19588.jpg

TSJAIKOVSKI

SYMPHONY NO. 6 ‘PATHÉTIQUE’

MusicAeterna o.l.v. Teodor Currentzis

Sony 0889854043520

€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17629

ORKEST

Deze zomer was hij was de sensatie van de Salzburger Festspiele met zijn productie van Mozarts opera La clemenza di Tito. Teodor Currentzis, chef-dirigent van MusicAeterna uit Perm, is hot en laat met zijn theatrale vertolkingen een frisse wind, zo niet storm, door de wereld van de klassieke muziek waaien. Nadat hij in 2016 een nieuw licht wierp op Tsjaikovski’s Vioolconcert, met Patricia Kopatchinskaja als soliste, stort Currentzis zich nu met ware doodsverachting op de ‘onderwereld’ van Tsjaikovski’s Zesde symfonie. Currentzis zelf zegt over zijn indringende benadering: ‘De eerste keer dat men met een mes wordt gestoken, doet het pijn. De tweede keer wordt de pijn gemakkelijker te dragen. De derde keer wordt het, om te kunnen overleven, een kunstwerk. Er bestaat geen esthetiek voor open wonden. Wat ik met deze muziek wil overbrengen is niet de sterke emotionaliteit ervan, het grote geluid of de volmaakte vorm. Wat ik wil overbrengen is de ‘bloem van de wond’. Vanuit die gedachte komen 110 muzikanten samen om een ceremonie te houden voor de wonden die we meedragen. Het resultaat is een toevluchtsoord dat is opgetrokken uit messcherpe lijnen en bloedstollende klankkleuren, emotionerend en bevrijdend tegelijk.

WENNEKE SAVENIJE


2.jpg

BRITTEN, HINDEMITH

VIOLIN CONCERTOS

Arabella Steinbacher, Rundfunk-Sinfonieorchester Berlin o.l.v. Vladimir Jurowski

Pentatone 0827949062568

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17626

CONCERT

Deze zomer was hij was de sensatie van de Salzburger Festspiele met zijn productie van Mozarts opera La clemenza di Tito. Teodor Currentzis, chef-dirigent van MusicAeterna uit Perm, is hot en laat met zijn theatrale vertolkingen een frisse wind, zo niet storm, door de wereld van de klassieke muziek waaien. Nadat hij in 2016 een nieuw licht wierp op Tsjaikovski’s Vioolconcert, met Patricia Kopatchinskaja als soliste, stort Currentzis zich nu met ware doodsverachting op de ‘onderwereld’ van Tsjaikovski’s Zesde symfonie. Currentzis zelf zegt over zijn indringende benadering: ‘De eerste keer dat men met een mes wordt gestoken, doet het pijn. De tweede keer wordt de pijn gemakkelijker te dragen. De derde keer wordt het, om te kunnen overleven, een kunstwerk. Er bestaat geen esthetiek voor open wonden. Wat ik met deze muziek wil overbrengen is niet de sterke emotionaliteit ervan, het grote geluid of de volmaakte vorm. Wat ik wil overbrengen is de ‘bloem van de wond’. Vanuit die gedachte komen 110 muzikanten samen om een ceremonie te houden voor de wonden die we meedragen. Het resultaat is een toevluchtsoord dat is opgetrokken uit messcherpe lijnen en bloedstollende klankkleuren, emotionerend en bevrijdend tegelijk.

PAUL JANSSEN


3.jpg

NERUDA, HUMMEL e.a.

BOHEMIAN RHAPSODY

Gábor Boldoczki, PKF-Prague Philharmonia Sony 0889854433628

€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17631

CONCERT

Het aardige aan dit op de Boheemse cultuur geïnspireerde album van de Tsjechische trompetvirtuoos Gábor Boldoczki is de bijzondere repertoirekeuze: alle gespeelde werken zijn transcripties van achttiende- en negentiende-eeuwse concerten voor waldhoorn en orkest (Neruda), hobo en orkest (Ditters von Dittersdorf en Hummel), bugel en strijkers (Dvorák) en contrabas en orkest (Vanhal, op de bugel). Het moge duidelijk zijn dat deze bewerkingen de solist de gelegenheid bieden om de artistieke mogelijkheden van de trompet niet alleen volledig uit te baten, maar ook te vergroten op het gebied van klankkleur, frasering en articulatie. Niet dat de beschaafd virtuoos en innemend musicerende Boldoczki – die al veel opnames op zijn naam heeft staan waarin hij de trompet laat stralen en schitteren als een elegant, wendbaar en expressief solo-instrument – ook maar ergens letterlijk een imitatie probeert te geven van de instrumenten die hij met zijn trompet of bugel ‘vervangt’. De keuze om zijn instrument wat introverter en penetranter (hobo) of juist wat warmer en voller te laten klinken, komt organisch voort uit de aard van de muziek. En dat lukt deze sympathieke trompettist, die met het Prague Philharmonic muzikaal op één lijn zit, uitstekend.

WENNEKE SAVENIJE


4.jpg

ALKAN

CONCERTI DA CAMERA AND SOLO PIANO MUSIC

Giovanni Bellucci,

Orchestra Di Padova e Del Veneto o.l.v. Roberto Fores-Veses

Piano Classics 5029365101356

€ 20,99

Bestel: VKZ.NL/17605

CONCERT/PIANO

“Wie gaat er schuil achter de naam Alkan?” is de vraag waarmee het boekje bij deze cd opent. De Engelse vertaling betoogt vervolgens dat deze vriend van Chopin Liszt benijdde om zijn techniek. Het illustreert onbedoeld hoe onbekend Alkan nog altijd is (Liszt vond juist Alkan de technisch begaafdste pianist die hij kende) – de opzienbarende opnamen van pianisten als Roland Smith en Marc-André Hamelin uit de afgelopen decennia ten spijt. Komt het door Alkans afkeer van sentiment en pathos, die zijn stukken in al hun virtuoze overdaad en grilligheid toch een zekere ongenaakbaarheid verleent? Giovanni Bellucci opent met de drie Concerti da camera op. 10. Nog betrekkelijk conventionele jeugdwerkjes die herinneren aan Chopin en Mendelssohn, maar waarin ook Alkans gevoel voor humor doorschemert. De orkestbegeleiding onder leiding van Roberto Fores-Veses is adequaat, maar geen match voor Hamelin en Brabbins op Hyperion. In de Zes stukken op. 16 voor piano solo, bestaande uit drie Études de bravoure en drie variatiereeksen, horen we de echte Alkan: razend virtuoos, vol octaafpassages en hamerende notensalvo’s, het ene moment lyrisch, het andere maniakaal. Bellucci’s puntige, wat droge spel (kwaliteiten van Alkans eigen spel) is geknipt voor dit repertoire.

JAN KUNST


5.jpg

IN MYSTERIUM

Wishful Singing, Herman Finkers

WSP 201701/8719325138658

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17606

VOCAAL

“Je ziet hoe een milde, zachte wind speelt met de toppen van bomen en struiken. Ze bewegen onregelmatig, niet volgens een vast patroon. Geen enkele beweging is identiek aan de vorige,” schrijft Herman Finkers over het kwintet Wishful Singing in het begeleidend boekje bij de cd In Mysterium. De vijf zangeressen presenteren gregoriaanse gezangen op dit album. De beeldspraak die Finkers hier hanteert, is goed getrofen: de gezangen krijgen een lichtheid – en dat wil zeker niet zeggen: oppervlakkigheid – en buigzaamheid die een luisteraar als nieuw en aangenaam zal trefen. Uit de rijke gregoriaanse traditie hebben Wishful Singing en Finkers gekozen voor een mis zoals die in de late middeleeuwen geklonken zou hebben, voorafgegaan door gezangen die te maken hebben met de metten. Daarbij komt ook muziek voorbij die de toets der kritiek van het concilie van Trente niet doorstond. Er is muziek over de vrolijkheid van het samen musiceren en er is zelfs sprake van verleidelijkheid in het Recordare. De vertolkingen van Wishful Singing kunnen omschreven worden als uitnodigend: ze zingen niet zomaar mooie noten de ruimte in, maar spreken aan. Je voelt je als luisteraar betrokken en nieuwsgierig naar het volgende gezang.

HEIN VAN EEKERT


6.jpg

DEBUSSY, RAVEL e.a.

SECRETS

Marianne Crebassa, Fazil Say, Bernhard Krabatsch

Erato 0190295768973

€ 21,99

Bestel: VKZ.NL/17640

VOCAAL

Er is niets geheimzinnigs aan de liederen van Debussy, Ravel, Fauré en Duparc. Er is geen liedliefhebber die ze niet kent, bovendien worden ze de laatste tijd zelfs vaker opgenomen dan welke liederen dan ook, Schubert uitgezonderd. Ook de gedichten waar de liederen hun teksten aan ontlenen behoren tot de bekendste in het oeuvre van de Franse poëzie. Onlangs heeft Christiane Karg een cd met een vrijwel identiek programma opgenomen, die noemde ze Parfum. Die titel dekt de lading veel beter, want geparfumeerd zijn de liederen zeker. Niet alleen zijn de teksten van Pierre Louÿs of Verlaine erotisch geladen, ook de in de zachte tonen gehouden klanken geuren naar mirte, jasmijn en lavendel. Arabische mystiek, vermengd met Franse lichtheid en olala. Marianne Crebassa heeft een pracht van een stem die de liederen past als een handschoen. Licht, wendbaar en luisterzacht doet haar geluid de liederen sterk op liefdesverklaringen lijken. Daar past Gezi Park 3 van Fazil Say echt niet bij. De weinig verrassende vocalise, geïnspireerd door de politieke gebeurtenissen in Turkije, werkt op mij als (pijn?)kreten en mist de poëtische lichtheid en de onbezonnen erotiek van de rest. Maar het pianospel van Say is voortrefelijk.

BASIA JAWORSKI


7.jpg

MOZART

REQUIEM

Solisten, RIAS Kammerchor, Freiburger Barockorchester o.l.v. René Jacobs

harmonia mundi 3149020229125

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17611

KOOR EN ORKEST

Sinds jaar en dag is er onvrede over de wijze waarop Süssmayr het Requiem van Mozart kort na diens dood heeft voltooid. De hier uitgevoerde versie wordt gepresenteerd onder de nogal pretentieuze noemer ‘Süssmayer remade’. Het komt erop neer dat Pierre-Henri Dutron vooral de instrumentatie enigszins heeft geretoucheerd. Bij de uitvoeringen vorig jaar is René Jacobs verweten dat hij in sneltreinvaart door de dodenmis raast. Dat valt wel mee. De tempo’s zijn vlot, maar alleen in het Ofertorium lijkt hij een snelheidsrecord te breken. Het resultaat laat weinig te wensen over. Het is als bij de restauratie van een schilderij. De vergeelde vernis is verwijderd. Het doek heeft een nieuwe glans gekregen zodat in de heldere kleuren de taferelen des te meer spreken, ook al zullen voor sommige luisteraars de verende tred in de Introitus en de vaak opvallend montere toon niet passen bij het traditionele beeld van een requiem. Met vocale solisten als de sopraan Sophie Karthäuser en de bariton Johannes Weisser, het onvolprezen RIAS Kammerchor en het Freiburger Barockorchester overtuigt René Jacobs opnieuw, na de acht opera’s van Mozart die hij al eerder voor harmonia mundi heeft opgenomen.

EDDIE VETTER


8.jpg

HÄNDEL

MESSIAH

Solisten, Le Concert Spirituel o.l.v. Hervé Niquet

Alpha 3760014193620 (2cd+boek)

€ 26,99

Bestel: VKZ.NL/17623

ORATORIUM

De twee cd’s zitten in een heus boekwerk dat een schat aan informatie lijkt te bevatten, maar dat voornamelijk bestaat uit een opgeblazen interview met Hervé Niquet, afgedrukt met tussenkoppen als chocoladeletters. Niet getreurd. De interpretatie van Händels Messiah mag er wezen. Luisteraars worden gelukkig niet afgeleid door het ballet dat de dirigent pleegt op te voeren als hij voor koor en orkest van Le Concert Spirituel staat te zwaaien. Hij heeft gekozen voor een van de latere versies van het oratorium, die van 1754. Niet origineel, daarin zijn onder anderen Christopher Hogwood en Paul McCreesh hem voorgegaan. Het belangrijkste verschil met vroegere versies is dat er twee sopranen voor nodig zijn. Hier steken Sandrine Piau en Katherine Watson elkaar naar de kroon in respectievelijk But who may abide en Rejoyce greatly. In de kelen van de vijf zangsolisten en onder Niquets handen heeft het oratorium deinitief alle plechtstatigheid van zich afgeschud. Het theater viert hoogtij, in een soms adembenemend tempo. Het koor struikelt zowat over de jubelkreten in het Hallelujah, dat in een ijlvaart voorbijvliegt. ‘Waarom de zoveelste Messiah?’ vraagt Niquet zich af in het boekwerk. Het antwoord staat op de cd’s.

EDDIE VETTER


9.jpg

LAST LEAF

Danish String Quartet

ECM 0028948157464

€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17618

ORATORIUM

Dat de leden van het Danish String Quartet zich met de Scandinavische volksmuziek bezighouden is na Wood Works, hun eerste cd op dit gebied, geen verrassing meer. Dat het viertal er weer in slaagt een uur lang te boeien met de Deense en Zweedse variant van jigs, reels en walsen misschien wel. Nu zijn de heren ook wel onderlegd in het genre, want ze spelen naast het strijkkwartet regelmatig in folkbands. Vooral eerste violist Rune Tonsgaard Sørensen is zeer ervaren en staat regelmatig op de planken met het folktrio Dreamers’ Circus. Op deze plaat voegt hij zo af en toe de kleur van een harmonium, piano of klokkenspel toe aan het geheel, maar het is vooral het strijkkwartet dat uitblinkt op deze sfeervolle uitgave. Stemmige stukken als Tjønneblomen van Gjermund Haugen en een traditional van de Faeröer Eilanden wisselen naadloos af met eigen werk van Sørensen en Fredrik Schøyen Sjölin dat geheel binnen de traditie van de volksmuziek blijft. Ongecompliceerde muziek die refereert aan open haarden, koude winden, de zwaarte van het dagelijks leven en een vrolijk drinkgelag. En die vertelt hoe levend de volksmuziek nog is in die contreien. Een aanrader voor de donkere winterdagen.

PAUL JANSSEN


10.jpg

GROSZ, GERSHWIN e.a.

JAZZETTES

Ursula Schoch, Marcel Worms

Zefir 8717774570463

€ 21,99

Bestel: VKZ.NL/17641

KAMERMUZIEK

‘Niemand kan de ritmes van vandaag ontkennen. Mijn recente muziek zit vol invloeden uit de jazz.’ Die uitspraak deed Maurice Ravel. In de jaren twintig begon de Fransman onder meer vitale jazzritmes in zijn muziek te verwerken, en hij was lang niet de enige componist die in de ban raakte van de sensationele nieuwe muziek die in de Verenigde Staten was ontstaan. De nieuwe cd Jazzettes van de Duitse violiste Ursula Schoch en de Nederlandse pianist Marcel Worms brengt negen van dergelijke vroege, door jazz geïnspireerde composities samen – in een prettige afwisseling van bekend (Claude Debussy, Erwin Schulhof, Darius Milhaud, Aaron Copland, George Gershwin en Ravel) en minder bekend (Alexander Tansman, Wilhelm Grosz en Louis Gruenberg). Allereerst valt op hoe snel deze componisten ‘erbij’ waren. De eerste jazz op de plaat dateert uit 1917 en Grosz componeerde al in 1923 zijn Jazzband. Sommige geselecteerde stukken zijn aangenaam curieus, maar Jazzettes is meer dan een mooi tijdsdocument. Met hun vurige spel vertolken Schoch en Worms bijvoorbeeld Ravels sonate zoals die bedoeld zal zijn. Ze behouden daarbij de frisheid van de composities. De nieuwsgierigheid van de makers klinkt duidelijk door.

MISCHA ANDRIESSEN


11.jpg

SMETANA,SJOSTAKOVITSJ

PIANOTRIO’S

Ensembl’Arenski

KTC 8711801016061

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17607

KAMERMUZIEK

Een prachtig programma heeft het Ensembl’Arenski samengesteld op dit album: twee mooie pianotrio’s die nauw verbonden zijn met het verlies van een dierbare. Voor Bedrich Smetana was dat zijn dochtertje. Het openingsthema van zijn pianotrio in g-klein begint dan ook met een droeve klacht. Het Ensembl’Arenski schildert het verdriet beeldend, maar loopt niet in de val van het overdramatiseren. Daardoor blijft de muziek te allen tijde kamermuziek, blijft het geuite leed een persoonlijk en verinnerlijkt karakter behouden en is er geen splijtend contrast met het tweede thema – een lievelingsmelodie van Smetana’s dochter – maar een natuurlijk voortvloeien van het een in het ander. De musici gaan nooit tussen het gespeelde werk en de luisteraar staan. Zo ontstaat er een eenheid met het andere werk: Sjostakovitsj’ Pianotrio in e-klein. Tijdens het componeren van dit werk hoorde de componist van het overlijden van een dierbare vriend. Ensembl’Arenski suggereert in zijn spel de angst en het unheimische achter de noten en is bijzonder goed in het neerzetten van het bleke verdriet van het Largo. Men zou zich een ruigere vertolking van dit werk kunnen voorstellen, maar dat zou de lijn uit het programma van dit fraaie album halen.

HEIN VAN EEKERT


12.jpg

PIERNÉ, HAHN e.a.

LA SONATE DE VINTEUIL

Maria Milstein, Nathalia Milstein

Mirare 3760127223856

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17610

KAMERMUZIEK

Het zijn moeilijke tijden voor de cd, maar toch kan het nog altijd gebeuren dat er een topjuweel verschijnt, zoals de nieuwe cd van de bloedmuzikale zusjes Maria (viool) en Nathalia Milstein (piano). Stammend uit een muzikale familie en uitstekend opgeleid in Moskou, Amsterdam, Londen en Genève, beheersen beide zussen hun instrument tot in de finesses. Als ervaren duo zijn ze in alle opzichten aan elkaar gewaagd. De zussen doen niet voor elkaar onder in muzikaliteit, intelligentie, integriteit, nuancering, helderheid van frasering en articulatie, expressieve toonvorming en een feilloos instinct voor beweging en balans. In La sonate de Vinteuil gaan de zussen op zoek naar het muziekfragment dat Proust in zijn À la recherche du temps perdu geïnspireerd kan hebben tot het andante uit de Sonate voor viool en piano van Vinteuil. In aanmerking komen onder andere passages uit de Vioolsonate van Franck en Saint-Saëns’ Vioolsonate nr. 1 in d-klein. Maar het tweede thema uit het openingsdeel van de Sonate voor viool en piano op. 36 van Gabriel Pierné is ook een goede optie, die door de zusjes Milstein te vuur en te zwaard wordt verdedigd in dit prachtige, ‘literaire’ album.

WENNEKE SAVENIJE


13.jpg

MOZART

PIANO QUARTETS K. 493 & K. 478

Kuijken Piano Quartet

Challenge 0608917275827

€ 24,99

Bestel: VKZ.NL/17616

KAMERMUZIEK

Van Mozarts twee pianokwartetten bestaan al vele opnamen, ook op ‘authentieke’ instrumenten, hoewel die nog in de minderheid zijn. Iedereen is het erover eens dat het om rijpe meesterwerken gaat, maar de mythes die ze omringen zijn pas een paar jaar geleden ontzenuwd. Het eerste kwartet zou geen succes hebben geoogst, de uitgever zou zich daarom hebben teruggetrokken, Mozart zou als miskend componist op onbegrip van het Weense publiek zijn gestuit: allemaal aantoonbaar niet waar. Zoals de geschiedenis geleidelijk wordt gezuiverd van dergelijke mythes, zo vrij van romantische ballast speelt de familie Kuijken deze muziek. De cellist Wieland Kuijken heeft zich teruggetrokken uit het ensemble nu voor hem de tachtigjarige leeftijd in zicht komt. Zijn plaats is ingenomen door Michel Boulanger, een oude getrouwe van de familie. Wielands broer Sigiswald is nog springlevend aanwezig op de viool, in hechte samenwerking met zijn dochters Sara (viool) en Veronica (fortepiano). In het spel van de generaties is prachtig te horen dat Mozart de vier opvallend gelijkwaardig heeft behandeld. Wie vindt dat de allegro’s en het larghetto op deze cd wel erg veel tijd in beslag nemen: deze musici respecteren alle herhalingen in de partituren.

EDDIE VETTER


14.jpg

HÄNDEL, REBEL, MESSIAEN

WATER & FIRE

Handel Revisited Bl!ndman

Warner Classics 5054197251054

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17639

KAMERMUZIEK

Hoewel het al sinds het begin van dit millennium geen geheim meer is dat de Belgische saxofonist Eric Sleichim met zijn onconventionele saxofoonensemble Bl!ndman ook het terrein van de oude muziek betreden heeft, blijft hij verbazen met de impact van zijn benadering. Na het succesvolle Bl!ndman plays Bach uit 2000 en het zo mogelijk nog indrukwekkender 32 foot; the organ of Bach uit 2013 is nu vooral Georg Friedrich Händel de klos. Met organist Reitze Smits, die ook al een belangwekkende bijdrage leverde aan 32 foot, arrangeerde Sleichim zowel Händels Water Music als diens Music for the Royal Fireworks. Rebels immer indrukwekkende Le Cahos uit Les Eléments en de vreemde doch goed passende eend Olivier Messiaen scheiden de twee iconische Händelwerken van elkaar en maken deze uitgave tot een wonderlijk geheel. Puristen zullen gruwen, maar de klank van twee sopraansaxen, een alt-, tenor- en een baritonsax vermengd met een majestueus orgel werkt perfect. Sleichim en Smits hebben de werken met groot respect voor het origineel gearrangeerd en dat levert een even aanstekelijke als geweldig klinkende plaat op – met als hoogtepunt niet Händel, maar het immer krankzinnige en revolutionaire werk van Rebel.

PAUL JANSSEN


15.jpg

PIERNÉ, SMIT e.a.

SEPIA & AMARANTH

Ensemble Lumaka

Etcetera 8711801016009

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17608

KAMERMUZIEK

Het interbellum: een tijdperk van onzekerheid en chaos, maar ook van nieuwe ontwikkelingen en modernisme. Ensemble Lumaka (harp, luit, strijktrio) associeert deze periode met de tinten sepia (nostalgie en melancholie) en amarant (passie en energie). De cd opent en besluit met Gabriel Pierné. Diens Voyage au ‘Pays du Tendre’ is gebaseerd op een zeventiende-eeuwse kaart van het allegorische Land der Tederheid. De musici zijn perfect op elkaar afgestemd in dit charmante, eclectische werk, waarin de diverse gevoelens en tribulaties van de liefde worden verklankt in afwisselend idyllische en geagiteerde passages. De Variations libres et Finale hebben geen programma, maar zijn even onderhoudend met hun zwoele timbres en dansinvloeden. Tussen Pierné’s kwintetten horen we trio’s voor luit en harp met respectievelijk altviool, viool en cello. Het Trio van Leo Smit klinkt met zijn weerspannige ritmes, onvoorspelbare harmonieën en jazzinvloeden het modernst. Prachtig is ook de Suite van Eugene Goossens: dromerig, smachtend en culminerend in een Divertissement dat aan Stravinsky’s Petroesjka herinnert. De impressionistische Deux Pièces van Joseph Jongen, ten slotte, zijn geraineerd exotische juweeltjes. Zeldzaam, wonderschoon repertoire, waarin Lumaka laat horen over een palet met beduidend meer dan twee kleuren te beschikken.

JAN KUNST


16.jpg

KODÁLY

MUSIC FOR CELLO

István Várdai, Klára Würtz

Brilliant Classics 5028421955742

€ 7,99

Bestel: VKZ.NL/17603

KAMERMUZIEK

Na zijn briljante cd’s met de Rococovariaties van Tsjaikovski en de solosuites van Bach laat István Várdai opnieuw van zich horen, deze keer met alle kamermuziek die Zoltán Kodály voor cello heeft gecomponeerd. De hoofdmoot wordt gevormd door de monumentale Solosonate uit 1915, een tour de force van ruim een halfuur en het enige bekende werk op de cd. Met behulp van ‘scordatura’, waarbij de snaren anders dan gebruikelijk zijn gestemd, heeft Kodály wonderlijke efecten gecreëerd. Alle denkbare speeltechnieken passeren de revue, maar in de interpretatie van Várdai worden de luisteraars niet lastiggevallen met technische beslommeringen: dit is van a tot z spannende muziek in de handen van een ware cellovirtuoos. Het korte Capriccio uit dezelfde tijd, eveneens voor cello solo, heeft het karakter van een halsbrekende etude, ook al is het gebaseerd op een eenvoudig volksliedje. In de overige composities krijgt de 32-jarige Hongaar gezelschap van de pianiste Klára Würtz. Hierin laat Várdai zijn instrument beurtelings hartstochtelijk zingen en als een razende tekeergaan, terwijl de pianopartijen nu eens aan Debussy doen denken en dan weer aan Bartók, vooral in passages waarin de toetsen als slagwerk worden aangeslagen.

EDDIE VETTER


17.jpg

DEBUSSY, RAVEL,CHAUSSON

STRIJKKWARTETTEN

Quatuor Van Kuijk

Alpha 3760014192951

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17620

KAMERMUZIEK

Het Franse Van Kuijk Kwartet verovert stormenderhand de internationale kamermuziekpodia. Dit seizoen trekt het viertal als ‘Rising Stars’ door de wereld. Daarbij zullen ze op 13 juni ook de Kleine Zaal van het Amsterdamse Concertgebouw aandoen. Na de enthousiast ontvangen debuut-cd met kwartetten van Mozart spelen ze hier een thuiswedstrijd in Franse muziek die omstreeks 1900 is ontstaan. Musici kunnen gemakkelijk verdwalen in het Strijkkwartet van Debussy, maar de jonge Fransen vinden als vanzelf de weg in de doolhof van ijnmazige motieven en spirituele invallen. Hun uitvoering is doorzichtig als glas, van een fantastische rijkdom in het coloriet en in ritmisch opzicht steeds op het scherp van de snede. Daarbij sporen ze elkaar aan om tot het uiterste te gaan en risico’s niet te mijden. De interpretatie van Ravels Strijkkwartet vertoont dezelfde kwaliteiten, hetzelfde jeugdige brio gecombineerd met een enorme verijning in kleur en sfeer. Meer dan een toegift is het Chanson perpétuelle van Chausson, dat de pracht-cd compleet maakt. Voor deze Wagner in een Frans maatpak voegen de mezzosopraan Kate Lindsey en de pianist Alphonse Cemin zich bij het kwartet, als zes zielen en één gedachte in een bedwelmende klankwereld.

EDDIE VETTER


18.jpg

FRANCK, FAURÉ,PROKOFJEV

SONATES

Sharon Bezaly, Vladimir Ashkenazy

BIS 7318599922591 (sacd)

€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17624

KAMERMUZIEK

Een Editor’s Choice van de Gramophone, een Diapason d’Or, een Choc de la Musique, een Stern des Monats bij FonoForum – het kan niet op. Geen wonder dat voor luitiste Sharon Bezaly alle deuren opengaan. Ze heeft een vast contract bij BIS (nou ja, ze is getrouwd met de directeur daar…) en veel hedendaagse componisten schreven muziek voor haar, zoals Goebaidoelina en Lindberg. Op deze cd maakt ze duidelijk dat ze zich met de allergrootsten kan meten. Ze speelt samen met een eminence grise, Vladimir Ashkenazy, die al ruim een halve eeuw op geluidsdrager te vinden is. Bezaly bewerkte zelf de Vioolsonate van Fauré voor luit, Jean- Pierre Rampal ging haar voor met die van Franck. Het is even wennen, maar wie het spel van deze soliste hoort, is meteen verkocht. Wat een kleurenpalet boort ze aan, wat een verijnde dynamische schakeringen, wat een warmte aan melodie! Overal een mild vibrato en een overvloed aan techniek – zelfs voor het pizzicato draait ze haar hand niet om. Fauré’s dartele inale lijkt wel voor de luit geschreven, zo bruisend en speels raast hij voorbij. Prokojevs Fluitsonate op. 94 – ditmaal authentiek – vormt de slagroom op de taart.

JOS VAN DER ZANDEN


19.jpg

MESSIAEN

QUATUOR POUR LA FIN DU TEMPS

Martin Fröst, Lucas Debargue, Janine Jansen, Torleif Thedéen

Sony 0889853631025

€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17628

KAMERMUZIEK

Een muzikaal visioen van tijdloosheid: zo kun je het Quator pour la fin du temps van de Franse componist Olivier Messiaen nog het best omschrijven. Het is een klassieker uit de geschiedenis van de moderne muziek, voor klarinet, viool, piano en cello. Wat gebeurt er als je heden en verleden opheft? Dan begint de eeuwigheid of het goddelijke. Dat is de centrale gedachte achter elke noot. Het is een vroeg werk dat de componist schreef in krijgsgevangenschap, maar alle elementen van zijn latere stijl komen al aan de oppervlakte. Er is nauwelijks sprake van een lineaire beweging. De delen met titels als Liturgie de cristal en Abîme des oiseaux, bestaan vooral uit elkaar opvolgende klankkleuren die de aandacht van de luisteraar vijftig minuten lang gevangen houden. Zeker als het een goede en evenwichtige uitvoering betreft waarin alle subtiliteiten (de ijnzinnige klankcombinaties, de hindoeritmiek en vogelgeluiden) scherp vorm krijgen. Zo’n uitvoering is dit! Er wordt met groot gevoel voor de kwetsbare monumentaliteit gespeeld, onder meer door klarinettist Martin Fröst en violiste Janine Jansen. Dit is een topuitvoering waarmee de musici bewijzen dat Messiaens muziek – hoe kan het anders – tijdloos is.

OSWIN SCHNEEWEISZ


20.jpg

HÄNDEL, DONIZETTI

THE VOICE OF THE TRUMPET

Lucienne Renaudin Vary Orchestre National de Lille o.l.v. Roberto Rizzi Brignoli

Warner 0190295888329

€ 21,99

Bestel: VKZ.NL/17638

INSTRUMENTAAL

Met trompetdiva’s als de ravissante Engelse Alison Balsom probeert Warner Classics een brug te slaan naar het grote publiek. De Franse trompettiste Lucienne Renaudin Vary (1999, Saint-Sébastien-sur-Loire) is nog piepjong en even good looking, zodat Warner Classics haar in 2016 exclusief contracteerde, in de hoop met laagdrempelige Golden Classics en Vary’s gepolijste trompetspel de massa’s te bereiken. Dat zal vast lukken, want op haar debuut-cd staat een overvloed aan goed in het gehoor liggende klassieke songs uit alle tijden en in alle stijlen, van Vivaldi tot aan Arlens Over the Rainbow, met als bonus door Vary begeleide aria’s met (counter)tenor. In een interview laat de smetteloos trompet spelende Française weten blij te zijn dat ze op haar eerste Warneralbum ‘de vrijheid kreeg om muziek van barok tot aan de jazz te verkennen’. Ook al studeert ze nog aan het Conservatoire de Paris, er staat Vary zonder twijfel een mooie toekomst in de muziek te wachten, met name in het wat lichtere genre. Dat is enigszins in strijd met haar klassieke trompetspel, maar niet met haar lair, verzorgde toonvorming en charmante uitstraling. Het klinkt allemaal nog een beetje braaf, maar ook veelbelovend.

WENNEKE SAVENIJE


21.jpg

HAYDN, CHOPIN e.a.

LIVE AT THE MARIINSKY

George Li

Warner Classics 0190295812942

€ 21,99

Bestel: VKZ.NL/17637

PIANO

Live at the Mariinsky, heet deze cd. Dat is vreemd, want van dat live is helemaal niets te horen. Geen kuchje of hoest, geen applaus ook. We nemen graag aan dat George Li daar in oktober vorig jaar speelde, maar de opname mag hooguit semi-live worden genoemd. Voordeel: een schitterende klank en geen storende bijgeluiden. Li is 22, speelde samen met de allergrootste orkesten ter wereld, won in 2015 de zilveren medaille op de Tsjaikovski Competitie in Moskou en toonde in het Witte Huis zijn kunsten voor Obama en Merkel. Het Chinese wonder heeft de wereld aan zijn voeten. ‘Ooit deed ik mijn oudere zusje na aan de piano, en nu? Ik weet niet wat me overkomt!’ Maar er zijn nadelen, erkent hij: ‘Ik leef twee levens, dat is soms niet makkelijk.’ In het Mariinsky Theater in Sint-Petersburg was daar weinig van te merken. Hij speelde zoals hij ons op het booklet aankijkt: open, genietend, blakend van zelfvertrouwen, dankbaar. Een stijleigen, klassieke Haydn zonder poespas; een gloeiende, diabolisch-romantische Rachmaninov – de weergaloze techniek druipt er overal vanaf. Deze opname kan weleens legendarisch worden, want hier gaat het om een grootheid die de wereld nog zo’n halve eeuw lang kan verwennen.

JOS VAN DER ZANDEN


22.jpg

ANDERSSON

PIANO Benny Andersson

DG 0028947981435

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17633

PIANO

In Nederland is Benny Andersson vooral bekend als een van de B’s van ABBA en als componist van de musical Chess. In zijn geboorteland Zweden is hij vooral pianist, met een leven voor en na de succesvolle popgroep. En bovenal componist van menig gevoelige instrumental of song met wortels in de Zweedse volksmuziek. In een tijd dat pianisten-componisten als Yunomi en Ludovico Einaudi vele oren strelen met hun easylistening- pianowerk kan een soloalbum van de inmiddels zeventigjarige Andersson eigenlijk niet uitblijven, moet DG gedacht hebben. En terecht. Andersson en zijn mede-ABBA-lid Björn Ulvaes zijn toch zo’n beetje de Lennon & McCartney van de laatste decennia van de twintigste eeuw. De 21 goed gekozen tracks voor piano solo op deze cd vertellen niet alleen dat Andersson primair aan de piano componeert, maar ook en vooral dat veel van zijn muziek zonder de verdere opsmuk van een complete band en gezongen teksten overeind blijft. Stukken als de ABBA-song The day before you came, het hoofdthema van de musical Chess en Flickornas Rum, geschreven voor zijn eigen Benny Andersson Orchestra, hebben de allure van heerlijke pianominiaturen waarin bij vlagen de schaduw van componisten als Bach en Schumann langskomt.

PAUL JANSSEN


23.jpg

SCHUBERT,SZYMANOWSKI

PIANO SONATA NO. 14 IN A MINOR, D784 e.a.

Lucas Debargue

Sony 0889854656324

€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17630

PIANO

De 27-jarige Franse pianist Lucas Debargue heeft de afgelopen jaren bewezen dat de weg naar de top van het pianistendom ook via volstrekt onconventionele wegen kan lopen. Debargue speelde in zijn jonge jaren basgitaar en wat jazzpiano en besloot pas in 2010 serieus werk te maken van zijn pianostudie. Vijf jaar later deed hij mee aan de prestigieuze Tsjaikovski Competitie in Moskou waar hij niet alleen de vierde plaats bemachtigde, maar vooral de prijs van de critici. Inmiddels treedt hij veelvuldig op en is hij aan zijn derde cd toe die het recept van de voorgaande cd’s blijft volgen: min of meer gekend repertoire, gecombineerd met werk dat meer aandacht verdient. Deze keer is het helemaal een mooie dubbelslag. De sonates D664 en 784 van Schubert zijn niet onbekend, maar worden eigenlijk te weinig gespeeld, en de zelden gehoorde Pianosonate nr. 2 van Szymanowski is de onbekende voltrefer. Debargue wisselt intense lyriek af met stormachtige passages en schuwt daarbij de overtreffende trap niet. Schubert vaart er wel bij, maar Szymanowski’s sonate groeit uit tot een vroegtwintigste-eeuws meesterwerk waarin de verijnde erfenis van Chopin overschaduwd wordt door de pijn van turbulente tijden.

PAUL JANSSEN


24.jpg

CHOPIN

NOCTURNES

Nelson Goerner

Alpha 3760014193590 (2cd)

€ 30,99

Bestel: VKZ.NL/17622

PIANO

Na de gelauwerde opname van Chopins preludes kunnen fans van Nelson Goerner en allen die het willen worden naar de winkel snellen voor zijn interpretatie van de 21 nocturnes. Zoals de 48-jarige Argentijn onlangs nog in het Amsterdamse Concertgebouw heeft aangetoond, blinkt hij uit in helder en lexibel pianospel zonder maniertjes, vol sfeer en met een schat aan nuances in de kleuren. In de nocturnes stort hij zich soms misschien al te gretig op de heviger bewogen passages, zodat deze eerder vurig dan navrant klinken. Een mezzoforte is geen forte, en Chopin is geen Liszt. Maar dit is niet meer dan een kanttekening bij de zeldzaam overtuigende vertolkingen. Luister eens hoe licht en bijna uit de losse pols hij de guirlandes van de versieringen tot een essentieel onderdeel van de nachtelijke dromerijen maakt, of hoe soepel hij de antimetrische conlicten tussen linker- en rechterhand oplost zonder het belcanto in de bovenstem ook maar een moment te verwaarlozen. Tempo en timing zijn steeds als elastiek: ze buigen mee met alle wisselende gemoedsstemmingen. Goerner laat horen dat in de nocturnes sensualiteit en melancholie onafscheidelijke partners zijn. Dit is Chopinspel van het hoogste niveau.

EDDIE VETTER


25.jpg

CHOPIN

GHOSTS

Nino Gvetadze

Challenge 0608917276824

€ 24,99

Bestel: VKZ.NL/17615

PIANO

Jammer van de wat aarzelende start. De tweede van de Preludes opus 28 klinkt treurmarsachtig onzeker, misschien ook wat te weinig zangerig. Maar het komt goed. Heel snel weet pianiste Nino Gvetadze Chopins poëtische ontboezemingen tot een feest te maken. Nummer 4 bijvoorbeeld staat als een huis: zonder overdreven rubato, stijleigen, beheerst. Bij zachte en langzame delen valt wel een hinderlijk ruisje op: je hoort de dempers op de snaren landen, wat nogal aleidt. Wat techniek betreft is hier nog een slag te maken. De muzikaliteit maakt dat gelukkig ruimschoots goed. De b-klein-prelude (nummer 6) bijvoorbeeld is een toonbeeld van verijnde romantiek: ragijn zoals de melodie in de linkerhand gestalte krijgt, met gevoel voor het verrassende en fraaie oplossen van dissonanten. Virtuoos, exuberant, verstild, juichend, melancholiek – het wordt allemaal met overtuiging en technisch vernuft gebracht. Schumann schreef ooit dat je in Chopins opus 28 ‘werkelijk van alles’ tegenkomt, ‘ook het absurde, ziekelijk-opgewondene en afstotende’. Hij doelde vermoedelijk op de angstige en sombere preludes in mineur, de even nummers, zoals nummer twintig, met indrukwekkende, visionaire akkoordprogressies. Juist met die exemplaren lijkt Gvetadze de meeste ainiteit te hebben, het is alsof ze juist daar haar sterkste troeven uitspeelt.

JOS VAN DER ZANDEN


26.jpg

GLASS

COMPLETE PIANO ETUDES

Jeroen van Veen

Brilliant Classics 5028421955636 (2cd)

€ 7,99

Bestel: VKZ.NL/17602

PIANO

Twintig etudes, bij elkaar bijna tweeënhalf uur muziek. Op een concert zijn meerdere solisten nodig om de verzameling tot klinken te laten komen. Bij een etude denk je aan een kort oefenstuk met ritmische, melodische of harmonische moeilijkheden. Dat is bij deze reeks van Philipp Glass ook wel het geval, maar de minimalmusic-genen van de tachtigjarige Amerikaan maken de relatief lange stukken tot een verheven soort sfeermuziek. Herhaling staat centraal. Gevarieerd, wel te verstaan, maar toch herhaling. Stilistisch komt een heel scala aan klassieke componisten voorbij, van Bach tot Beethoven, van Chopin tot Satie en van Debussy tot Stravinsky. Bij deze pianotechnische oefeningen overheerst een gemakkelijk consumeerbaar postromantisch idioom, dat door de bonte afwisseling van tempi, sfeer en kleuring heel sympathiek overkomt. Jeroen van Veen weet de problemen die Glass poneert met overtuiging te verwerken, al is zijn spel hier en daar ritmisch onrustig – wat het pedaal niet kan verhullen. De klank van zijn Yamaha is fraai en uitgebalanceerd, al had een tikje minder galm ook gemogen. Bij zoveel inzet van pianist/producer/tekstschrijver Van Veen voor deze mammoetproductie had een wat verzorgder vormgeving zeker niet misstaan: een al te sobere lay-out en steenkolen-Engels.

JOS VAN DER ZANDEN


27.jpg

DEBUSSY

COMPLETE MUSIC FOR PIANO SOLO

Christopher Devine

Piano Classics 5029365101301 (5cd)

€ 34,99

Bestel: VKZ.NL/17604

PIANO

De naam Christopher Devine roept misschien weinig bij u wakker als u op zoek gaat naar pianomuziek van Debussy, maar toch heeft de roodharige Schots-Duits-Nederlandse pianist al ruimschoots zijn sporen verdiend. Tot zijn mentoren behoren Stefan Vladar en Maria João Pires, hij won het Prinses Christina Concours 1999 en is ook nog componist en koordirigent. Zijn complete Debussy op vijf cd’s verrast op meer dan één manier. Allereerst door de compleetheid. Op de vierde cd horen we de zeldzaamheden: pianoversies van werken als Khamma, Jeux, La boîte à joujoux, gemaakt door Debussy zelf of een tijdgenoot. De tweede verrassing is Devines spel. Je hebt van die pianisten die zonder opsmuk, pretenties of aanstellerij gewoon lijken te spelen wat er staat (maar ondertussen!) met een natuurlijke ‘low’ en een ontspannen ‘pulse’. Devine heeft een aantrekkelijk soort ainiteit met de impressionistische maar tegelijk glasheldere wereld van Debussy. De heldere klank komt natuurlijk ook van opnametechnici met oren aan hun hoofd. De derde verrassing vormen de uitvoerige toelichtingen (door wie?), alleen in het Engels, maar dan heb je ook wat. Een heel mooie uitgave, en ik ga voortaan beter letten op Christopher Devine.

GERARD SCHELTENS


28.jpg

BEETHOVEN

INSIDE THE HEARING MACHINE

Tom Beghin

Evil Penguin 0608917721324

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17613

PIANO

De pianosonates opp. 109, 110 en 111: toppen van de pianoliteratuur, gecomponeerd door een man die geen noot meer kon horen. Of wacht… Pianist Tom Beghin en musicoloog Robin Wallace maken in het dikke boek bij deze uitgave aannemelijk dat de Londense Broadwoodpiano die Beethoven in 1818 cadeau kreeg cruciaal is geweest voor zijn late scheppingen. De instrumenten van Broadwood vibreerden door hun bouw namelijk sterker dan de Weense piano’s, en dat moet Beethoven geholpen hebben de muziek dan misschien niet zozeer beter te horen, als wel te voelen. Voeg daarbij de Gehörmaschine die pianobouwer André Stein in 1820 voor Beethoven construeerde: een enorme klankbeker die op de Broadwood werd gemonteerd om het geluid rechtstreeks in Beethovens oren te projecteren. Voor dit project liet Beghin de Broadwood reconstrueren door bouwer Chris Maene en de Gehörmaschine door akoestisch ingenieur Thomas Wulfrank. Het resulteerde in een ongekend ampele pianoklank: kernachtig, maar ongekend rijk aan boventonen. Sommige pianisten vinden wellicht een hogere graad van transcendentie in de langzame delen van 109 en 111, maar Beghins sprankelende, wat aardse uitvoeringen passen uitstekend bij deze wat minder vergeestelijkte Beethoven. Online volgt te zijner tijd nog bonus-videomateriaal.

JAN KUNST


29.jpg

CHOPIN, SCHUBERT

MUSINGS

Camiel Boomsma

Challenge 0608917275629

€ 24,99

Bestel: VKZ.NL/17614

PIANO

Na twee geslaagde cd’s met Wagnertranscripties heeft Camiel Boomsma een contract getekend bij Challenge Records. Het eerste resultaat van de samenwerking draagt de titel Musings (mijmeringen). Even lijkt het een valse start, want al in de tweede zin van de toelichting staat een koe van een fout, maar met het pianospel is niets mis. Integendeel. In Schuberts laatste sonate verkort Boomsma de ‘hemelse lengte’ door de herhaling van de expositie in het eerste deel achterwege te laten. Voor het overige gunt hij de muziek alle tijd om diep in de ziel van de luisteraars door te dringen. Bedachtzaam, gevoelig voor de kleinste wending in de sfeer, speelt hij de sonate als in een droom. Bij alle sensitieve mijmeringen krijgen toch ook Schuberts abrupte vlagen van demonie de expressie die ze verdienen. Niets wordt gemaskeerd, alles klinkt doorleefd van begin tot eind. Fijngevoeligheid en een zingende toon trefen evenzeer in drie nocturnes en een impromptu van Chopin. Daarbij valt ook de timing van het rubato op, als de pianist een subtiel spel speelt met de dwingende regelmaat van het metrum. Deze cd is wel een van de muzikale verrassingen van het jaar.

EDDIE VETTER


30.jpg

PHILIPPE HERREWEGHE

THE HARMONIA MUNDI YEARS

harmonia mundi 3149020882641 (30cd)

€ 53,99

Bestel: VKZ.NL/17612

VERZAMELBOX

Een muzikale biograie in dertig cd’s, dat is de box Philippe Herreweghe – THE HARMONIA MUNDI YEARS, die ter gelegenheid van zijn zeventigste verjaardag verschenen is. Een mooi monument voor een dirigent die naast grote pioniers als Nikolaus Harnoncourt en Gustav Leonhardt en samen met min of meer generatiegenoten als Frans Brüggen en Ton Koopman bepalend is geweest voor de ontwikkelingen in de historische uitvoeringspraktijk. Philippe Herreweghe samenvatten in dertig cd’s. Het kan net. Hoewel hij sinds 2010 zijn eigen label Phi heeft waarop hij opneemt wat hij nog van belang vindt, heeft hij sinds de vroege jaren tachtig zo’n kleine honderd cd’s opgenomen voor harmonia mundi. Die catalogus is niet alleen een grote schatkamer voor de ontwikkelingen in de historische uitvoeringspraktijk, het is ook een klinkende biograie van de man die met zijn Collegium Vocale Gent als goede amateur de wereld van Gustav Leonhardt en Nikolaus Harnoncourt en hun Bachcantateproject binnen rolde en die vervolgens via verschillende door hem opgerichte ensembles de weg vond naar de muziek van de twintigste eeuw. En het is er allemaal. Van de schitterende renaissancewerken van Des Prez, Lassus en Palestrina door het Ensemble Vocal Européen via de klassieken van Mozart en Beethoven en de romantiek van Berlioz, Schumann en Bruckner met het Orchestre des Champs-Élysées naar de twintigste eeuw van Mahler, Weill en zelfs Schönberg, want ook die prachtige opname van diens Pierrot Lunaire met Marianne Pousseur in de hoofdrol en het Ensemble Musique Oblique in de ondersteuning ontbreekt gelukkig niet. Daartussen speelt uiteraard Johann Sebastian Bach een belangrijke rol: niet alleen de cantates die Herreweghe met La Chapelle Royale en Collegium Vocale opnam, maar ook het Magnificat en de Matthäus-Passion. Een brede waaier aan tijdperken en stijlen en een breed klankpalet van klein, enkelvoudig bezet vocaal ensemble tot volledig romantisch orkest. Toch is er een constante en dat is niet alleen vanzelfsprekend Herreweghe zelf, maar ook zijn aanpak. Of hij nu een prachtig Stabat Mater van Josquin des Prez uitvoert of Das Berliner Requiem van Kurt Weill, altijd is er de trouw aan de partituur en het streven het klankbeeld te vangen met het instrumentarium dat ten tijde van het ontstaan van het werk in kwestie in zwang was. En dat leidt bij Herreweghe nimmer tot mechanische reproducties van iets dat misschien ooit was, maar altijd tot een herleving van de kracht van de stemmen en instrumenten zoals ze toen ingezet werden. Tot een herontdekking, tot een eerste luisterervaring. Voor Herreweghe is elk werk dat hij aan de cd heeft toevertrouwd een première geweest. Of het nu een paar honderd jaar oud is, of in de twintigste eeuw geschreven. Deze klinkende biograie vertelt ons niet alleen de ontwikkeling van de historische uitvoeringspraktijk, hij is ook dertig cd’s lang een les in onbevangen en onbevooroordeeld luisteren. En dat maakt deze box welhaast een verplichte cursus voor elke toegewijde muziekliefhebber.

PAUL JANSSEN


31.jpg

DE RORE

PORTRAIT OF THE ARTIST AS A STARVED DOG

Graindelavoix o.l.v. Björn Schmelzer

Glossa 8424562321144

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17625

RENAISSANCE

Cipriano de Rore was een van de vele Zuid-Nederlanders die in Italië werkten. Zijn achternaam is een veritalianisering van zijn geboorteplaats Ronse, gelegen tussen Gent en Doornik. De Rore was een belangrijke schakel in de ontwikkeling van het madrigaal in de zestiende eeuw, hij werd door niemand minder dan Claudio Monteverdi als de ‘vader van de muziek’ beschouwd. In ieder muziekgeschiedenisboek wordt De Rore genoemd, maar zijn madrigalen horen we zelden. En dat is eigenlijk jammer. Graindelavoix maakte voor een nieuwe cd, prachtig vormgegeven zoals altijd bij dit ensemble, een selectie uit De Rores madrigalen. Dit ensemble doet het altijd net even anders dan anderen, dat valt bij iedere nieuwe cd weer op. Door de zang niet strak te houden en door instrumenten te gebruiken laat Graindelavoix duidelijk horen hoezeer De Rore eigenlijk al vooruitwees naar de barok van Monteverdi. Voor wie houdt van messcherpe samenzang is dat even wennen. De korrel op de stem waaraan dit ensemble zijn naam ontleent is ook op deze cd onmiskenbaar aanwezig. Dat werkt geweldig in combinatie met Cipriano de Rores soms grillige en voor zijn tijd uiterst vooruitstrevende harmoniek. Alweer een bijzondere cd van Graindelavoix.

MARCEL BIJLO


32.jpg

CANTIGAS DE SANTA MARIA STRELA DO DIA

La Capella Reial de Catalunya, Hespèrion XX o.l.v. Jordi Savall

Alia Vox 8435408099233 (sacd)

€ 17,99

Bestel: VKZ.NL/17609

MIDDELEEUWEN

Deze productie uit 1993 is opnieuw uitgebracht in de fraaie serie Heritage. De Cantigas de Santa Maria zijn in de dertiende eeuw ontstaan onder supervisie van koning Alfons de Wijze. Tegenwoordig verschillen de uitvoeringen sterk van elkaar. Terwijl één zangstem genoeg is om de essentie van de melodieën te raken, heeft Jordi Savall een grote groep musici verzameld. Omdat in de miniaturen van de oude handschriften ook instrumentalisten zijn afgebeeld, gaan hij en anderen ervan uit dat zij bij de uitvoering betrokken waren. Behalve het streven naar een historisch verantwoorde praktijk lijkt ook de angst om hedendaagse luisteraars te vervelen een motief voor de bonte afwisseling in stijlen en bezettingen die de eenvoudige liederen als een saus bedekt. Zo denkt Savall een dreigende monotonie bij de talrijke herhalingen te bezweren. Middeleeuwse oren hadden die overdadige afleiding niet nodig, maar richtten zich juist op de inhoud van de teksten waarin over de wonderen van Maria wordt verteld. Van de uitvoeringen is meer niet dan wel terug te vinden in de oude bronnen, maar dat zal voor een hedendaags publiek geen belemmering vormen om ruim een uur in schijnbaar middeleeuwse sferen te vertoeven.

EDDIE VETTER


33.jpg

BACH

THE ART OF FUGUE

Accademia Bizantina o.l.v. Ottavio Dantone

Decca 0028948323296

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17635

MIDDELEEUWEN

Die Kunst der Fuge is altijd omgeven geweest met mysteries: waarom componeerde Bach het werk, en voor welk instrument precies? Over het waarom zijn meerdere theorieën in omloop. Bach zou het als demonstratiemateriaal hebben willen gebruiken voor zijn leerlingen, of hij zou aan het eind van zijn leven een soort testament in fuga’s hebben willen schrijven dat zeker niet voor uitvoering bedoeld was. Als instrument ligt het klavecimbel het meest voor de hand, maar allerlei andere bezettingen blijken ook mogelijk. En dat Bach deze muziek niet voor uitvoering heeft bedoeld? Wie het stuk hóórt weet wel beter! Bach verwerkt allerlei vormen in zijn reeks fuga’s, van Franse dansen tot Italiaanse aria’s, en ook in al zijn abstractie en complexiteit is het buitengewoon aansprekende muziek. Ottavio Dantone en zijn orkest Accademia Bizantina laten dat horen op deze nieuwe opname, er is veel ruimte voor speelplezier. De strijkers gooien er zelfs hier en daar een beetje swing tegenaan, gelukkig wordt dat nergens een trucje. Alle eventueel nog aanwezige geheimzinnigheid rond dit werk kun je eigenlijk met een gerust hart links laten liggen als je luistert naar deze heerlijke uitvoering.

MARCEL BIJLO


34.jpg

TELEMANN

QUATUORS PARISIENS

NEVERMIND

Alpha 3760014192999

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17621

BAROK

De Parijse kwartetten uit 1738 behoren tot Telemanns meest opgenomen kamermuziek, en je kunt je afvragen waarom er dan nóg een nieuwe uitvoering bij moet. Zodra je hoort hoe het jonge Franse ensemble NEVERMIND de zaken aanpakt is iedere scepsis verdwenen. Dit is totaal anders dan welke andere uitvoering dan ook. NEVERMIND laat fluit, viool, gamba en klavecimbel niet klinken als een goed geolied ensemble, maar laat de instrumenten juist ieder een eigen weg gaan. Natuurlijk leidt dit niet tot een muzikale chaos, Telemanns noten worden trouw gevolgd, maar de verhoudingen tussen de instrumenten zijn wel heel anders. Waar Telemann het ene instrument solistisch laat opereren trekken de anderen zich niet braaf terug, maar reageren speels en origineel op de solopartij van hun collega. Ook het klavecimbel, hier toch echt het begeleidingsinstrument, laat zich vooral in de langzame delen duidelijk gelden. Het plezier dat het ensemble heeft in het voortdurend elkaar uitdagen en achterna zitten werkt zeer aanstekelijk. Helaas zijn er nog steeds mensen die Telemann afserveren als een oppervlakkige veelschrijver. Die moeten maar eens goed naar deze cd luisteren. NEVERMIND laat een nieuw geluid horen in de barokwereld.

MARCEL BIJLO


35.jpg

PORPORA, MONN, HAYDN

CELLO CONCERTOS

Adriano Maria Fazio, Soloists of Cappella Neapolitana

Brilliant Classics 5028421955704

€ 7,99

Bestel: VKZ.NL/17601

BAROK

Deze cd biedt drie celloconcerten waarin de overgang te horen is van de laatbarokke naar de vroegklassieke stijl. De cello was in de achttiende eeuw, veel meer dan in de negentiende, een populair solo-instrument. De Napolitaan Nicolò Porpora bijvoorbeeld schreef er veel muziek voor, zowel concerten als sonates. Van Joseph Haydn, zelf een uitstekend cellist, hebben we helaas maar twee celloconcerten, waarvan het tweede niet helemaal met zekerheid aan hem is toe te schrijven. Zijn hier opgenomen Eerste celloconcert is wel honderd procent Haydn. Tussen de barokke Porpora en de klassieke Haydn in staat het wondermooie celloconcert van de Wener Georg Matthias Monn. Bij Monn horen we de overgang van de barok naar de klassieke periode. In de snelle delen klinkt Vivaldi nog door, die de laatste jaren van zijn leven in Wenen doorbracht en Monn daar mogelijk heeft ontmoet, maar in het langzame deel gloort Haydn al een beetje. Cellist Adriano Maria Fazio en zijn ensemble, geen orkest maar een klein bezette strijkersgroep, weten goed raad met zowel de barokke als de klassieke elementen. Een mooie combinatie van componisten op deze cd, waarbij vooral het stuk van Monn een aangename verrassing is.

MARCEL BIJLO


36.jpg

J.S. BACH, TUNDER e.a.

MUSIC IN GERMANY FROM SCHÜTZ TO BACH

Diverse uitvoerenden

Ricercar 5400439001091 (8cd+boek)

€ 66,99

Bestel: VKZ.NL/17627

BAROK

Het begint zo langzamerhand een echte eindejaarstraditie te worden dat Ricercar een thematische acht-cd-box uitbrengt, vergezeld van een omvangrijk boekwerk. Dit is al de negende op rij. Na uitgaven rond oude instrumenten, renaissancepolyfonie en Franse en Italiaanse barok is de keuze dit jaar gevallen op de Duitse muziek uit de zeventiende eeuw. Schütz en Bach staan aan het begin en einde van die lijn, ze werden precies honderd jaar na elkaar geboren. Maar wie zitten daar allemaal tussen? Voor veel muziekliefhebbers is dit nog steeds onontgonnen terrein. Deze mooie uitgave, met een zeer lezenswaardig en mooi vormgegeven boek, gaat daar mogelijk verandering in brengen. Net als bij de vorige edities in deze reeks komt het merendeel van de geselecteerde opnamen uit de catalogus van het oudemuziek-ijnproeverslabel Ricercar zelf. Daar heeft men op het gebied van de Duitse muziek uit de zeventiende eeuw een reputatie hoog te houden. Ricercar was zo’n dertig jaar geleden het eerste label dat, met de tiendelige serie Deutsche Barock Kantaten, grootschalig aandacht aan dit repertoire besteedde. Uit die roemruchte serie werd natuurlijk rijkelijk geput. De uitvoeringen hebben nog niets aan frisheid verloren, hoewel we inmiddels vele generaties barokmusici verder zijn. Maar wat heerlijk om Max van Egmond weer te horen! En niet te vergeten de jong gestorven Franse countertenor Henri Ledroit, een zanger met een zeer bijzonder timbre. Gelukkig staat zijn diep ontroerende uitvoering van het lamento Ach, dass ich Wassers gnug hätte van Johann Christoph Bach ook op deze cd-box. Johann Christoph, een oudoom van Johann Sebastian, was met afstand de getalenteerdste van Bachs componerende voorvaderen. En wat te denken van Andreas Hammerschmidt, Matthias Weckmann, Franz Tunder en natuurlijk Dieterich Buxtehude? Al deze componisten, en nog véél meer, zijn hier bijeengebracht. Naast het Ricercar Consort onder leiding van Philippe Pierlot in de oudere opnamen is uiteraard ook Vox Luminis vertegenwoordigd, de grote troef van Ricercar van de laatste jaren. Harmonia mundi leende voor dit project een aantal opnamen uit, zodat we ook kunnen genieten van Cantus Cölln met Schütz en van Philippe Herreweghes weergaloze uitvoering van muziek van Johann Hermann Schein. Ook de Duitse orgelmuziek ontbreekt niet, evenmin als de Italiaans georiënteerde instrumentale kamermuziek van componisten als Johann Pachelbel, Johannes Schenk en David Pohle. Deze collectie noodt tot verder luisteren. Bij iedere opname staat precies aangegeven van welke cd die afkomstig is. Dus wie aan deze acht cd’s nog niet genoeg heeft, en dat is heel goed voor te stellen, kan nog heel wat uurtjes vooruit. Net als bij de eerdere uitgaven in deze serie is Ricercar er ook nu weer in geslaagd een rijk repertoiregebied aan de hand van een reeks schitterende opnamen en een mooi boekwerk in kaart te brengen.

MARCEL BIJLO


37.jpg

CALDARA, VIVALDI e.a.

DOLCE DUELLO

Cecilia Bartoli, Sol Gabetta Cappella Gabetta o.l.v. Andres Gabetta

Decca 0028948324736

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17634

BAROK

De menselijke stem en de cello: een ideale combinatie. Dat laten Cecilia Bartoli en Sol Gabetta horen op deze cd met barokaria’s waarin de cello een prominente rol speelt: wat is dit een ijn duel tussen de twee dames! Rivalen worden ze nergens: in de aria’s imiteert en complementeert de cello de zanglijn. In de prachtige aria Fortuna e speranza van Caldara hoor je het meteen: de klaaglijke klank van de cello geeft extra diepte aan de emoties. En net zoals Bartoli’s stem alles lijkt te doen wat zij ervan vraagt, zo heeft ook Sol Gabetta een perfecte controle over haar instrument. In virtuositeit doen de dames weinig voor elkaar onder. Luister maar eens naar Di verde ulivo uit Vivaldi’s Tito Manlio. De cello imiteert daar de zanglijn met de vele snelle loopjes en versieringen perfect. Sols broer Andres geeft met het door hen beiden opgerichte Cappella Gabetta uitstekend orkestraal weerwoord. Dat broer en zus ook zonder Bartoli de aandacht moeiteloos kunnen vasthouden, bewijzen zij in het heerlijke celloconcert van Boccherini dat de cd besluit: het soms verblufend virtuoze spel van Sol Gabetta wordt hier prachtig omlijst door het rijke kleurpalet van het orkest.

BENJAMIN ROUS


38.jpg

TELEMANN, LOTTI e.a.

DRESDEN

Zeiro o.l.v. Alfredo Bernardini

Arcana 3760195734384

€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17619

BAROK

Het hof van August Friedrich I van Dresden was een broedplaats voor de instrumentale muziek van de eerste helft van de achttiende eeuw. Het hoforkest was legendarisch, maar ook de kamermuziek stond op buitengewoon hoog niveau. De blazers namen daarbij het voortouw, dus het is een kolje naar de hand van hoboïst Alfredo Bernardini om met zijn ensemble Zeiro een cd te wijden aan muziek die rond 1720 in Dresden klonk. We horen niet alleen werk van hofcomponist Johann David Heinichen, maar ook van de vele gastmusici die speciaal voor het ensemble van Dresden virtuoze kamermuziek componeerden. Onder hen Telemann, Vivaldi, Fasch en Quantz. De sonates zijn bezet met twee hobo’s, fagot en continuo, waarbij de fagot soms wel en soms niet een eigen partij in het geheel heeft. Die blazers in Dresden moeten ongelofelijk goed zijn geweest, en Bernardini maakt met zijn ensemble een feest van deze muziek: mooie contrasten tussen snelle en langzame delen, waarbij de snelle delen gelukkig niet over de top zijn, zoals bij andere ensembles weleens gebeurt. Beter uitgevoerd dan door Zeiro kun je deze muziek echt niet krijgen. Dit ensemble is puur goud!

MARCEL BIJLO


39.jpg

SILVESTROV

HIEROGLYPHEN DER NACHT

Anja Lechner, Agnès Vesterman

ECM 0028948156924

€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17617

HEDENDAAGS

In de jaren zestig was de Oekraïense componist Valentin Silvestrov een overtuigd modernist. Hij ging ondergronds om zich uit te kunnen leven in de atonale muziek, destijds voor hem ‘een heerlijk spel met tonen, alsof je alles opnieuw mocht uitvinden’. Maar in de jaren zeventig had Silvestrov het wel gehad met de muzikale avant-garde. Hij keerde terug naar de stilte, naar de eenvoud van minimalistische (samen)klanken en melodietjes die weer ‘mooi’ mogen klinken. ‘Ik ontdekte dat simpele muzikale middelen een veel rijkere betekenis hebben dan al dat modernistische blablabla’, aldus Silvestrov. De zeventien miniaturen voor twee cello’s, uitgebracht onder de toepasselijke noemer Hieroglyphen der Nacht, houden zich dan ook verre van ondoorgrondelijke abstractie. Het zijn betoverende droombeelden, melodieuze sfeerimpressies, meditatieve klanken. Soms schuren ze even tegen elkaar aan, om daarna ontwapenend de stilte te openen, waaruit wonderschone melodietjes opbloeien die weer wegdrijven op de wind, als de pluisjes uit een veld vol paardenbloemen, als zaadjes uit de bomen, als stuifmeel uit geurende bloemkelken. De Duitse celliste Anja Lechner, al twintig jaar een bewonderaarster van de intieme muziek van Sylvestrov, en haar Franse collega Agnès Vesterman vertolken Sylvestrovs miniaturen delicaat en met ingetogen verbeeldingskracht.

WENNEKE SAVENIJE


40.jpg

ANDRIESSEN

THEATRE OF THE WORLD

Leigh Melrose, Lindsay Kesselman e.a. Los Angeles Philharmonic o.l.v. Reinbert de Leeuw

Nonesuch 0075597936186 (2cd)

€ 26,99

Bestel: VKZ.NL/17636

OPERA

Athanasius Kircher, de zeventiende-eeuwse homo universalis, maakt in de opera Theatre of the World een reis door tijd en ruimte waarin allerlei facetten van zijn formidabele kennis de revue passeren. De muziek is al even rijk geschakeerd: er is veel afwisseling in klankbeeld, ritmiek en stijl en toch hoort het allemaal bij Louis Andriessen. De partituur heeft een enorme verbeeldingskracht. Omdat de zangers versterkt zingen en de karakters veel over zichzelf vertellen, komt de opera op cd zonder de enscenering heel sterk voor de dag. Het werk werd bij De Nationale Opera in juni 2016 uitgevoerd, maar deze opname stamt van de premièrereeks in Los Angeles, een maand eerder. Het is een prachtige registratie. De bewonderenswaardige Leigh Melrose als Kircher en Lindsay Kesselman als het kind geven zeer levensechte karakteriseringen van de twee centrale personages. Cristina Zavalloni, als de non Sor Juana Inés de la Cruz, komt zelfs veel beter uit de verf dan tijdens de uitvoeringen in Carré. Marcel Beekman is met zijn glasheldere stem en dito dictie een lust voor het oor als paus Innozenzo XI. Reinbert de Leeuw laat de Los Angeles Philharmonic met een combinatie van klankschoonheid en precisie spelen.

HEIN VAN EEKERT


41.jpg

GLASS

JANE

Michael Riesman, Praags Philharmonisch Orkest o.l.v. Miriam Nemcova

Sony 0889854824624

€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17632

FILMMUZIEK

De documentaire film Jane die in oktober in de bioscopen kwam is nu al de ‘beste documentaire van 2017’ genoemd en lijkt op weg om regisseur Brett Morgen zijn tweede Oscar te bezorgen. Morgen kon voor zijn film putten uit vele uren nog nooit vertoond filmmateriaal van de Engelse biologe Jane Goodall die furore maakte met haar onconventionele onderzoek naar het sociale leven van chimpansees. De film is niet alleen een prachtige weerslag van dat onderzoek, het is ook een intiem portret van Goodall geworden die ruim veertig jaar van haar leven grotendeels tussen de chimpansees doorbracht. Hoewel het niet een onderwerp is dat men direct associeert met Philip Glass schreef hij de soundtrack voor de film. En het is een typische Glass-soundtrack. Wie de muziek op deze cd beluistert zonder beelden, hoort een soort symfonie van Glass anno 2017 met een prominente pianopartij, die van A tot Z werkt en elke Glassfan zal bekoren. Wie de film ziet, hoort de dan weer stuwende dan weer breekbare noten in hun context en dan heeft Glass het toch weer helemaal voor elkaar: beeld en muziek versterken elkaar tot adembenemende momenten aan toe. Toch ook de film maar gaan zien…

PAUL JANSSEN