. Schubert ligt de 46-jarige Oostenrijkse bariton uiteraard na aan het hart. Reeds zes jaar na zijn veelgeprezen opname met de pianist Malcolm Martineau heeft hij de Winterreise opnieuw op cd gezet, deze keer met Roger Vignoles aan de piano. Opvallend: in 22 van de 24 liederen neemt hij nu een hoger tempo dan in 2011, als om het verhaal meer vaart te geven. Vaak lijkt hij eerder te declameren dan te zingen, zonder nadruk, heel natuurlijk. Daardoor zijn de teksten woord voor woord verstaanbaar. Soms gaat dit wel ten koste van het legato en de spankracht van muzikale frases. De lagere regionen van zijn stem doen het sterkst aan. In de hoogte kiest hij nogal eens voor een weke toon, ook daar waar de meeste zangers expressief uithalen. Boesch hoeft de tragiek niet te overdrijven. Hij is een meester in ‘underacting’. Zo treft hij het hart des te meer met een intense melancholie. Samen met Roger Vignoles, ook al zo’n geboren verhalenverteller maar dan aan de piano, onderneemt hij de beklemmende reis door het ijzige winterlandschap, de laatste reis van een dolende ziel.

Eddie Vetter


63-3.png

DERIX

WANDERN

Sef Thissen, Egbert Derix Eggy D Music EDM 2017

€ 19,99

Bestel: VKZ.NL/17506

VOCAAL

Misschien laat het zich nog het best omschrijven als een vorm van klassiek geïnspireerde kleinkunst. De Limburgse pianist-componist Egbert Derix en streekgenoot en bariton Sef Thissen delen een liefde voor het negentiende-eeuwse Duitse lied. Deze periode was de inspiratiebron voor de liederencyclus Wandern die Derix schreef en die begon als een zoektocht naar de dichterlijke en gevoelige kant van zijn in 2009 overleden vader, de journalist Jan Derix. Egbert vertaalde de gedichten over leven en liefde die zijn vader in de jaren vijftig schreef naar het Duits en smeedde ze, aangevuld met gedichten van zijn broer Govert Derix, Ton Engels, Frans Pollux en de Italiaanse dichter Mario Argante tot de liederencyclus Wandern. Het zijn beknopte liederen in de traditie van Beethovens An die ferne Geliebte en Schuberts Winterreise, soms zeer schubertiaans, zoals het begin van Ich wünsche dir, en soms wat cabaretesker van aard, maar immer goed gecomponeerd en gevoelig neergezet. De liveopname in de Kleine Zaal van het Concertgebouw voegt nog een stukje extra intimiteit toe. De enige uitdaging is het afwijkende formaat van het geheel dat de uitgave eerder in een boekenkast dan in een cd-rek doet passen.

Paul Janssen


63-4.png

LUKASZEWSKI

MOTETS

Polski Chór Kameralny o.l.v. Jan Lukaszewski Warner 0190295836399

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17546

KOOR

Religieuze muziekwerken uit de negentiende eeuw leken vooral het grootse van het goddelijke en het nietige van de mens te benadrukken, terwijl in de late twintigste eeuw het mystieke van het geloof op de voorgrond kwam te staan. Vlagen van die traditie vinden we terug in de motetten van Pawel Lukaszewski (1968), maar die proberen de grootsheid van God vooral op een zeer menselijke manier en met een enorme helderheid te schilderen. Lukaszewski’s klankwereld is niet erg eigentijds, hij herinnert aan een componist als Vaughan Williams. Het is niet verwonderlijk dat deze Pool grote populariteit geniet in het Verenigd Koninkrijk. Hij schrijft schitterend voor stemmen, hetgeen op deze cd met motetten duidelijk naar voren komt. De vier stemgroepen van het Polski Chór Kameralny klinken onder leiding van Jan Lukaszewski uitstekend samen, maar tonen ieder hun individualiteit in de speciaal voor hen geschreven passages. Het koor is fantastisch. De a-capella- stukken, in het Latijn, Pools en Duits, ademen rust en toewijding, maar beschikken zeker ook over dramatische kleuren en soms zelfs over een lichte toets, zoals in het Beatus vir, Sanctus Adalbertus uit 1997. De composities in het album omvatten de periode 1992-2014. Er zijn zeven cd-premières.

Hein van Eekert


64-1.png

SCHÖNBERG, BERG e.a.

SIX ORCHESTRAL SONGS OPUS 8 e.a.

Nan Hughes, Axel Everaert Gruppo Montebello o.l.v. Henk Guittart Etcetera 8711801014852

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17509

ENSEMBLE

De Verein für musikalische Privataufführingen, opgericht door Arnold Schön ­ berg in 1928, organiseerde leerzame uitvoeringen van eigentijdse muziek in een samenzweerderige privésfeer. Het programma werd niet aangekondigd, critici moesten buiten blijven. Ze speelden kamermuziek en ook orkestmu­ ziek in bewerkingen voor klein ensemble. Onze tegenwoordige luxe van instantoproepbare muziek op elk gewenst moment kende men nog niet. Je zou dus kunnen zeggen dat de bewerkingen ontstonden als een noodzake­ lijk kwaad waaraan nu geen behoefte meer bestaat en dat hoogstens als curiositeit interessant kan zijn. Maar zo is het helemaal niet. Ook al ontbre­ken de zinderende orkestklanken van bijvoorbeeld Isoldes Liebestod (en ook Isolde zelf in deze instrumen­tale versie), er komen heldere lijnen voor in de plaats en onvermoede details worden blootgelegd. De combinatie van piano, strijk­ kwintet, een paar blazers en harmonium zorgt voor een eigenaardige en intrigerende klankkleur. Henk Guittart en Gruppo Montebello zijn al toe aan Volume 3 van dit fraaie project als spin­off van het Orlando Festival. Naast de transparantie fascineert vooral hun stuwende ‘drive’. De zangers Nan Hughes en Axel Everaert voegen zich naadloos in. Zo ga je je vanzelf deel voelen van Schönbergs geheime genootschap.

Gerard Scheltens


64-2.png

SCHÖNBERG

BLÄSERQUINTETT OPUS 26

Farkas Wind Quintet Quintone 9789078740483

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17549

KAMERMUZIEK

Arnold Schönberg was een revolutionair. Hij gooide in de eerste kwart van de twintigste eeuw alle regels van het klassieke toonsysteem overboord en kwam met zijn ‘Zwölf nur auf einander bezogene Töne’, zijn twaalf­toonstechniek. Schönberg was ook een traditionalist. Zijn grootste voorbeeld heette Johannes Brahms, en hij kende zijn klassieke vormprincipes. Dat is en blijft het vreemde aan Schönberg. Hij schreef ongehoorde muziek in een bekend vormschema. En dat maakt dat zijn werk vandaag de dag als het echt goed uitgevoerd wordt eigenlijk helemaal in lijn met de traditie klinkt. Dat is het geval met zijn Bläserquintett op. 26, uitgevoerd door het Neder­landse Farkas Wind Quintet onder aanvoering van fluitist Herman van Kogelenberg. Dit blaaskwintet uit 1923 was het eerste vierdelige kwintet uit de historie dat geheel op een enkele twaalftoonsreeks gebaseerd was. Met die constatering houdt ook meteen alles op wat naar modern riekt. Schönbergs blaaskwintet is in deze live­uitvoering een levendig werk waarin de geest van bijvoorbeeld Mozart veel krachtiger rondhangt dan de naam van de componist doet vermoeden. Het kwintet van dienst heeft dat goed begrepen en richt met deze cd een waardevol monument op voor de traditionele Schönberg.

Paul Janssen


65-1.png

MENDELSSOHN

STRING QUARTETS

Quatuor Arod Erato 0190295761127

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17545

KAMERMUZIEK

Jong en ambitieus, zo klinkt het Quatuor Arod, dat de Carl Nielsen Chamber Music Competition 2015 en de ARD International Music Competition 2016 won met werken van Mendelssohn. Dat leverde het kwartet, dat studeerde bij violist Mathieu Herzog van het Quatuor Ébène en op dit moment samen met het Artemis Quartet artist in residence is van de Queen Elisabeth Music Chapel in Brussel, een exclusief contract bij Erato op. Het lag voor de hand om te beginnen met opnames van Mendelssohn, die door de onstuimig en met veel testosteron musicerende jongemannen van het kwartet met passie en flair over het voetlicht wordt gebracht. Maar wat nog enigszins ontbreekt in hun vurige muzikale benadering zijn de noblesse, verfijning, elegantie, transparantie en harmonische balans die de door en door beschaafde Mendelssohn tot zo’n bijzondere componist maken, zelfs wanneer hij kort voor zijn dood in ontzetting over het plotselinge overlijden van zijn zusje Fanny het diep bewogen Strijkkwartet op. 44 nr. 2 componeert. In dit ‘wanhopige’ strijkkwartet is de gretigheid waarmee Quatuor Arad de noten verslindt toepasselijk. Elders raakt Mendelssohn soms in ademnood, maar de bevlogenheid van de spelers is wel een belofte voor de toekomst.

Wenneke Savenije


65-2.png

RAVEL, MOZART e.a.

LIVE FROM LUGANO 2016

Martha Argerich & friends Warner 190295831653 (3cd)

€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17544

KAMERMUZIEK

Sinds 2002 heeft Martha Argerich in Lugano elk jaar weer bevriende musici uitgenodigd om een paar weken lang in een ontspannen sfeer samen te spelen. Aan het geliefde zomerfeest is met de vijftiende editie van vorig jaar een einde gekomen. De Zwitserse bank BSI, die wegens malversaties in opspraak is geraakt, heeft zich als sponsor teruggetrokken. Jammer voor de liefhebbers, want de Argentijnse pianiste treedt verder nog maar zelden als solist op en mijdt de opnamestudio als de pest. Het muziekfestijn is niet als een nachtkaars uitgegaan, maar geëindigd met een uitroepteken. Daarvan getuigt de selectie op deze drie cd’s. Een van de hoogtepunten is Argerichs uitvoering van Ravels Gaspard de la nuit, in een grijs verleden een van haar paradepaarden en hier gespeeld aan de vooravond van haar 75ste verjaardag. De hoge leeftijd is er niet aan af te horen. Luister maar hoe zij intens de toetsen laat zingen boven de subtiele golfeffecten in Ondine en hoe zij speelt met de stilte achter de noten in het grimmige Le gibet.

Alleen in het razend moeilijke Scarbo is even te signaleren dat zij geen achttien meer is en wel iets aan jeugdig vervoerende virtuositeit heeft ingeboet. Nog zo’n hoogtepunt: Argerichs charismatische vertolking van Ravels Pianoconcert in G, dat zij al heel vaak heeft opgenomen, de eerste keer zestig jaar geleden. Het lijkt een melancholieke terugblik op Ravels composities, alsof zij oude vrienden zijn, maar voor nostalgie is weinig plaats in de vitale en diep inkervende interpretaties. Vaste prik is het duowerk, in dit geval onder meer in Mozarts Sonate voor twee piano’s KV 448 samen met de Armeens-Amerikaanse pianist Sergei Babayan, en in Debussy’s eigen bewerking van zijn Prélude à l’après-midi d’un faune samen met haar ex-man Stephen Kovacevich aan de tweede piano. Met de Albanese violist Tedi Papavrami vormt zij een homogeen duo in Bachs Sonate BWV 1017. Behalve aan intieme kamermuziek kunnen luisteraars ook hun hart ophalen aan Beethovens grootscheepse Koorfantasie met het koor en het orkest van Italiaans-Zwitserland, zeven zangsolisten en Arge- rich zelf in die geweldige pianopartij.

Tot de vaste gasten van het festival behoort Renaud Capuçon, die excelleert in het zelden uitgevoerde Vioolconcert van Busoni. Een andere vaste gast is de pianist Nicholas Angelich. Hij is samen met Capuçon te horen in het Kam- merkonzert van Berg en in het Hoorntrio van Brahms, waarin David Guerrier subliem de hoornpartij speelt. Argerichs Argentijnse roots komen naar boven in Hombre tango van Marcelo Nisinman, een virtuoos op de bandoneon, die hier met het Ensemble ReEn- cuentros zorgt voor een spetterende uitsmijter. Dankzij de livesfeer in de opnamen waant de luisteraar zich een paar uur in het zonnige Lugano om volop te genieten van al die geïnspireerde muzikaliteit.

Eddie Vetter


65-3.png

BRAHMS

THE PIANO TRIOS

Leonidas Kavakos, Yo-Yo Ma, Emanuel Ax Sony 088985407292 (2cd)

€ 25,99

Bestel: VKZ.NL/17536

KAMERMUZIEK

Het bij elkaar zetten van een briljante violist, een even flamboyante cellist en een pianist op wie je bouwen kunt, geeft niet per se de garantie dat er een fantastisch pianotrio klinkt. Niet voor niets zijn de grootste pianotrio’s, zoals het Trio Wanderer en ons eigen Storioni Trio, bijna fulltime trio en stoppen ze veel energie in het repetitie- en samensmeltingsproces. Maar als de drie musici Leonidas Kavakos, Emanuel Ax en Yo-Yo Ma heten, bestaan er blijkbaar geen regels. Natuurlijk, Ax en Ma hebben al veel vaker samen gespeeld. En Kavakos is evenzeer een duivelskunstenaar als een kameleon. Maar toch overtreft de opname van de drie pianotrio’s van Brahms alle verwachtingen. Al eerder zette het trio onder andere Tanglewood op stelten en dat is met de dubbel-cd in handen begrijpelijk. Meteen de eerste cd, die niet begint met Brahms’ prachtige jeugdzonde, maar met zijn rijpere tweede trio, is zo raak dat er verder niets rest dan ademloos luisteren naar dit trioportret van de Duitse knuffelbeer. Ma en Kavakos vechten menig robbertje om het hoogste woord, terwijl Ax daar als een betrouwbare intermediair tussen zit om de boel niet te laten ontsporen. Het resultaat: Brahms’ trio’s die klinken als een goede literaire thriller.

Paul Janssen


66-1.png

HAYDN

‘SUN’ QUARTETS OP. 20, NOS. 4-6

Chiaroscuro Quartet BIS 7318599921686 (sacd)

€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17528

KAMERMUZIEK

De bijnaam ‘Sonnenquartette’ voor Haydns zes strijkkwartetten opus 20 betekent niet dat de componist hierin de wereld van de zonnige zijde beziet. De naam is afgeleid van de titelpagina van de eerste uitgave, waarop de zon- negod en god van de harmonie Apollo als vignet prijkt. Haydn zet juist het klassieke evenwicht enigszins op losse schroeven door heel gewaagd te experimenteren met de vorm en met asymmetrische frasen. Luisteraars moeten destijds van de ene in de andere verrassing zijn gerold bij al die schijnbaar onevenwichtige ‘Sturm und Drang’. Het Chiaroscuro Quartet maakt na de alom geprezen opname van de eerste drie kwartetten het zestal compleet en geeft opnieuw de dramatiek het volle pond. Het is een internationaal gezelschap, bestaande uit een Russische, een Spanjaard, een Zweedse en een Française. Zij spelen op ‘authentieke’ instrumenten met darmsnaren en gaan zuinig om met het vibrato. Het resultaat klinkt licht en met scherpe randen maar niet al te spichtig, historisch verantwoord maar niet academisch stijf. Ondanks de precisie in de afwerking weten ze de nodige speelsheid en spontaneïteit te bewaren om recht te doen aan de onvoorspelbare surprises van Haydns onvergankelijke muziek

Eddie Vetter


66-2.png

MENDELSSOHN

WORKS FOR CELLO & PIANO

Christian Poltéra, Ronald Brautigam BIS 7318599921877 (sacd)

€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17528

KAMERMUZIEK

Zoals onder meer vorig jaar te horen was in het Amsterdamse Concertgebouw, vormen de cellist Christian Poltéra en de pianist Ronald Brautigam een goed op elkaar ingespeeld duo. Zij zijn twee zielen en één gedachte in de werken die Mendelssohn voor deze bezetting heeft gemaakt. Bij hem is de cello geëmancipeerd tot een volwaardige partner van de voorheen nog dominante piano. Poltéra en Brautigam hebben in opperste harmonie passende klankkleuren gevonden om de variaties en sonates overtuigend uit de doeken te doen. De cellist speelt op zijn uitzonderlijk mooie Stradivarius (de ‘Mara’, vroeger in het bezit van Heinrich Schiff), de pianist op een kopie van een Pleyel uit 1830. Als je naar hen luistert, begrijp je dat Schumann ooit Mendelssohn de ‘Mozart van de negentiende eeuw’ heeft genoemd, maar sommigen verwijten hem nog steeds een zekere gemakzucht of sentimentaliteit. Het hangt er maar van af wie de noten tot klinken brengt. De oren worden gestreeld door sprankelende figuraties en zingende melodieën, maar ze staan ook op steeltjes bij hartstochtelijke ontboezemingen en dramatische uitbarstingen. Het is de romantische uiting van een rijke gevoelswereld, met Poltéra en Brautigam als ideale vertolkers.

Eddie Vetter


66-3.png

TSJAIKOVSKI

STRING QUARTETS

Rusquartet Etcetera 8711801015989

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17507

KAMERMUZIEK

Drie vrouwen en een mannelijke cellist vormen sinds 2001 het Rusquartet. Ze zijn in Moskou opgeleid door Dmitri Shebalin van het beroemde Borodinkwartet. Beter kun je niet wensen. Ze zijn niet alleen doortrokken van Russische kamermuziek, maar hebben ook een band met Nederland als quartet in residence bij het Orlando Festival. Tsjaikovski’s strijkkwartetten zijn relatief vroeg in zijn leven gecomponeerd, maar het dromerige Andante cantabile uit het eerste kwartet (1871) behoort niet voor niets tot zijn meest geliefde stukken. Het dissonant openende tweede kwartet (1874) heeft een diep wanhopig langzaam deel dat vooruitwijst naar de sfeer van zijn late symfonieën. En hier hebben we ook het pas in 1940 uitgegeven Kwartetdeel in Bes uit 1865. Misschien is het onvoltooid, misschien bedoelde Tsjaikovski het zo. Het is in elk geval meer dan een curiosoiteit, met - heel bijzonder - een cadens voor elk instrument. Daarmee kunnen de leden van het Rusquartet tonen wat ze individueel in huis hebben. Dat is veel, maar ook als ensemble zijn ze fantastisch op elkaar ingespeeld. Opnametechnicus Adriaan Verstijnen mag apart worden genoemd om de mooie klank en de perfecte balans.

GERARD SCHELTENS


66-4.png

BACH

COMPLETE PARTITAS Yuan Sheng Piano Classics 5029365101264 (2cd)

€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17502

PIANO

In China wordt meer piano gespeeld dan waar ook ter wereld. De kritiek is vaak dat men in China wel indrukwekkend presteert op technisch gebied maar dat het spel muzikaal-inhoudelijk niet altijd van het hoogste niveau is. Maar net als overal elders zijn er ook in China pianisten die niet voor de makkelijke weg kiezen en een indrukwekkende technische bagage combineren met muzikale diepgang. Zo’n pianist is Yuan Sheng. Hij wordt wereldwijd geprezen om zijn heldere en doorleefde Bachvertolkingen. Hij wordt zelfs beschouwd als een van de allerbeste Bachpianisten. Als je zijn nieuwe opname van de zes partita’s hoort, kun je je die reputatie voorstellen. Bach schreef zijn muziek natuurlijk niet voor de moderne piano, dus als pianist moet je een manier vinden om het barokke idioom van het klavecimbel naar de piano te vertalen. Daarbij zijn er vele valkuilen, zoals een te romantische benadering of juist te veel proberen een klavecimbel na te doen. Bij Yuan Sheng horen we niets van dat alles. Zijn benadering is volkomen authentiek en hij weet Bachs complexe stemmenweefsels transparant te houden. Hij speelt stuwend en met veel aandacht voor detail. Bach op de piano: zó kan het!

MARCEL BIJLO


67-1.png

REICHA

REICHA REDISCOVERED

Ivan Ilic Chandos 0095115195024

€ 21,99

Bestel: VKZ.NL/17512

PIANO

Antoine Reicha (1770-1836) is zo’n vergeten figuur rond Beethoven van wie we de naam soms wel tegenkomen, maar niet de muziek. Hij werd geboren in Praag en werkte in Bonn, Hamburg en Wenen. Reicha streek in 1808 neer in Parijs, waar hij een grote lespraktijk opbouwde. Zijn theoretisch werk beïnvloedde Berlioz, Franck en Liszt. Zelf componeerde hij vijftien vergeten opera’s, symfonieën en kamermuziek, waaronder veel voor blazers. En ook flink wat pianomuziek, die hier een rijkelijk late eerste opname beleeft. Mooi, aantrekkelijk, expressief, knap gemaakt, in de stijl en geest van Beethoven, maar zonder het extra dat diens werk geniaal maakt. Maar dat kun je ook niet verlangen van een koploper in de tweede divisie. In de Grande Sonate en de Sonate op een thema van Mozart, beide uit 1805, presenteert Reicha een grote melodische rijkdom en een onvermoede diepgang. De vier andere stukken zijn bedoeld voor pianostudenten, die hiermee iets interessanters kregen dan wat Reicha’s tijdgenoot Czerny kon bieden. Dat deze cd u niet zal vervelen komt ook door het begripvolle en fraaie spel van de voortreffelijke Ivan Ilic en de schitterende pianoklank. Ik ga voor Reicha!

GERARD SCHELTENS


67-2.png

CLEMENTI

SONATAS, PRELUDES

Ilia Kim Piano Classics 5029365101288

€ 20,99

Bestel: VKZ.NL/17503

PIANO

De Italiaanse pianist, pedagoog, componist van pianomuziek, dirigent, pianohandelaar en muziekuitgever Muzio Clementi (1752-1832), vooral bekend van zijn sonatines voor beginnende pianoleerlingen, was de leraar van onder anderen Cramer, Moscheles, Kalkbrenner, Meyerbeer, Hummel en Field, geestelijk vader van de pianonocturne. Mozart had weinig met hem op, al schijnen Mozart en Clementi bij een pianowedstrijd aan het hof van keizer Jozef II in Wenen een gelijkspel te hebben gescoord. Beethoven daarentegen was wel een groot bewonderaar van Clementi. De Koreaanse pianiste Ilia Kim koos uit de ruim honderd pianosonates van Clementi zowel vroege als late werken, die ze te vuur en te zwaard verdedigt met een natuurlijke muzikaliteit en een briljante techniek. Clementi komt eruit naar voren als een visionaire spil te midden van allerlei muzikale krachten: rococo, empfindsame stijl, preromantiek en het opkomende virtuozendom. Donkere emoties worden afgewisseld met levendige passages, waarin Clementi op avontuurlijke wijze de technische mogelijkheden van de piano verruimt. Zijn muziek is niet altijd even samenhangend, maar bevat veel mooie passages. De flexibele speelstijl van Ilia Kim, die niet pretentieus maar wel geestdriftig soleert, leent zich uitstekend om voor Clementi’s ten onrechte vergeten pianomuziek een lans te breken.

WENNEKE SAVENIJE


67-3.png

BACH, MENDELSSOHN, GEES

METAMORPHOSIS

Michael Gees Challenge Classics 0608917275124

€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17518

PIANO

Improvisaties over Bach en Mendelssohn? Puristen zullen fronsen. Toch is wat Michael Gees hier doet niet heel anders dan wat vóór hem Godowsky, Liszt en Bach deden: het herinterpreteren, verfraaien en parafraseren van andermans noten. Gees heeft als uitgangspunt de invloed van Bach op diens herontdekker Mendelssohn genomen, en wat er gebeurd zou kunnen zijn wanneer die invloed wederzijds ware geweest. Het resultaat is een cd die beurtelings onderhoudend, fascinerend en ietwat ergerlijk is. In Mendelssohn (een greep uit de Lieder ohne Worte en twee echte liederen) hebben Gees’ improvisaties een neiging tot vormeloosheid. Bachs muziek leent zich veel beter voor zijn aanpak. In de Partita BWV 825, voorafgegaan door een geïmproviseerde inleiding, laat Gees de grote lijnen intact, maar geeft hij ieder afzonderlijk deel zijn eigen draai. Een vijftal deeltjes uit het Notenbüchlein smeedt hij aaneen tot een verrassende suite, met een tempestueuze, bijna chopineske polonaise als finale. En de improvisatie over een prelude en fuga uit Das Wohltemperierte Klavier is uiterst knap. Al met al werkt de cd beter als totaalconcept dan als serie recreaties van individuele stukken. Gees’ onbedoelde vocale bijdragen zijn soms wel erg hoorbaar.

JAN KUNST


67-4.png

SIBELIUS

FÜNF SKIZZEN OP. 114 e.a.

Leif Ove Andsnes Sony 088985408502

€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17537

PIANO

Zo stoer en robuust Jean Sibelius uit kon pakken als symfonicus, zo verstild en romantisch is hij in zijn pianowerken. Sibelius maakte nooit zoveel ophef over deze stukken; hij schreef ze naar eigen zeggen om geld te verdienen. Vandaar dat het zeer toegankelijke en beeldende werken zijn waarin Schumann niet ver weg is. Leif Ove Andsnes dook in deze nagenoeg onbekende erfenis van de Fin en maakte een heel persoonlijke selectie uit de drie boeken vol miniaturen. ‘Sibelius schreef ze misschien voor het geld, maar hij kon niet verhullen dat hij een erg goede componist was’, motiveerde de pianist zijn aandacht voor Sibelius’ pianowerken al eens. Hoewel Sibelius van huis uit geen groot pianist was, weet hij het instrument op alle mogelijke manieren tot de verbeelding te laten spreken. Vanaf de zes impromptu’s op. 5 tot de Fünf Skizzen op. 114: het is allemaal even mooi en meeslepend en toch ook geraffineerd in de kleurschakeringen van de begeleidende stemmen. Dat alles is ook te danken aan het fabelachtige spel van Andsnes. De pianist slaagt er ook nu weer in zichzelf weg te cijferen en de muziek op ongecompliceerde wijze te laten spreken.

PAUL JANSSEN


68-1.png

BRAHMS

PIANO SONATA NO. 3 e.a.

Nelson Freire Decca 0028948321544

€ 20,99

Bestel: VKZ.NL/17540

PIANO

In 1967 maakte Nelson Freire zijn opnamedebuut met Brahms’ Derde sonate. Nu, vijftig jaar later, zet de inmiddels 72-jarige Braziliaan dit jubileum luister bij met een nieuwe opname van dit monumentale, vijfdelige stuk. Vanaf de openingsakkoorden is duidelijk waarom Freire inmiddels tot de allergrootste pianisten van onze tijd wordt gerekend, en waaraan hij zijn reputatie als Brahmsvertolker dankt. (Zijn opname uit 2006 van de beide pianoconcerten wordt door velen als de nieuwe referentieopname beschouwd.) Het eerste deel kreeg van Brahms de tempoaanduiding Allegro maestoso. Weinig pianisten slagen erin dit deel daadwerkelijk allegro te spelen. Freire weet de eenheid te bewaren en op indrukwekkende wijze de vaart te houden in dit grotendeels uit dichte akkoorden opgebouwde, afwisselend heroïsche en lyrische deel. Schumann merkte op dat de jonge Brahms de piano transformeerde in ‘een orkest van weeklagende en luidkeels jubelende stemmen’ en Freire bewijst hoe treffend deze beschrijving is. Het gepassioneerde tweede deel is mis - schien wel het mooiste wat Brahms voor de piano heeft gecomponeerd. Na de tumultueuze sonate vormen twee Intermezzi op. 76 een brug naar een reeks late stukken opp. 116 – 119. Behapbaarder dan de sonate, en even meeslepend gespeeld.

JAN KUNST


68-2.png

COMPÈRE, LÜBECK e.a.

MISSA GALEAZESCHA e.a.

Odhecaton e.a. o.l.v. Paolo Da Col Arcana 3760195734360

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17535

RENAISSANCE

Loyset Compère (ca.1445-1517) moet in zijn eigen tijd een geweldige reputatie gehad hebben, maar van zijn leven weten we niet al te veel. Net als veel van zijn componerende tijdgenoten werkte hij zowel in Frankrijk als in Italië, onder meer in Milaan. Dat vormt het uitgangspunt van deze cd waarop de delen van Compères Missa Galeazescha worden afgewisseld met motetten en chansons van andere noorderlingen die in Italië werkten, zoals Alexander Agricola en Heinrich Isaac. Het stevig zingende mannenensemble Odhecaton tekent voor de miszetting, terwijl laReverdie en Piffarescha de andere werken voor hun rekening nemen. Het ensemble Pian e Forte nam zijn instrumentale bijdragen op in de San Petronio in Bologna, een ruimte met een enorme nagalm die goed werkt in de blazersmuziek. De andere opnamen, alle uit 2005 maar nu pas voor het eerst uitgebracht, werden in een kerk met wat minder nagalm gemaakt. De afwisseling tussen de ensembles werkt prettig en laat horen dat er verschillende bezettingen in deze muziek mogelijk zijn. Alle zangers en instrumentalisten zijn doorkneed in dit repertoire en staan garant voor een prachtig resultaat. Geen idee waarom deze fraaie opnamen zo lang op de plank zijn blijven liggen.

MARCEL BIJLO


68-3.png

DOWLAND, HUME e.a.

A PLEASING MELANCHOLY

Emma Kirkby, James Akers, Chelys Consort of viols BIS 7318599922836

€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17529

RENAISSANCE

Robert Burton, de vicaris van de St. Thomas Church in Oxford beschreef in zijn The Anatomy of Melancholy uit 1621 hoe sommige muziek in staat was om een ‘pleasing melancholy’ op te roepen. Hij verwees daarbij ongetwijfeld vooral naar het werk van zijn land- en tijdgenoot John Dowland die een hit had met het lied Flow my tears, de instrumentale Lachrimae Pavan waarop het lied gebaseerd is en de Lachrimae, or Seven tears voor vedelconsort en luit dat weer voortvloeide uit het lied.
Dowland was de personificatie van de destijds modieuze melancholia in Engeland en het Chelys Consort of viols bewijst op de tweede cd van het ensemble dat die melancholie nog steeds een snaar raakt. Nu heeft het gezelschap naast de sonore vedels en de luit van James Akers ook wel een zeer sterk wapen in de strijd gegooid: Dame Emma Kirkby. De Engelse engel, die destijds met haar pure, vibratoloze stem de oude muziek een vocale klank gaf, nadert de zeventig maar zingt nog steeds als geen ander de noten van Dowland en tijdgenoten. Inmiddels iets lager dan voorheen, maar nog altijd hartverscheurend mooi. Luister naar Flow my tears en wees verkocht.

PAUL JANSSEN


68-4.png

PALESTRINA

PALESTRINA, VOL. 7

The Sixteen o.l.v. Harry Christophers Coro 0828021615528

€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17519

RENAISSANCE

Giovanni Pierluigi da Palestrina is zonder meer de productiefste componist van de zestiende eeuw. Zijn oeuvre overtreft in omvang zelfs dat van Orlando Lassus. Maar in tegenstelling tot Lassus beperkte Palestrina zich, op enkele uitzonderingen na, tot de kerkmuziek. Zijn stijl, verwant aan die van de Franco-Vlaamse polyfonisten maar ietwat soberder, werd de officiële, door het Vaticaan goedgekeurde basis voor kerkmuziek. Componisten die verbonden waren aan het Vaticaan zouden nog tot in de achttiende eeuw in deze stijl schrijven. The Sixteen bouwt aan een serie cd’s rond Palestrina waarvan dit de zevende aflevering is. We horen muziek die is gecentreerd rond Maria, Maria Magdalena en Susanna. Naast de Missa Ave Regina Caelorum, een van Palestrina’s meer dan honderd miszettingen, horen we ook motetten die Palestrina op het Bijbelse Hooglied baseerde. In deze motetten, met vaak erotisch getinte teksten, toont Palestrina zich van zijn wereldser kant. Een mooi contrast met de veel formelere miszetting. The Sixteen zingt zoals we dat van het ensemble gewend zijn: mooi strak en met veel aandacht voor de grote lijn. De op het eigen label Coro uitgebrachte Palestrinaserie is met dit zevende deel waarschijnlijk nog lang niet af.

MARCEL BIJLO


69-1.png

J.S. BACH

GOLDBERG VARIATIONS

Seldom Sene Brilliant Classics 5028421955919

€ 7,99

Bestel: VKZ.NL/17552

BAROK

Je moet het maar durven: Bachs Goldbergvariaties uitvoeren met een blok­ fluitkwintet. Strikt genomen kan het niet eens, want Bach schreef zijn dertig variaties voor een tweemanualig klavecimbel waarbij hij het hele bereik van het instrument gebruikt. Doordat er twee klavieren beschikbaar zijn kunnen de handen elkaar voortdurend kruisen in duizelingwekkende stemmenweef­ sels. En toch: de vijf blokfluitistes van Seldom Sene doen het. Je kunt zo’n lange lijn van hoog naar laag op blokfluiten spelen maar dan heb je wel alle grootten nodig en moeten de musici de lijnen in razende vaart van elkaar overnemen. Daarbij komt ook nog dat een lage blokfluit veel langzamer reageert dan een hoge, waardoor je onderbrekingen in de lijnen kunt krijgen. Dat vraagt een enorme ensemblediscipline en het is gewoon verbijsterend hoe Seldom Sene dit, zonder ook maar één noot aan de muziek te verande­ ren, voor elkaar krijgt. Ze spelen het stuk een toon lager, in F in plaats van G, maar voor het overige houden ze zich perfect aan Bachs bedoelingen. En het belangrijkste natuurlijk: Seldom Sene geeft een geweldig mooie interpretatie van dit overbekende opus weg. Al luisterend vergeet je helemaal hoe ongelo­ felijk moeilijk dit moet zijn.

MARCEL BIJLO


69-2.png

MONTEVERDI, CAVALLI e.a.

ALTRI CANTI D’AMOR

L’Estro d’Orfeo o.l.v. Leonor de Lera Challenge 0608917276022

€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17515

BAROK

‘Instrumenten in plaats van stemmen gebruiken lijkt misschien pervers bij deze titel’, schrijft Leonor de Lera in de toelichting bij de debuut­cd van het door haar opgerichte ensemble L’Estro d’Orfeo. De titel Altri canti d’amor (‘Andere liefdesliederen’) is ontleend aan een madrigaal van Monteverdi dat hier een reeks bewerkingen van vocale composities uit de zeventiende eeuw opent. Destijds was het een ideaal om op instrumenten zo veel mogelijk de menselijke stem te imiteren. Als het zo uitkwam, arrangeerden componisten zelf hun madriga­len voor uiteenlopende instrumentale bezettingen. De zes musici van het Spaanse ensemble laten de historisch verantwoorde instrumenten zingen in werken van Monteverdi, Cavalli, Barbara Strozzi, Biagio Marini, Tarquinio Merula en enkele mindere goden uit de eerste helft van de zeventiende eeuw. Zij bespelen buitengewoon vaardig hun historisch speeltuig: viool, gamba, theorbe, barokgitaar, zink en klavecimbel. Tussen de bedrijven door voeren ze ook composities uit die echt voor instrumenten zijn bedoeld, maar het verschil met de liefdesliederen zonder woorden is amper waarneembaar. De uitvoe­ringen zijn opgenomen in een kleine barokkerk in Cantabrië, waar de amou­reuze klanken van L’Estro d’Orfeo als op vleugels worden gedragen door de gulle nagalm.

EDDIE VETTER


69-3.png

J.S. BACH

SONATAS & PARTITAS

Christian Tetzlaff Ondine 0761195129920 (2cd)

€ 20,99

Bestel: VKZ.NL/17527

BAROK

Voor violisten staan ze gelijk aan het Oude Testament: de zes sonates en partita’s van Bach voor viool solo. Je zou deze werken kunnen vergelijken met de monologen van Shakespeare: hoe rijper de acteur die ze uitspreekt, hoe meer ze tot de verbeelding spreken. Veel violisten blijven hun leven lang bezig met de sonates en partita’s van Bach. De werken verlangen een volmaakte balans tussen technisch meesterschap en muzikaal inzicht. De Oostenrijkse violist Christian Tetzlaff (1966) nam Bachs solostukken 22 jaar geleden voor het eerst op, zonder ze ooit voor publiek uitgevoerd te hebben. Er volgde een tweede opname in 2006, nadat hij er in de concert­zaal de nodige ervaring mee had opgedaan. En nu heeft hij ze al voor de derde keer opgenomen, in de hoop ‘erdoor te groeien’. Dat is gelukt, want in deze laatste Bachopname stapt Tetzlaff over zijn eigen schaduwen heen. Hij speelt Bach vrijer en persoonlijker dan voorheen, maar vergeet nooit dat deze polyfone solomuziek gebaseerd is op gestileerde barokdansen. Met een loepzuivere techniek tilt hij Bach uit boven allerlei modieuze tenden­ sen. Tetzlaff laat Bach zonder authentieke overdrijving huilen, lachen, filosoferen, mijmeren en dansen.

WENNEKE SAVENIJE


69-4.png

TELEMANN

FANTASIAS FOR VIOLA DA GAMBA

Paolo Pandolfo Glossa 8424562204171 (2cd)

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17532

BAROK

Tot vrij recent dacht men dat Georg Philipp Telemann slechts één werk voor viola da gamba solo had gecomponeerd: een sonate die Telemann publiceerde in zijn eigen muziektijdschrift, Der Getreue Music-Meister. Maar in 2015 doken er ineens twaalf fantasia’s op die passen in de reeks collec­ties van fantasieën voor fluit en viool. Deze stukken zijn geschreven voor de gevorderde amateur, en het zou inderdaad vreemd zijn als Telemann géén collectie gambafantasieën geschreven zou hebben. Het instrument was in de jaren dertig van de achttiende eeuw razend populair in Duitsland. Ook Bach schreef er drie sonates voor. De fantasieën zijn, net als die voor fluit en viool, driedelig en bevatten een veelheid aan stijlen: Franse dansen, Italiaanse concerterende delen en Duits contrapunt. Paolo Pandolfo, ex­leerling van Jordi Savall en al decennia een van de productiefste gam­bisten, laat de muziek van Telemann heerlijk stromen en wekt de indruk dat hij het allemaal ter plekke zit te improviseren. Pandolfo brengt grote contrasten aan tussen diverse snelle en langzame bewegingen en laat horen dat de term fantasie niet alleen op de muziek van Telemann van toepassing is, maar ook op zijn eigen interpretatie daarvan.

MARCEL BIJLO


70-1.png

VIVALDI, TARTINI, SAMARTINI

SOAVE & VIRTUOSO

Les Ambassadeurs o.l.v. Alexis Kossenko (fluit) Aparte 3149028114423

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17513

BAROK

Fluitist Alexis Kossenko is op de Nederlandse concertpodia beslist geen onbekende. Met Holland Baroque maakte hij een aantal prachtige en sprankelende programma’s waarin hij zowel solist als ensembleleider was. Maar ook met zijn eigen orkest, Les Ambassadeurs, zorgde hij op diverse cd’s al voor muzikaal vuurwerk. Die lijn wordt voortgezet op deze nieuwe cd die een prachtige collectie fluitconcerten bevat van Vivaldi, Samartini en Tartini. Het mooie is dat Kossenko zowel de blokfluit als de traverso bespeelt en duidelijk maakt hoe verschillend die instrumenten eigenlijk zijn. Aan de ene kant staat de virtuoos-expressieve blokfluit, aan de andere kant de wat ingetogener traverso. De hier opgenomen Vivaldiconcerten zijn voor de blokfluit geschreven, net als het bekende concert van Samartini, maar de concerten van Tartini zijn echte traversostukken die eerder in de galante stijl thuishoren. Zo hoor je hoe de muziek in de loop van de achttiende eeuw veranderde en wat voor consequenties dat had voor de instrumenten. Van zijn optredens met Holland Baroque weten we dat Alexis Kossenko een innemende podiumpersoonlijkheid is die nooit om een grapje verlegen zit. Dat plezier straalt ook af van deze met tweeëntachtig minuten speelduur royaal gevulde cd.

MARCEL BIJLO


70-2.png

MONTEVERDI

VESPERS 1610

Dunedin Consort o.l.v. John Butt Linn Records 0691062056922 (2cd)

€ 30,99

Bestel: VKZ.NL/17525

BAROK

In de afgelopen halve eeuw zijn er wel meer dan veertig opnamen versche- nen van Monteverdi’s Mariavespers. Keuze genoeg uit versies met of zonder gregoriaanse antifonen, in grote of kleine bezetting. Het Schotse Dunedin Consort van John Butt opteert voor de kleinste bezetting met doorgaans één stem per partij. Het koor bestaat uit slechts tien zangers, die ook de solo’s voor hun rekening nemen. Zij harmoniëren met de veertien voortreffelijke instrumentalisten van het consort, maar ze worden zowat uit de kerk geblazen wanneer de virtuoze musici van His Majestys Sagbutts & Cornetts zich in het gewoel mengen. Het orgel is gesampled en het gregoriaans, dat voor rustpunten kan zorgen, blijft achterwege zodat de luisteraar af en toe wel naar adem moet happen. In de strakke en theatrale aanpak doet Butt enigszins denken aan John Eliot Gardiner in diens tweede opname uit 1989, hoewel deze in de Venetiaanse San Marco een grandiozer resultaat bereikte. Gelukkig slaan de Schotten niet op hol in het tempo, zoals L’Arpeggiata onder leiding van Christina Pluhar. Integendeel, Butt neemt de tijd om Monteverdi’s emotionele zeggingskracht het volle pond te geven, ruim vier eeuwen na het ontstaan van deze geweldige muziek.

EDDIE VETTER


70-3.png

VIVALDI

LA NOTTE, LA TEMPESTA DI MARE e.a.

François Lazarevitch, Les Musiciens de Saint-Julien o.l.v. François Lazarevitch (fluit) Alpha 3760014192814

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17523

BAROK

Antonio Vivaldi heeft heel wat prachtige fluitconcerten gecomponeerd. Il Gardellino en La Tempesta di Mare zijn de bekendste, maar nog veel bekender zijn de vier vioolconcerten opus 8 nummers 1-4 ofwel De vier jaargetijden. Ze zijn al vele malen gearrangeerd voor allerlei instrumenten. Fluitist François Lazarevitch en zijn ensemble koppelen op hun nieuwe cd de twee genoemde fluitconcerten aan De vier jaargetijden. De Lente horen we in een bewerking van Nicolas Chédéville, een tijdgenoot van Vivaldi, en daarin is niet de viool maar de musette de solist. Deze chique hofdoedelzak was in Frankrijk heel populair. Lazarevitch, op blokfluit, dwarsfluit en musette, heeft er geen enkele moeite mee om alle effecten die Vivaldi in zijn vioolconcerten componeerde naar de fluit te vertalen. Dat doet hij echt razend knap. Hij is in alle opzichten een heel bijzondere fluitist. Voor zijn cd’s kiest hij, ook als hij zulk bekend repertoire ter hand neemt, altijd voor een hoogst originele benadering waarin veel plaats is voor sponta- niteit en ritme. Zijn ensemble volgt hem daarbij op de voet. Zelfs voor wie álle opnamen van de Jaargetijden al in de kast heeft staan biedt deze nieuwe nog verrassingen.

MARCEL BIJLO


70-4.png

DE RAAFF

VIOLIN CONCERTO, SYMPHONY NO. 1

Tasmin Little, Radio Filharmonisch Orkest o.l.v. Jaap van Zweden Etcetera 8711801015934

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17508

HEDENDAAGS

Eigenlijk blijft het merkwaardig hoe slordig en weinig respectvol we in eigen land met onze componisten van hedendaagse muziek omgaan. Nog steeds wordt veel te veel muziek als ‘te modern’ beschouwd, terwijl het de klank van het Nederland van vandaag betreft. Ja, Louis Andriessen is een bewezen exportproduct en een naam die goed is voor veel waardering. Maar wat te denken van Robin de Raaff. De componist, die volgend jaar vijftig wordt bouwt al jaren gestaag aan een intrigerend oeuvre en is ook internationaal een graag geziene en vooral gehoorde gast. Zo heeft hij al sinds hij in 2000 Senior Composition Fellow was een goede relatie met het Amerikaanse Tanglewood Music Centre. Het betekende voor De Raaff een internationaal podium en ook de inspiratie voor bijvoorbeeld zijn Eerste symfonie, Tanglewood Tales, die nu schittert op een speciaal aan De Raaff gewijde cd met niemand minder dan Jaap van Zweden op de bok. De Raaff combineert een geheel eigen geluid met referenties aan de klassieke vormen en de muziekhis- torie en dat werkt. Vooral ook in zijn Vioolconcert, dat niet alleen refereert aan het vioolconcert van Alban Berg, maar daar ook absoluut niet voor onderdoet. Een componist om trots op te zijn.

PAUL JANSSEN


71-1.png

HASSE

ATTILIO REGOLO

Axel Köhler, Markus Schäfer e.a. Cappella Sagittariana, Dresden o.l.v. Frieder Bernius Profil Hänssler 0881488070354 (3cd)

€ 35,99

Bestel: VKZ.NL/17504

OPERA

In de achttiende eeuw was Hasse een van de meest bewonderde componis- ten van Europa, maar hij raakte daarna al snel in vergetelheid. Attilio Regolo, op een libretto van Metastasio, gaat over een Romein die vaderlandsliefde en eer boven zijn eigen leven stelt en aan het slot ondanks protest van vrienden en volk een zekere dood tegemoet gaat. Deze liveopname stamt uit 1997, toen complete Hasse-uitvoeringen nog een grotere zeldzaamheid waren dan tegenwoordig. De componist heeft misschien de pech dat zijn muziek over het algemeen minder goed in het geheugen blijft hangen. Terwijl je luistert valt steeds de hoge kwaliteit op en Hasse weet de karakters muzikaal heel aardig te differentiëren, maar de aria’s nafluiten is lastiger. In de cast verschillende bekende namen uit de barokwereld, zoals de voortreffelijk zingende tenor Markus Schäfer en Sibylla Rubens met haar prachtig pure en warme sopraan. Opmerkelijk ook om de inmiddels volop dramatische Wagner en Verdi zingende bariton Michael Volle hier nog te horen als een stilistisch overtuigende Licinio. De uitvoering onder Frieder Bernius is meer muzikaal dan theatraal; inmiddels is een nieuwe generatie barokspecialisten opgestaan die het drama in de muziek beter weten te onderstrepen.

BENJAMIN ROUS


71-2.png

MOZART

DON GIOVANNI

Jean-Sébastien Bou, Robert Gleadow e.a. Choeur de Radio France, Le Cercle de l’Harmonie o.l.v. Jérémie Rhorer Alpha 3760014193798 (3cd)

€ 35,99

Bestel: VKZ.NL/17522

OPERA

Met een gloednieuwe Don Giovanni sluit Alpha, onderdeel van het Belgische Outhere Music, zijn Mozarttrilogie af. Net als de voorafgaande delen is ook deze productie van Franse bodem. Dirigent Jérémie Rhorer zet een solide resultaat neer. Mozarts meesterwerk over de losbandige, gewetenloze vrouwenversierder Don Juan blijft onverminderd fascineren. De Deense filosoof Kierkegaard omschreef het werk in de negentiende eeuw als ‘de opera aller opera’s’ en vond het bijwonen van een uitvoering een ‘existentiële ervaring’. Grote woorden over dit min of meer Gesamtkunstwerk avant la lettre, dat ook in onze dagen nog tot de verbeelding spreekt en alles bevat wat een goede opera dient te bezitten. Geen wonder dat het werk sinds de première in 1787 altijd repertoire heeft gehouden. Want welk operahuis of platenlabel heeft niet tenminste eenmaal deze opera in zijn curriculum opgenomen?

Zo ook het Théâtre des Champs-Élysées. De beroemde Parijse muziekzaal, waar overwegend concertante evenementen plaatsvinden, heeft jaarlijks ook een scenische operaserie waar deze Don Giovanni afgelopen december onderdeel van was. Na de eerdere successen in deze Alpha-serie, La clemenza di Tito (2014) en Die Entführung aus dem Serail (2015), staat ook ditmaal de gerenommeerde Franse dirigent Jérémie Rhorer op de bok. Als voormalig student van barokgrootheden als Marc Minkowski en William Christie is zijn reputatie binnen de historisch georiënteerde uitvoeringspraktijk weliswaar sinds lange tijd gevestigd, projecten als deze geven daar een nieuwe impuls aan. Zijn eigen in 2005 opgerichte orkest Le Cercle de l’Harmonie staat hem gedegen terzijde. De musici, spelend op oude instrumenten volgens de principes van Nikolaus Harnoncourt, weten door hun jarenlange ervaring in het opera- en symfonierepertoire uit de periode 1750-1850 precies hoe zij dit moeten aanpakken. Met hun kleurrijk spel geven zij de vocalisten gelijkwaardig partij, en dat komt de expressie van het bij tijd en wijle dramatische verhaal ten goede. Met een geroutineerde internationale zangerscast houdt Rhorer de spanning goed vast en zit de vaart er flink in, waardoor de opname geen moment stagneert en zodoende ook niet verveelt.

Vooral in de beide grote kettingfinales wordt knap toegewerkt naar een muziekdramatische climax: eerst de totale verwarring die de titelheld creëert en later diens spec- taculaire hellevaart als straf voor zijn levenslange liederlijke gedrag. Daarbij springt het span Don Giovanni en Leporello (resp. vertolkt door Jean-Sébastien Bou en Robert Gleadow) er vocaal positief uit. Opvallend extraatje is dat ook het zelden uitgevoerde en met verve neerge- zette duet tussen Zerlina en Leporello (tweede akte) is toegevoegd. Mozart laste dit stuk in voor de latere Weense uitvoering. Het wordt tegenwoordig door velen genegeerd omdat het geen onderdeel uitmaakt van de ‘oer-Don’. Zo is een volledige, veelomvattende Don Giovanni tot stand gekomen waar- aan alleen de beelden ontbreken. Die zijn voor de fantasie van de luisteraar.

FRANS JANSEN


71-3.png

HÄNDEL

IL TRIONFO DEL TEMPO E DEL DISINGANNO

Sabine Devieilhe, Franco Fagioli e.a. Le Concert d’Astrée o.l.v. Emmanuelle Haïm Erato 0190295819361

€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17548

OPERA-DVD

In de allereerste plaats bevat deze dvd van Il Trionfo del Tempo e del Disin- ganno vier geweldige vocale prestaties. Daar komt bij dat Le Concert d’Astrée en dirigent Emmanuelle Haïm een lichte, dansante toets en een sterk drama- tisch gevoel uitstekend weten te combineren. Het geënsceneerde oratorium handelt over de Schoonheid (Bellezza), die door het Behagen (Piacere) tot voortdurend plezier wordt verleid, maar die van de Tijd (Tempo) en het Voortschrijdend Inzicht (Disinganno) te horen krijgt dat uiterlijk schoon van voorbijgaande aard is. In zijn productie voegt regisseur Krzysztof Warlikowski een extra laag toe: Bellezza – een intrigerende Sabine Devieilhe – is een zeer jonge vrouw wier feestroes verzuurt doordat een van haar dansende vrienden sterft aan een overdosis, verstrekt door Piacere – Franco Fagioli in een verrassende losbolvertolking – die deel is van dit ménage à trois en probeert het feestende leven voort te zetten. De krachtig zingende Michael Spyres als Tempo en de warmbloedig autoritaire Sara Mingardo als Disinganno lezen Bellezza de les als ouders die dezelfde jeugd lijken te hebben geleefd, maar net op tijd een andere richting hebben gekozen. Of die richting de oplossing is voor Bellezza, is de vraag die Warlikowski centraal stelt…

FRANS JANSEN


72-1.png

BIZET, VERDI e.a.

DUETS

Rolando Villazón, Ildar Abdrazakov Orchestre Métropolitain de Montréal o.l.v. Yannick Nézet-Séguin DG 0028947969013

€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17542

OPERA-ARIA’S

De combinatie van tenor en bas ligt niet voor de hand voor een cd met opera- duetten. Maar als je stertenor Rolando Villazón tot je beschikking hebt én Ildar Abdrazakov, een van de opwindendste en meest gevraagde bassen van het moment, dan grijp je die kans natuurlijk. Het Parelvissersduet is een voor de hand liggende en mooie opening van zo’n cd, maar er blijken voldoende andere muzikale opties te zijn voor een aantrekkelijk en afwisselend programma. Het beste werken de iets langere duetten, waar net wat meer muzikale ontwikkeling in zit. De twee Donizettiduetten, uit Don Pasquale en L’Elisir d’amore, zijn absolute hoogtepunten met heerlijk stuwende en springerige ritmes, die met aanstekelijk plezier worden gezongen. Ook de ontmoetingsscène tussen Faust en Méphistophélès uit Gounods Faust is een juweeltje. Duetten uit Verdi’s Simon Boccanegra en Bizets Carmen werken misschien iets minder goed buiten de context van de hele opera, maar Villazón en Abdrazakov zingen ze toch buitengewoon overtuigend. En we wisten het al, maar hij bewijst het hier nog maar eens: Yannick Nézet-Séguin is een geboren operadirigent, met een ongelooflijke theatrale flair, die de hele cd naar een nog hoger plan tilt.

BENJAMIN ROUS


72-2.png

MOZART

MOZART

Juan Diego Flórez Orchestra la Scintilla o.l.v. Riccardo Minasi Sony 088985430862

€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17538

OPERA-ARIA’S

Tot op heden heeft Juan Diego Flórez nog geen Mozart op het operatoneel gezongen, maar deze cd laat duidelijk horen dat hij dat absoluut zou moeten doen. De tenor, beroemd om de stralende hoogte en extreme wendbaarheid van zijn stem, heeft zich tot nu toe vooral toegelegd op Bellini, Donizetti en Rossini. Zijn stem is wat voller en warmer geworden in de loop der jaren, maar heeft nauwelijks iets van zijn flexibiliteit verloren en lijkt nu ideaal voor Mozarts tenorpartijen, die soms nogal wat vergen van de zanger qua vocale versieringen, maar waarvoor een lange, elegante zanglijn net zo belangrijk is. Zo laat Flórez spectaculair virtuoze aria’s uit Idomoneo en Il re pastore bedrieglijk makkelijk klinken, maar hij is net zo overtuigend ingetogen en poëtisch in lyrische aria’s uit Don Giovanni, Così fan tutte en Die Zauberflöte . Hij voorziet alle aria’s ook nog eens van kleine, smaakvolle versieringen, iets wat Mozart zeker zou hebben verwacht. Ric- cardo Minasi leidt het Orchestra la Scintilla, het barokorkest van de Oper Zürich. Zij betonen zich met levendige ritmes en energiek spel de ideale muzikale partners voor Flórez. De geboorte van een groot Mozarttenor? Het lijkt er sterk op.

BENJAMIN ROUS