1.jpg

PROKOFJEV

SYMPHONIES NOS.1 AND 5

Netherlands Radio Philharmonic Orchestra o.l.v. James Gaffigan Challenge Classics 0608917273229 (sacd) € 24,99

Bestel: VKZ.NL/17413

ORKEST

In de cyclus met alle symfonieën van Prokofjev die het Radio Filharmonisch Orkest heeft opgenomen, zijn nu ook de populairste twee verschenen. Het orkest verkeert in topvorm onder leiding van de vaste gastdirigent James Gaffigan. In de ‘klassieke’ Eerste symfonie etst hij als het ware de klank met een scherp getroffen ritmiek in het eerste deel. Het zangerige intermezzo gaat als een droom voorbij, de gavotte danst met barok aplomb en de finale zet een ferm uitroepteken achter een kwartier vol uitbundig en vermakelijk amusement. Het speelplezier spat van de uitvoering af. De Vijfde symfonie is ontstaan tijdens de Tweede Wereldoorlog, in 1944, nadat Prokofjev al jaren tevoren was teruggekeerd naar de Sovjet-Unie. Hij recyclet erin thema’s en motieven uit zijn eigen muziek voor het ballet Romeo en Julia , maar geeft ze een nieuw elan en een nieuwe lading in een spannende afwisseling van dromerige lyriek en grandioze dramatiek, verrijkt met duistere ondertonen. De symfonie krijgt het volle pond van Gaffigan en zijn orkest. Zo wordt weer eens duidelijk hoe briljant en sprekend Prokofjevs instrumentatie is. Veel lof verdienen de technici voor de geweldige ruimtelijke opname.

Eddie Vetter


2.jpg

BEETHOVEN

THE COMPLETE SYMPHONIES

Gewandhausorchester Leipzig o.l.v. Herbert Blomstedt Accentus 4260234831399 (5cd) € 39,99

Bestel: VKZ.NL/17412

ORKEST

Negentig is het nieuwe vijftig, denk je even als Herbert Blomstedt in sneltreinvaart de trap van het Concertgebouw afdaalt. Deze zomer is de Zweedse dirigent negentig geworden. Om dit te vieren is een box met alle negen symfonieën van Beethoven uitgebracht. Zo’n veertig jaar geleden heeft Blomstedt de hele cyclus al eens op de plaat gezet met de Dresdner Staatskapelle, waarvan hij toen de chef was. Op cd is deze nog steeds verkrijgbaar. Nu gaat het om recente registraties met het Gewandhausorchester Leipzig, dat hij rond de eeuwwisseling door een moeilijke periode heeft geloodst. In zijn interpretaties is Blomstedt met zijn tijd meegegaan. Hij heeft zijn voordeel gedaan met de verworvenheden van de historisch geïnformeerde uitvoeringspraktijk. Zo volgt hij in de frasering meer dan voorheen retorische principes, zonder overigens nadrukkelijk punten en komma’s aan te brengen. Hij laat zich ook meer inspireren door Beethovens eigen metronoomcijfers, hoewel hij op een paar uitzonderingen na steeds voor net iets tragere tempo’s kiest. Toch doet zijn visie veel minder revolutionair aan dan die van bijvoorbeeld Norrington, Harnoncourt of Gardiner. Blomstedt mikt evident niet op spectaculaire schokeffecten. Het tempo is doorgaans vlot, maar niet overijld. Hij schuwt de scherpe kanten niet, maar het resultaat klinkt zelden opgelegd schurend of wringend. Ook al zullen sommige luisteraars het wellicht een beetje saai of middle-of-the-road vinden, dergelijke gematigde opvattingen blijken op den duur vaak beter te beklijven dan een op het eerste gehoor overweldigende uitvoering. Als je naar de cd’s luistert, zie je hem als het ware dirigeren, zonder bombarie, steevast uit het hoofd en zonder dirigeerstokje. Toen hij van 1998 tot 2005 chef-dirigent van het Gewandhausorchester was, heeft hij er veel aan gedaan om de orkestklank te ontdoen van de logge zwaarte die hij in de loop der jaren had gekregen. Dit met behoud van de typisch Midden-Europese kwaliteiten. Zo worden de middenstemmen niet weggedrukt, maar doen zij gelijkwaardig mee in het opvallend polyfone lijnenspel. De vroege symfonieën krijgen een ‘klassieke’ allure, kristalhelder in de structuur en met een licht getemperd jeugdig enthousiasme in de toon. Vooral in de Zesde symfonie, de Pastorale, is Blomstedt in zijn element. Het is alsof je samen met Beethoven geniet van een wandeling in de natuur en plotseling overvallen wordt door het onweer, maar deze dirigent peilt dieper dan in een oppervlakkige natuurschildering. De uitvoering van de Negende heeft hij in december 2015 opgedragen aan de nagedachtenis van de toen kort tevoren overleden Kurt Masur, zijn voorganger in Leipzig en precies een week jonger dan hijzelf. Samen met de voortreffelijke solisten, de koren en bovenal het onvolprezen orkest heeft hij er een indrukwekkend monument van gemaakt.

Eddie Vetter


3.jpg

SJOSTAKOVITSJ

SYMPHONY NO.1

Orchestre Philharmonique du Luxembourg o.l.v. Gustavo Gimeno Pentatone 0827949062261 € 22,99

Bestel: VKZ.NL/17424

ORKEST

Zoals wel meer uitstekende instrumentalisten, zoals Jaap van Zweden, om een niet geheel willekeurige naam te noemen, maakte KCO-slagwerker Gustavo Gimeno de overstap naar het dirigentenwezen. Hij was korte tijd assistent-dirigent bij zijn broodheer en in 2014 liet hij horen wat hij waard was toen hij zijn officiële dirigentendebuut maakte als vervanger van niemand minder dan Mariss Jansons bij het KCO. De internationale aandacht was daar en sinds het seizoen 2015-2016 is de Spaanse veertiger chef-dirigent van het Orchestre Philharmonique du Luxembourg. Goed voor de dirigent, maar vooral goed voor het orkest. Want Gimeno is een bijzonder en een bijzonder goed dirigent. Dat bewijst hij weer met een opname van de Eerste symfonie en wat andere vroege werken van Sjostakovitsj zoals Thema en variaties voor orkest op. 3 en zijn Scherzo op. 1. Dwarse werken vol ambitie om de wereld te veranderen en de Russische muziekwereld flink op te schudden. Gimeno en het orkest voeren de werken met die allure uit. En dat geeft niet alleen een revolutionaire frisheid, maar ook, met dank aan Pentatone, een intens gedetailleerde kleurenpracht. Dus let op Gimeno, hij wordt net zo’n internationale grootheid als Van Zweden.

Paul Janssen


4.jpg

BEETHOVEN

SYMPHONY NO.9

Christiane Oelze, Petra Lang e.a. Deutscher Kammerchor, Deutsche Kammerphilharmonie Bremen o.l.v. Paavo Järvi Sony 0889854538521 € 23,99

Bestel: VKZ.NL/17436

ORKEST

Elk decennium heeft recht op zijn eigen Beethovencyclus, zo’n cyclus die wat toevoegt aan alle Beethovencycli die er zijn en die ook nog eens feilloos de stand van zaken weergeeft in de praktijk van de al dan niet historisch geïnformeerde vertolkingskunst. In 2010 voltooide Paavo Järvi met zijn Deutsche Kammerphilharmonie een veelbesproken en net zo veel geroemde Beethovencyclus. Het orkest speelde grotendeels op moderne instrumenten, alleen de trompetten waren natuurtrompetten, maar alle wetenswaardigheden en openbaringen van de historische uitvoeringspraktijk resoneerden mee. De beroemde Negende symfonie betekende in 2010 de kroon op dit werk van Järvi en de zijnen, en inmiddels kunnen we stellen dat deze cyclus alles in zich heeft om dé cyclus van het eerste decennium van de eenentwintigste eeuw te worden. Om dat te benadrukken verschijnt die Negende symfonie met het officieuze Europese volkslied nu in een nieuw jasje. Iedereen die deze geweldige vertolking van de Negende heeft gemist kan de schade nu inhalen. En dat kan geen kwaad in een tijd dat het in de wereld aan alle kanten rommelt en ook de zo hecht geachte Europese Unie op zijn grondvesten schudt. Bovendien is en blijft het een briljante vertolking met een even briljant solistenkwartet.

Paul Janssen


5.jpg

SCHUBERT

THE FINISHED “UNFINISHED”

Kammerorchester Basel o.l.v. Mario Venzago Sony 0889854313821 € 23,99

Bestel: VKZ.NL/17435

ORKEST

De contradictie van de meeste onvoltooide meesterwerken is dat ze zo vaak door anderen voltooid zijn dat je door de bomen het bos niet meer ziet. Zo ook Schuberts ‘Unvollendete’, oftewel zijn Achtste symfonie. De eerste twee delen zijn van Schubert zelf, daarna begint de ellende. Het werk werd in de afgelopen decennia maar liefst acht keer gecompleteerd. Je kunt je dan ook afvragen wat de toegevoegde waarde is van nog een voltooiing. Ditmaal ondernam Mario Venzago een poging, en hij registreerde het werk meteen met het Kammerorchester Basel. Het is een redelijke uitvoering, al valt er op de uitvoeringskwaliteit toch wel iets af te dingen. Zo is het algehele klankbeeld wat rommelig en krijgt de orkestklank net iets te weinig diepte. Belangrijker is de aanpassing van Venzago. Net als Mackerras baseert hij de finale en passages uit het Scherzo op Schuberts Rosamunde , maar hij knipt en plakt er nog wat extra Rosamunde doorheen en voorzag het trio in het derde deel van een mineurpassage. Het klinkt allemaal heel schubertiaans, maar het is een onmogelijke opgave: des te meer Schuberts ‘Onvoltooide’ wordt voltooid, des te onvoltooider wordt het werk.

Oswin Schneeweisz


6.jpg

BEETHOVEN

THE COMPLETE PIANO CONCERTOS

Hannes Minnaar, Netherlands Symphony Orchestra o.l.v. Jan Willem de Vriend Challenge Classics 0608917276329 (3sacd) € 33,99

Bestel: VKZ.NL/17414

ORKEST

Van Beethovens vijf pianoconcerten ontbrak alleen nog het derde in de reeks opnamen van Hannes Minnaar met het Orkest van het Oosten. Door de financiële problemen van het orkest is het project vertraagd, maar nu zitten toch alle vijf de concerten samen in een doosje. De pianist is een ware vertolker, een musicus die zich niet op de voorgrond dringt maar zich met goudeerlijke interpretaties in dienst stelt van de muziek. Als we Beethovens leerling Czerny mogen geloven, veroorloofde de componist zich meer dichterlijke vrijheden ten opzichte van de partituren, vooral als het gaat om de timing. Minnaar speelt vaak bedachtzaam. Hij graaft diep en laat in de langzame delen mysterieus de stilte achter de noten horen, maar hij heeft ook gevoel voor de speelse facetten van de muziek. Het orkest doet onder leiding van zijn voormalige chef Jan Willem de Vriend ‘authentiek’, met hoorns zonder ventielen en strijkers die met weinig of geen vibrato spelen. De dirigent toont wat meer dan de solist de bruuske kanten van Beethoven, zonder overigens onbehouwen te worden. Zo vullen pianist en orkest elkaar goed aan in een uiteindelijk zeer geslaagd project.

Eddie Vetter


7.jpg

LECLAIR

VIOLIN CONCERTOS OP.7, NOS.1,3,4&5

Europa Galante o.l.v. Fabio Bondi Glossa 8424562234079 € 22,99

Bestel: VKZ.NL/17422

ORKEST

Vier mooie concerten van een componist wiens biografie nieuwsgierig maakt, want Jean-Marie Leclair werd in 1764 vermoord door zijn neef – of door zijn vrouw, dat weten we niet precies. De Franse vioolvirtuoos had een band met Nederland, hij verbleef van 1738 tot 1742 aan het stadhouderlijke hof van Willem IV in Leeuwarden en nam ook lessen bij Locatelli in Amsterdam. Als ‘vader’ van de Franse vioolschool maakte hij met zijn Stradivarius furore in heel Europa. Als componist volgt hij in zijn twaalf vioolconcerten grotendeels het vertrouwde Italiaanse barokmodel, met een voorkeur voor elegante melodievorming boven violistische hoogstandjes. De zes concertjes opus 7 dateren uit 1737. Het is een beetje jammer dat ze niet alle zes op de cd gingen, want de resterende twee had ik ook wel willen horen van de stijlgevoelige Fabio Bondi. Hij toont zich een begripvolle meester, die de nadruk meer legt op expressie dan op virtuositeit. Zo krijgen de langzame delen een diepgang die je niet zou verwachten van een virtuoos annex hofcomponist. Bondi’s ensemble Europa Galante is een vief groepje dat flexibel reageert. Het continuo van de (overigens vaak zwijgende) theorbe geeft een speciale klank aan het geheel.

Gerard Scheltens


8.jpg

AZZAIOLO, DI LASSO e.a.

EROTICA ANTIQUA

Letizia Calandra, Ensemble Arte Musica Brilliant Classics 5028421954486 € 7,99

Bestel: VKZ.NL/17402

VOCAAL

Erotica Antiqua – de titel van deze cd wekt flinke verwachtingen! Je wordt hier verwend met een twintigtal zwoele zestiende-eeuwse villanella’s, expressieve liederen. Plaats van oorsprong: Napels en omgeving. Karakter: volks, speels, licht maar niet platvloers. Bezetting: afwisselend gitaar, lier, een toetsinstrument, slagwerk, zangstem. Deze muziek klonk eertijds buiten, op marktpleinen, in de kroeg of op het land. Vijf onbekende Italiaanse componisten passeren de revue, en daarnaast ook de noorderling Orlando di Lasso, die in Italië rondreisde. Toeval of niet, Di Lasso’s villanella’s steken met kop en schouders boven die van de anderen uit – persoonlijk zou ik er de cd mee hebben geopend. Het Ensemble Arte Musica, dat inmiddels alweer twinig jaar bestaat, is gepokt en gemazeld als het om deze muziek gaat. Al heel lang dwingt het gezag af in oudemuziekkringen, en je hoort hier waarom: een frisse, quasi-improvisatorische aanpak, vlot, ongekunsteld en niet bevreesd om het notenbeeld vrij te interpreteren. Op levendige en sprankelende wijze worden deze liederen met gevarieerde klankkleuren in de steigers gezet. Sopraan Letizia Calandra laat haar geschoolde stem achterwege en zingt de villanella’s alsof het moderne chansons zijn: een verfrissende aanpak die de muziek extra elan geeft.

Jos van der Zanden


9.jpg

R.STRAUS

THE COMPLETE SONGS-8

Nicky Spence, Rebecca Evans, Roger Vignoles Hyperion 0034571281858 € 22,99

Bestel: VKZ.NL/17409

VOCAAL

Enkele seizoenen geleden maakte Nicky Spence bij De Nationale Opera grote indruk in een bijrol in Benvenuto Cellini van Hector Berlioz: hij viel op door zijn bühneprésence en zijn krachtige stem. Zijn goed gefocuste lyrische tenor, met een gemakkelijke hoogte en heldere dictie, is ideaal voor het liedrepertoire van Richard Strauss. Er zijn hoogspanningsmomenten aan de bovenkant van de stem, maar die worden dan veroorzaakt door de componist zelf, zoals in het nogal uit zijn voegen barstende lied Die Ulme zu Hirsau . Een lied als Bruder Liederlich is echter een enorm plezierige ervaring: Spence leidt ons met ongekende levendigheid langs de woorden, met durf, een uitdagende lach in de stem en – waar nodig – een subtiele en zachtmoedige toon. Hij slaagt erin zelfs de minder geïnspireerde momenten van Strauss aan de luisteraar te verkopen, en wordt daarin niet weinig geholpen door pianist Roger Vignoles. Die haalt orkestrale kleuren uit de piano; niet door luid spelen, maar door een variëteit in dynamiek en een zilveren klankbeeld. Sopraan Rebecca Evans sluit de cd af in de pianoversie van de Vier letzte Lieder : vol warmte gezongen en gericht op de kamer, niet de grote concertzaal.

Hein van Eekert


10.jpg

BOCCHERINI

ARIE DA CONCERTO

Amaryllis Dieltiens, Capriola Di Gioia o.l.v. Bart Naessens Evil Penguin Records 0608917720921 € 21,99

Bestel: VKZ.NL/17417

VOCAAL

Wat jammer dat zijn broodheren in Spanje de componist Luigi Boccherini vooral opdracht gaven tot kamermuziekwerken en minder zaten te wachten op vocale composities. Het Stabat Mater is wellicht zijn bekendste werk op dat vlak, maar deze concertaria’s laten horen dat hij zonder twijfel in staat was muziek te schrijven met flair en drama. Het zijn allemaal uitgebreide stukken, rond de tien minuten, gecomponeerd op teksten van Metastasio. Wat vooral opvalt is Boccherini’s voorkeur voor elegante, uitgesponnen melodieën, waarbij de orkestpartij soms net zo zangerig klinkt als de stem. Dat zorgt voor veel hoogtepunten: een aria als Care luci, che regnate zou in een vroege Mozartopera zeker niet uit de toon gevallen zijn. De vaak veeleisende zangpartij is in uitstekende handen bij Amaryllis Dieltiens, met een rotsvaste techniek en een over haar gehele bereik prachtig puur en egaal geluid. Haar echtgenoot Bart Naessens laat het door hen in 2007 opgerichte ensemble Capriola Di Gioia al net zo fris en overtuigend zingen. De spetterende aria Se d’un amor tiranno , waarin Boccherini de begeleidende solocello tot het uiterste drijft, vormt een meer dan waardige afsluiting van deze heerlijke cd.

Benjamin Rous


11.jpg

KAPSBERGER, CALVI e.a.

MERAVIGILA D’AMORE

Marco Beasley, Private Musicke Accent 4015023243309 € 22,99

Bestel: VKZ.NL/17420

VOCAAL

De stem van de Italiaanse tenor Marco Beasley behoort tot de categorie ‘lichter dan licht’. Daar moet je van houden, maar in Beasley’s fijngevoelige en liefdevolle voordracht klinkt het natuurlijke timbre zeer aangenaam in de oren. Toch valt niet te ontkennen dat de klank op den duur een beetje monochroom kan worden. Gelukkig staat de tenor daar niet in zijn eentje: bij de opname van de vroegzeventiende-eeuwse liefdesliedjes wordt hij bijgestaan door een ensemble van uiterst bekwame musici. Samen bereiken ze een zowat volmaakte schoonheid, helemaal naar de idealen van de late renaissance. Luister naar O del cielo d’Amor van D’India of Alma mia van Kapsberger en waan je in de zevende hemel. Het boekje is helaas aan de summiere kant. Er staat een geanimeerd gesprek in tussen ene Bernardo en ene Pietro, maar nergens staat vermeld wie de heren zijn. De liedteksten zijn dan wel weer in twee talen afgedrukt, maar er is geen informatie te vinden over de voortreffelijke musici, die bij mij een gevoelige snaar weten te raken. Een prachtige cd, zeer geschikt voor lange avonden in de ondergaande zon, hand in hand met je geliefde.

Basia Jaworski


12.jpg

STRAVINSKY, GLINKA e.a.

RUSSIAN LIGHT

Olga Peretyatko, Ural Philharmonic Orchestra o.l.v. Dmitri Liss Sony 0889853522323 € 23,99

Bestel: VKZ.NL/17434

VOCAAL

Olga Peretyatko´s carrière kwam tot bloei in grote en minder bekende belcantorollen, waarmee ze langs de grote operahuizen van de wereld trok. Ze belandde ook bij de ZaterdagMatinee voor Rossini en bij De Nationale Opera voor de titelrol in De nachtegaal van Stravinsky. Uit die laatste rol staat nu een fragment op haar nieuwste cd, Russian Light : Peretyatko laat ons ‘lichtere’ rollen uit het Russische repertoire horen, wat wil zeggen dat van de zangeres een minder heldhaftig stemgeluid en een grote soepelheid worden verwacht. De beroemde Hymne aan de zon uit Rimski-Korsakovs De gouden haan is er een voorbeeld van, en ook Marfa’s aria uit De bruid van de tsaar van dezelfde componist, een rol die Peretyatko ook al compleet in het theater gezongen heeft. Peretyatko zingt fantastisch: het gaat niet om technische onfeilbaarheid, maar om de affiniteit met het repertoire die in elke noot hoorbaar is. Haar stem is in staat tot een lichte toon, maar ook tot ernst en diepgang, en door de betekenis die ze weet te leggen in de noten en woorden overstijgt ze de taalbarrière. Het Ural Philharmonic Orchestra onder leiding van Dmitri Liss staat de zangeres op gevoelige wijze bij.


13.jpg

LEJEUNE,SERVIN e.a.

THE EAR OF THE HUGUENOTS

Huelgas Ensemble o.l.v. Paul van Nevel Deutsche Harmonia Mundi 889854117627 € 23,99

Bestel: VKZ.NL/17433

VOCAAL

1572. Op 1 april verloor Alva zijn bril en op 24 augustus ontaardde het huwelijk van koning Hendrik III van Navarra (hugenoots) en Margaretha van Valois (katholiek) in een massaslachting van protestanten. Deze Parijse Bloedbruiloft of Bartholomeusnacht is het uitgangspunt van de nieuwe cd van het Huelgas Ensemble. Over de titel, Het oor van de hugenoten , valt te discussiëren: Van Nevel heeft zijn idiosyncratische stempel gedrukt op deze psalmzettingen en chansons, en het is de vraag of ze de toenmalige luisteraars vertrouwd in de oren zouden hebben geklonken. Het resultaat is echter fascinerend en wonderschoon. Veel stukken zijn gecomponeerd in de stijl van de musique mesuré : homofone zettingen waarin tekstdeclamatie vooropstaat. Door de spatzuivere intonatie, Van Nevels veelal langzame tempi en de inventieve afwisseling tussen vocale en instrumentale tegenstemmen valt veel nadruk op de harmonie en worden dissonanten maximaal uitgelicht. In het fraaie chanson Noblesse gist au coeur du vertueux van Costeley gaat Van Nevel het verst met zijn ingrepen. Naast bekende namen als Goudimel en Lejeune zijn Maudit, Estocart en Servin vertegenwoordigd. Palestrina en zijn leermeester Animuccia zorgen voor het roomse tegengeluid. Serene klanken uit een door godsdiensttwisten verscheurd Europa.


14.jpg

BRAHMS

LIEBESLIEDER

Dace Klava, Aldis Liepins Latvian Radio Choir o.l.v. Sigvards Klava Ondine 0761195129524 € 19,99

Bestel: VKZ.NL/17430

KOOR

De Baltische landen hebben iets met zingen. Veel beroemde zangers komen ervandaan, er bestaat ook een enorme koorcultuur. Stelt u zich maar even voor: alleen al in Riga zijn er meer dan honderd koren! Geen wonder dat het in 1940 opgerichte Lets Radiokoor gerekend kan worden tot de beste koren ter wereld. Dat de zangers daadwerkelijk ‘bedwelmend’ klinken, zoals de Engelse krant The Times hen ooit roemde, daar kon eenieder zich van overtuigen tijdens hun tournee door Nederland, dit jaar. Wie er toen niet bij was, kan zich nu zelf van hun spectaculaire doch zeer verfijnde manier van zingen overtuigen: Ondine heeft bijna vijftig minuten van Brahms’ koormuziek vastgelegd. Nu zijn noch de Liebeslieder , noch de andere op de cd opgenomen werken daadwerkelijk voor een koor bedoeld. Zelf ken ik ze alleen in uitvoeringen door een zangkwartet. De volksmuziekachtige liederen zijn, denk ik, meer gebaat bij een wat speelsere benadering waarbij de individuele stemmen hun kleur en identiteit behouden, ook tijdens de samenzang. Maar een koorliefhebber kan hier werkelijk zijn hart aan ophalen: de pure klank van de Letten is zonder meer prachtig en de muziek echoot nog dagenlang na in het hoofd.


15.jpg

MOZART

CORONATION MASS, VESPERAE SOLENNES DE CONFESSORE

Accentus, Insula orchestra o.l.v. Laurence Equilbey Erato 0190295872533 € 22,99

Bestel: VKZ.NL/17438

KOOR EN ORKEST

Laurence Equilbey is al jaren de Franse hoop als het gaat om vrouwelijke dirigenten. Aanvankelijk manifesteerde ze zich als koordirigent, onder andere met haar eigen ensemble Accentus, maar al snel pakte ze het breder aan en richtte ze het Insula orchestra op, dat op historische instrumenten speelt. En met succes. Sinds april van dit jaar is ze met dit ensemble de vaste bespeler van de nieuwe concertzaal La Seine Musicale op een eiland in de Seine net buiten Parijs. Haar focus in de programmering zal liggen op het werk van Mozart, en het waarom daarvan bewijst ze met haar debuut-cd op Erato. De Early Music Review noemde haar na een uitvoering van Mozarts V esperae solennes de confessore al ‘een geboren mozartiaan’, en daar is niets te veel mee gezegd. Dat is tenminste de conclusie na het beluisteren van dat werk op deze cd met Accentus en het Insula orchestra in de hoofdrol. En de hoofdmoot van de cd, Mozarts Krönungsmesse , is zo mogelijk nog indrukwekkender. Fris, parelend spel, een emotioneel geladen koor en prachtige solisten, met sopraan Sandrine Piau voorop. Een dirigente en twee gezelschappen om goed in de gaten te houden.

Paul Janssen


16.jpg

BEETHOVEN

HORN SONATA IN F MAJOR, OP.17 e.a.

Les Vents Français Warner 0190295919566 € 22,99

Bestel: VKZ.NL/17328

KAMERMUZIEK

Met doorgewinterde solisten zoals die van Les Vents Français krijgt de onproblematische blazersmuziek van Beethoven een bijzondere lading. Beethoven schreef zulke werken om genres die Haydn en Mozart hadden nagelaten in de vingers te krijgen: stukken voor hobo, fluit, klarinet, fagot, soms met piano. Sommige dateren uit zijn tienertijd, zoals het curieuze Trio voor fluit, fagot en piano (WoO 37), andere uit zijn vroege jaren in Wenen, zoals de Variaties WoO 28 en de Hoornsonate op. 17. Met een overrompelend speelplezier wordt dit alles hier gebracht. Er slaat een kameraadschappelijke vonk over tussen de musici, wat zijn effect heeft op de luisteraar. Aan elke maat van deze vriendelijke muziek hoor je dat iedereen er het volste plezier aan beleeft. Enkele stukken klinken in arrangement. Zo zijn het Trio op. 87 en de Variaties WoO 28 niet origineel, maar omgezet voor hobo, klarinet en fagot puristen kunnen daar aanstoot aan nemen. Er staat ook een stuk op de cd (voor klarinet en fagot, WoO 27) dat vrijwel zeker niet van Beethoven is maar wel aan hem wordt toegeschreven, ook in het booklet. Ach, een kniesoor die daarop let: deze professionele productie, van hoog artistiek niveau, verdient alle lof.

Jos van der Zanden


17.jpg

MUDARRA, PONCE e.a.

A GUITAR FOR SEGOVIA

Javier Somoza Brilliant Classics 5028421954875 € 7,99

Bestel: VKZ.NL/17403

KAMERMUZIEK

De laatste jaren is het baanbrekende werk dat de Spaanse gitarist Andrés Segovia in de twintigste eeuw deed om de gitaar naar het concertpodium te brengen geregeld reden voor een cd van ambitieuze hedendaagse gitaristen. De Spaanse gitarist Javier Somoza voegt er een heel goede reden aan toe. Hij bespeelt de Santos Hernandezgitaar uit 1924 die van Segovia is geweest en waarop hij vele concerten heeft gegeven. Daarnaast verzamelde Somoza een aantal werken rond twee thema’s: het harmonische patroon van de aloude Folia en werken die iets met Segovia te maken hebben. En soms komt dat samen, zoals in Variaciones sobre la Folía de España van de Mexicaanse componist en goede vriend van Segovia Manuel María Ponce. Ook het hoogtepunt van deze cd, de Quatre Pièces Brèves van Frank Martin, werd voor Segovia geschreven. De wat conservatieve gitarist speelde het nooit. Het was hem te modern. Onzin, bewijst Somoza vol vuur. Hij maakte een diepgaande studie van alle manuscripten en versies die Martin van het werk maakte en komt met een krachtige vertolking, die vooral bewijst dat het bespelen van de gitaar van Segovia veel meer oplevert dan klinken als Segovia alleen.

Paul Janssen

--

18.jpg

DELIUS, ELGAR

STRIJKKWARTETTEN

Villiers Quartet Naxos 074731335867 € 9,99

Bestel: VKZ.NL/17406

KAMERMUZIEK

Nederland loopt nooit erg warm voor Britse componisten. Wanneer klinken hier ooit de grote werken van Frederick Delius? De fraaie evergreens die je soms hoort ( On hearing the First Cuckoo in Spring , A Walk to the Paradise Gardens ) smaken toch naar meer? Lang voor Brexit was hij een kosmopolitische Europeaan, en zijn banden met Frankrijk, Duitsland en Scandinavië klinken door in zijn werk. Dat geldt zeker voor dit strijkkwartet uit 1916, waarin invloeden van Debussy, Mendelssohn en Engelse volksmelodiek leiden tot een meesterlijke, heel persoonlijke en harmonisch interessante reflectie van de Eerste Wereldoorlog. Het tweede deel (Scherzo) nam Delius uit een vroeg kwartet uit 1888. Hoogtepunt is het derde deel, Late Swallows , een prachtige, langzame overpeinzing. Voor deze cd zijn ook alternatieve vroege versies van het openingsdeel en Late Swallows opgenomen – vooral die laatste is een ware ontdekking. Iets populairder op ons continent is Edward Elgar, maar ook diens strijkkwartet uit 1919 hoor je maar zelden. Veel te zelden, blijkt uit de gepassioneerde en tegelijk diep inzichtelijke vertolking van dit emotionele werk door het magische Villiers Quartet. Een cd die uw muzikale horizon kan verbreden.

Gerard Scheltens


19.jpg

DEBUSSY, RAVEL

PIANOTRIO’S

Feininger Trio AVI 4260085536382 € 23,99

Bestel: VKZ.NL/17416

KAMERMUZIEK

Het Feininger Trio is in 2005 opgericht door drie Zwitsers die Berlijn als standplaats hebben. Behalve uit de pianist Adrian Oetiker bestaat het uit Christoph Streuli (viool) en David Riniker (cello) van de Berliner Philharmoniker. Zij hebben een naam te verliezen als het gaat om Tsjechische muziek, zoals ze al lieten horen op een cd met werken van Suk, Dvorák en Smetana. In het afgelopen seizoen verlegden ze de koers naar Frankrijk. Curieus is het pianotrio dat Debussy componeerde toen hij amper achttien jaar was en de zomer doorbracht bij Nadezjda von Meck (vooral bekend als de weldoenster van Tsjaikovski) om samen met haar duetten te spelen en haar kinderen les te geven. Het werk is nog enigszins Duits georiënteerd, maar in enkele harmonische vondsten is al de ‘echte’ Debussy te ontdekken. Veel bekender is het pianotrio dat Ravel in 1914 componeerde toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak en hij om gezondheidsredenen werd afgekeurd voor de militaire dienst. Het Feininger Trio speelt het fel en intens, steviger dan doorgaans het geval is bij deze muziek. De aantrekkelijke cd bevat daarnaast Debussy’s Petite suite in een fraaie bewerking van David Riniker.

Eddie Vetter


20.jpg

FAURÉ, FRANCK

SONATES POUR VIOLON & PIANO

Tedi Papavrami, Nelson Goerner Alpha 3760014192715 € 22,99

Bestel: VKZ.NL/17419

KAMERMUZIEK

Nationalisme in de muziek was in de tweede helft van de negentiende eeuw niet alleen een zaak van ‘achtergestelde’ naties als Rusland, Tsjechië, Finland en Spanje. Ook in gevestigde Europese landen als Frankrijk stonden patriottische zielen op die zich sterk maakten voor een eigen nationale muziek. In Frankrijk pleitten Gabriel Fauré en César Franck, in 1871 medeoprichters van de Société Nationale de Musique, voor een nationale stijl onder de naam Ars Gallica met als doel muzikaal terrein terug te winnen op de Duitsers. Vooral op het gebied van de kamermuziek slaagden Fauré en Franck glansrijk. Franck schreef zijn welhaast iconische Vioolsonate in A en Fauré deed met twee even verfijnde en meeslepende sonates ook een stevige duit in het zakje. Waar de sonate van Franck werkelijk tot het ijzeren repertoire behoort, zijn die van Fauré nog steeds wat onderschat. De Albanese violist Tedi Papavrami en pianist en alleskunner Nelson Goerner willen daar verandering in brengen met een werkelijk meesterlijke opname van de twee vioolsonates van Fauré. De heren hebben ook Francks sonate nagenoeg perfect opgenomen, maar wie bijvoorbeeld het Andante en Allegro vivo uit Fauré’s eerste sonate heeft gehoord, wil voorlopig niet anders meer.

Paul Janssen


21.jpg

FRANCOEUR

VIOLIN SONATAS

Ensemble Daimonion Passacaille 5425004150219 € 22,99

Bestel: VKZ.NL/17407

KAMERMUZIEK

In de stroom barokmuziek duiken voortdurend toonvinders op die het niet tot de status van household name hebben gebracht, zonder dat je weet waarom. Hun muziek is niet minder dan die van bekende tijdgenoten, en ook niet van dertien-in-een-dozijn. Neem François Francoeur ‘le cadet’ (1698-1787), die smartelijk wacht op een eigen lemma in de Nederlandse Wikipedia. Hij wordt meestal in verband gebracht met de bekendere Franse vioolvirtuoos Jean-Marie Leclair, en vooral met zijn kompaan François Rebel. Ze componeerden samen de opera Pyrame et Thisbé en deelden de leiding over de Parijse Opéra. Francoeur schreef twaalf sonates voor viool en basso continuo. De stijl is die van een Franse danssuite met Italiaanse trekken. Mooie galante muziek, waarbij de viool soms losbarst in een virtuoze cadens. Anaïs Chen is een stijl- en smaakvol barokvioliste, epateert niet, maar speelt met een fraaie toonvorming. Ze brengt samenhang in de muziek met ontspannen tempi en lange spanningsbogen. Met continuospelers Daniel Rosin (barokcello) en María González (klavecimbel) vormt ze een congeniale eenheid. Er zijn nog zes van deze sonates, en dit zal dus wel deel 1 zijn. Op dit niveau kijk ik uit naar een deel 2.

Gerard Scheltens


22.jpg

J.S.BACH

BACH STORIES

Aleksander Debicz, Marcin Zdunik Warner 0190295840150 (2cd) € 22,99

Bestel: VKZ.NL/17443

KAMERMUZIEK

‘Bach stimuleert je fantasie en creativiteit’, dat is de mening van pianist Aleksander Debicz en cellist Marcin Zdunik. Origineel is hun uitgave zeker. Het is een unicum in de berg cd’s met muziek van Bach. Op zich is dat al een bijzondere prestatie. De twee jonge musici maakten een dubbel-cd. Op de ene cd vind je uitvoeringen van oorspronkelijke Bachwerken als de Sonate in G, BWV 1027, de Sonate in D, BWV 1028 en de Sonate in g, BWV 208. De andere cd is gevuld met arrangementen van bekende koralen als Von Gott will ich nicht lassen , O Mensch, bewein dein Sünde gross en Nun komm, der Heiden Heiland , en met improvisaties die vrijelijk zijn geïnspireerd op muziek van Bach. Oud ontmoet nieuw: dat zou het thema van deze cd kunnen zijn. Een leuk idee en een oorspronkelijke aanpak. De arrangementen zijn stuk voor stuk beluisterenswaardig, de improvisaties daarentegen verzanden nogal eens in vrijblijvendheid. Maar ze balanceren vaardig tussen verschillende muzikale stijlen. Soms komt zelfs de jazz om de hoek kijken. De uitvoeringen van de sonates zijn niet slecht, maar door de vaak nogal trage tempi ook een beetje bloedeloos.

Oswin Schneeweisz


23.jpg

SCHUBERT, PONCE e.a.

ENCORES

Vilde Frang, José Gallardo Warner 0190295805326 € 22,99

Bestel: VKZ.NL/17442 (Release 13 oktober)

KAMERMUZIEK

De Noorse violiste Vilde Frang heeft het niet zo op toegiften. ‘Het publiek verwacht automatisch een toegift, maar ik heb de noodzaak nooit gevoeld’, zei ze al eens in een interview. ‘Waarom het risico nemen als je gelukkig kunt zijn met de prachtige resonantie van het concert dat je net hebt uitgevoerd?’ Toch komt ze nu met een complete cd met Encores en voelde ze zichzelf ‘als een kind in een snoepwinkel’ die ‘alle chocola en snoep kan pakken’ die haar bevalt. Ze koos zeventien miniaturen, sommige origineel voor viool en piano zoals Rondino en Gypsy caprice van Fritz Kreisler, maar het merendeel bewerkingen van onder anderen Jascha Heifetz van bekende en minder bekende werken van Schumann, Schubert, Dvorák, Prokofjev, Albéniz en Ponce. En ondanks haar weerzin tegen toegiften, werkt deze verzameling miniaturen die Frang presenteert heel aanstekelijk. Ze speelt met groot gemak en een nog grotere muzikaliteit en verheft samen met pianist José Gallardo elk miniatuur tot een waar meesterwerk vol subtiliteit en klankrijkdom. Vilde Frang is jarenlang een rising star genoemd, maar wie deze cd hoort ervaart een gearriveerd solist die weet wat ze kan en wil.

Paul Janssen


24.jpg

MOZART, BEETHOVEN

VIOLIN SONATAS

Ji Young Lim, Dong Hyek Lim Warner 0190295839505 € 22,99

Bestel: VKZ.NL/17439

KAMERMUZIEK

Ji Young Lim: waar kennen we die naam ook alweer van? Ji Young Lim won in 2015 de Koningin Elisabethwedstrijd in Brussel. Kennelijk gaat men er bij de platenmaatschappij vanuit dat iedereen dat zomaar weet, want over de musici in kwestie ontbreekt alle informatie. Een gemiste kans. Verder is het een mooie cd waarmee Lim bewijst klaar te zijn voor het grote podium en een internationale carrière. Zowel haar Mozart (de vioolsonates nr. 18, nr. 21 en nr. 26) als haar Beethoven (Vioolsonate nr. 1) wordt gekenmerkt door een frisse, maar ook volwassen aanpak. De trillertjes in het allegro van nr. 18: ze lijken zo uit haar Stradivarius te komen dansen. Maar Lim schuwt ook het drama in Mozarts muziek niet. Luister maar naar deel 1 van de Vioolsonate nr. 21. In het lage register lijkt ze soms bijna een altviool onder haar kin te houden, zoveel massa en klank geeft ze aan de noten. En haar Beethoven mag er zeker ook zijn! Die wordt soms behoorlijk explosief gespeeld, maar blijft toch goed in balans. Lim bereikt een fraai evenwicht tussen monumentaliteit en breekbaarheid. Zo moet Beethoven klinken!

Oswin Schneeweisz


25.jpg

J.S. BACH

SOLO WORKS FOR MARIMBA

Kuniko Linn Records 0691062058520 (2cd) € 30,99

Bestel: VKZ.NL/17429

INSTRUMENTAAL

Dat het werk van Bach doorgaans geheel in de geest van Bach bewerkt wordt voor andere instrumenten is geen nieuws meer. Toch heeft de Japanse percussioniste Kuniko Kato, kortweg Kuniko, een lang verhaal in het cd-boekje nodig om te verklaren waarom ze twee cd’s volspeelt met het werk van Bach. Misschien omdat ze het uitvoert op de marimba, ook in de hedendaagse klassieke muziek nog altijd een ‘jong’ instrument. Of omdat ze eerdere cd’s vooral wijdde aan het werk van twintigste-eeuwse grootheden als Reich en Xenakis. Hoe dan ook, Kuniko heeft al die woorden niet nodig. Even luisteren naar bijvoorbeeld de prelude van de eerste cellosuite is genoeg om volledig in de ban te raken van haar spel. Puristen op zoek naar een ‘authentieke’ uitvoering vinden weinig van hun gading, maar wie een sensationele, intense en vooral poëtische Bach wil horen is bij deze Japanse aan een heel goed adres. Kuniko speelt de drie cellosuites en evenzovele vioolsonates van haar keuze over het algemeen langzamer dan Bach meestal wordt uitgevoerd, maar dat heeft tot voordeel dat het web van melodielijnen zich volledig kan ontwikkelen en dat luisteren naar Bach hier twee cd’s lang een vorm van pure meditatie wordt.

Paul Janssen


26.jpg

J.S. BACH

DAS WOHLTEMPERIRTE AKKORDEON

Mie Mik iBIS 7318599922171 (sacd) € 23,99

Bestel: VKZ.NL/17314

INSTRUMENTAAL

Je hoort het vaak: Bach kun je op zowat elk instrument spelen. Al is het glockenspiel of xylofoon, het polyfone stemmenweefsel blijft altijd intrigeren. Hier wordt die stelling fors kracht bijgezet: Bach op de accordeon. Wie nu denkt:slap aftreksel, anachronistisch,raar mengsel van ouden nieuw,volkse popularisering– die hoeft maar een van de vierentwintig tracks te beluisteren om van het tegendeel te worden overtuigd. Elke noot van deze preludes en fuga’s uit Das Wohltemperierte Klavier komt volledig tot zijn recht, de muziek verliest nergens ook maar iets van haar zeggingskracht. Integendeel,de subtiele arsis-thesisfraseringen van accordeoniste Mie Miki, haar verfijnde crescendi, haar ritmische vastheid en haar speelse, soms razendsnelle tempi in de preludes zijn een lust voor het oor en werpen een verrassend nieuw licht op Bachs monumentale werk. Het spel verraadt een diep begrip van deze muziek:grote lijnen, een harmonisch eb en vloed, bijzaak gescheiden van hoofdzaak. Jammer dat een keuze moest worden gemaakt uit de twee boeken WTK , een dubbel-cd met de complete 48 zou niet hebben mis staan. De prachtopname werd gemaakt in een kerkje in Zweden, waar de soliste met haar bijzondere, onkerkelijke instrument een wonderlijke sfeer wist op te roepen.

Jos van der Zanden


27.jpg

NIETZSCHE

PIANO MUSIC

Jeroen van Veen Brilliant Classics 5028421954929 € 7,99

Bestel: VKZ.NL/17404

PIANO

De dirigent Hans von Bülow noemde ooit een werk voor piano vierhandig van Friedrich Nietzsche ‘het deprimerendste en onmuzikaalste’ dat hij ooit gehoord had. Een veel te hard oordeel, ongetwijfeld ingegeven door persoonlijke rancune – al blijft het feit dat de fameuze filosoof en auteur van onder andere Also sprach Zarathustra niet echt een componist was en geen grote meesterwerken schreef. Nietzsche was enige tijd een groot verdediger van het werk van Wagner en hij leerde zichzelf componeren uit een verhandeling over componeren van Johann Albrechtsberger, een van de docenten van Beethoven. Nietzsche schreef uiteindelijk zo’n vijftig werken, de meeste intieme miniaturen voor piano solo. Ze behoren niet tot het gangbare repertoire, maar voor Jeroen van Veen horen ze er gewoon bij. Met een serie korte werken en de ruim twintig minuten durende cyclus Hymnus an die Freundschaft bewijst Van Veen niet alleen een groot poëet te zijn die maar weinig nodig heeft om echt muziek te maken, hij zet Nietzsche ook neer als een echte liefhebber die welhaast improviserend achter de vleugel zijn ziel blootlegt. En dat maakt deze cd in combinatie met de budgetprijs tot een ontdekking.

Paul Janssen


28.jpg

BRAHMS, GRIEF, DVORÁK

MUSIC FOR PIANO FOUR HANDS

Claire Chevallier, Jos van Immerseel Alpha 3760014192821 € 22,99

Bestel: VKZ.NL/17418

PIANO

‘Duetten achter de piano leiden tot een versmelting van harten, tot verwante zielen – vierhandig spel is werkelijk een genot…’. Dat schreef Schumann ooit in zijn dagboek. In het midden van de negentiende eeuw was vierhandig spel populair. Zij aan zij met de ander, subtiele aanrakingen, elkaar muzikaal aanvullen en becommentariëren – de erotische component had een belangrijk aandeel. Er werd veel muziek geschreven voor vier handen. Bewerkingen, maar ook authentieke stukken, zoals deze cd bewijst. Brahms, Grieg en Dvorák zagen brood in de wensen van hun uitgevers. Alle drie leverden ze een reeks luchtige, vrolijke, maar soms ook melancholieke dansen af, die aanleunden tegen de volksmuziek van respectievelijk Hongarije, Noorwegen en Moravië. Claire Chevallier en Jos van Immerseel voeren die muziek uit op een Bechstein uit 1870, precies de tijd waarin deze muziek ontstond. De aanslag ervan is kennelijk lastig, want hun akkoorden klinken vaak niet synchroon. Echt hinderen doet dat niet, want al te gepolijst spel is bij deze muziek niet vereist: een ongedwongen huiskamersfeer past beter dan die van het plechtige concertpodium. Alsof ze spontaan van blad spelen, zo klinkt het. Jammer is wel, dat weinig aandacht uitgaat naar dynamische nuances of naar een articulatie van de melodiedragende stemmen.

Jos van der Zanden


29.jpg

BEETHOVEN

COMPLETE PIANO SONATAS-VOLUME I

Giovanni Bellucci Brilliant Classcis 5028421951034 (3cd) € 11,99

Bestel: VKZ.NL/17401

PIANO

Volgens Nietzsche zou Beethoven gezegd kunnen hebben: ‘Liever ik en jij, dan ik en niet-ik.’ Liever een zichzelf op de voorgrond plaatsend musicus dan een grijze muis die braaf de noten volgt. Liever temperamentvol zondigen tegen de noten, dan temperamentloos proberen de componist recht te doen. Tegenwoordig denken we daar genuanceerder over, het staat immers haaks op wat we de historische uitvoeringspraktijk noemen. Maar dat een musicus een eigen stempel moet drukken, onderschrijven we volop. Dat is precies wat pianist Giovanni Bellucci doet bij deze vroege sonates van Beethoven. Hij voegt aan het notenbeeld een keur aan eigenzinnigheden toe, alsof met vette letters ‘rubato’ boven de muziek staat. Ritmische versnellingen en vertragingen, rechter-en linkerhand uit de pas, expressief gemaakte melodieën – het behoort allemaal tot de stijl van deze pianist. Maar alles is zeer muzikaal. En doordacht, dat blijkt wel uit passages die herhaald worden: op exact dezelfde wijze worden ze gespeeld. Met dit drie-cd-doosje, kortom, haal je Beethovensonates in huis zoals ze nog niet eerder klonken. Een unieke combinatie van ik en jij, van Beethoven en Bellucci. Alle andere sonates zullen nog volgen.

Jos van der Zanden


30.jpg

PUCCINI

ORGAN WORKS

Liuwe Tamminga Passacaille 5425004170293 € 22,99

Bestel: VKZ.NL/17408

PIANO

Orgelmuziek van Puccini! Wie had daar ooit van gehoord? De geestelijke vader van Tosca , Manon Lescaut en Madama Butterfly kwam uit een fameus organistengeslacht dat al generaties lang de kerkorgels in het Toscaanse Lucca beheerste. Het zat in de genen: Puccini’s vader en zijn drie broers waren organist, en voor de jonge Giacomo was het vanzelfsprekend dat ook hij de manualen en pedalen ging beroeren. Hij won in 1875 de eerste prijs aan de orgelschool en was tot 1882 kerkorganist. En ook als componist liet hij zich niet onbetuigd: fuga’s uiteraard, maar ook veel andere, korte stukjes. Ze waren lang uit beeld, maar werden teruggevonden. In 2008 werd een eerste selectie opgenomen door Liuwe Tamminga, de Fries die al tientallen jaren de organist-titulair is van de Sint-Petroniuskathedraal in Bologna. Er kwam nog genoeg voor een vervolg-cd die voornamelijk ‘wereldpremières’ bevat. Korte sonates, vrolijke marsen, walsen, operafragmenten, meestal van enkele minuten. Tamminga koos orgels die Puccini zelf bespeeld heeft en toont een aanstekelijke geestdrift en toewijding. Niemand zal beweren dat we naar onvergankelijke meesterwerken zitten te luisteren, maar het is leuke muziek, die inzicht geeft in onverwachte kanten van een groot componist.

Gerard Scheltens


31.jpg

TINCTORIS

SECRET CONSOLATIONS

Le Miroir de Musique o.l.v. Baptiste Romain Ricercar 5400439003804 € 22,99

Bestel: VKZ.NL/17431

RENAISSANCE

Johannes Tinctoris was de belangrijkste muziektheoreticus van de vijftiende eeuw. Wie wat dieper in de renaissancemuziek duikt kan niet om zijn traktaten heen, omdat daarin belangrijke informatie staat over hoe er toen werd gedacht over componeren en de ontwikkeling van de polyfonie. Tinctoris geeft ook een overzicht van de belangrijkste componisten van zijn tijd, die hij soms kritisch benadert. Van Tinctoris zelf hebben we een bescheiden oeuvre overgeleverd gekregen en daaruit blijkt dat hij zich, ondanks zijn kritische kanttekeningen aan het adres van zijn tijdgenoten, zelf als componist nogal wat eigenwijsheden permitteert. Hij zondigt dus eigenlijk tegen zijn eigen regels. Het Frans-Duitse ensemble Le Miroir de Musique, dat al vaker een lans brak voor onbekende renaissancecomponisten, maakte een mooie selectie uit het bewaard gebleven werk van Tinctoris. Met een groep zangers en instrumentalisten – harp, vedels en luit – bewerkstelligt dit ensemble de opperste concentratie die voor deze muziek nodig is. Stemmen en instrumenten mengen prachtig, en heel bijzonder zijn ook de puur instrumentale stukken waarin Tinctoris opmerkelijke ritmische experimenten laat horen. Als theoreticus was Tinctoris streng, als componist hoogst origineel. Dat blijkt uit deze intrigerende cd.

Marcel Bijlo


32.jpg

TELEMANN

A TELEMANN COMPANION

Akademie für Alte Musik Berlin, RIAS Kammerchor o.l.v. René Jacobs harmonia mundi 3149020878149 (7cd) € 33,99

Bestel: VKZ.NL/17411

Barok

Op 25 juni was het precies tweehonderdvijftig jaar geleden dat Georg Philipp Telemann overleed. Zo’n jubileumjaar levert altijd de nodige extra aandacht op, ook als de jubilaris in kwestie altijd al in de belangstelling staat. Bij Telemann is die belangstelling er zeker, hoewel hij toch nog te vaak als oppervlakkige veelschrijver wordt weggezet. Telemann componeerde erg veel, dat is ontegenzeglijk waar, maar hij deed het ook heel goed. Sinds de jaren zestig van de vorige eeuw weten we dat Telemann een zeer aantrekkelijke componist is, als je zijn muziek maar met de nodige pit uitvoert. Frans Brüggen liet veel muziekliefhebbers met Telemann kennismaken door zijn nog altijd sprankelende plaatopname van de complete Tafelmusik , die in 1966 zelfs met een Edison werd bekroond. Toen waren er nog niet veel goede uitvoeringen van Telemanns muziek op plaat verkrijgbaar. Nu is dat gelukkig wel anders, hoewel ook nu nog lang niet alle werken van de componist zijn opgenomen. Ter gelegenheid van het Telemannjaar bundelt harmonia mundi een aantal opnamen van de Akademie für Alte Musik Berlin die een mooi beeld geven van Telemanns veelzijdige oeuvre. Drie van de zeven cd’s zijn gevuld met instrumentale suites, het deel van Telemanns oeuvre dat we het beste kennen, maar op de overige vier klinken twee grote vocale werken die door René Jacobs onder het stof vandaan zijn gehaald. Want wie weet er nu dat ook Telemann een Orfeo schreef? Het stuk heeft niet veel te maken met de versies van Monteverdi en Gluck. Er is sprake van allerlei subplotjes die het verhaal van Orpheus enigszins naar de achtergrond verdringen, en het stuk is een allegaartje van Duitse recitatieven, Italiaanse aria’s en zelfs Franse balletten. Dat was nu eenmaal de smaak in Duitsland, men koos niet zoals elders in Europa voor een geheel Italiaanse opera. Maar wat een adembenemende muziek heeft Telemann hier gecomponeerd! Hij beheerste bovendien zowel de Franse als de Italiaanse stijl tot in de puntjes. We horen een geweldig solistenteam met Dorothea Röschmann als grote ster. De Brockes-Passion is geen passie zoals we die van Bach kennen, maar een toonzetting van het passiegedicht Der für die Sünde der Welt gemartete und sterbende Jesus van Barthold Heinrich Brockes, een vrije bewerking van het passieverhaal dat ook door, onder vele anderen, Händel op muziek werd gezet. Ook Bach gebruikte teksten van Brockes, zoals in zijn Johannes-Passion de aria Eilt, ihr angefochtnen Seelen . Bij Bach klinkt die redelijk snel, maar bij Telemann wordt het pas echt een holpartij! Een totaal andere benadering dus, de moeite waard om te vergelijken. De Akademie für Alte Musik toont zich op alle cd’s van deze set een ideaal Telemannorkest, met in de instrumentale suites ook veel aandacht voor de humor die Telemann daarin verwerkte.

Marcel Bijlo


33.jpg

POPMA VAN OVERING

SUITTES VOOR ’T CLAVIER

Bob van Asperen Aeolus 4026798101442 € 22,99

Bestel: VKZ.NL/17432

BAROK

De liefde spat ervan af. Geen moeite is gespaard om deze cd tot een succes te maken. Alles is tot in de puntjes verzorgd en rijk gedocumenteerd. Dat verdient de muziek ook, want hier wordt uniek repertoire van Nederlandse bodem opgediept dat tot heden in stoffige archieven lag. Muziek uit ca. 1710, geschreven door ene Reijnold Popma van Overing Hollandser kan het bijna niet. De goede man werd 89, maar toen hij de hier gepresenteerde muziek schreef was hij nog een adolescent, een achttienjarige telg van een adellijk Fries geslacht. Zijn ‘VI Suittes voor ’t Clavier’ werden gedrukt in Amsterdam door Estienne Rogier, als Opera Prima. Het zijn suites zoals we die kennen van andere barokcomponisten: meerdelig, dansritmen, korte mopjes, hier en daar voorzichtig contrapuntisch, een uitbundige gigue als toetje. Deze Van Overing wist van wanten: geen spoor van plankenkoorts, jeugdige overmoed of wilde haren - alles klinkt degelijk en verraadt kennis van de compositieregels. Bij enkele stukken mag je zelfs het woord origineel gebruiken. Bob van Asperen speelt afwisselend op klavecimbel en orgel (het Müllerorgel in Leeuwarden) - alweer geen moeite gespaard. Speciaal voor een kort carillonstukje werd zelfs naar Roermond afgereisd.

Jos van der Zanden


34.jpg

TELEMANN

TELEMANDOLIN

Alon Sariel, Concerto Foscari Berlin Classics 0885470009346 € 21,99

Bestel: VKZ.NL/17405

BAROK

Als je mandoline speelt tors je geen zware last met je mee van beroemde concerten en sonates. Je kunt gewoon zelf aan het werk. Of je nu Bach of Paganini speelt maakt helemaal niet uit, het is toch niet voor jouw instrument gecomponeerd. Mandolinevirtuoos Alon Sariel werkt op die manier, en ter viering van het Telemannjaar heeft hij nu een cd gemaakt met arrangementen van Telemannstukken voor viool. Maar de achttiende eeuw was nu net wél de enige periode waarin de mandoline een belangrijk solo-instrument was, dus jammer dat er van Telemann geen origineel mandolineconcert bekend is. Een luitconcert hebben we wel, en wat voor eentje! Sariel bespeelt ook de luit, dus voor dit werk hoefde hij niet te arrangeren. Maar ook voor Telemanns vioolmuziek waren grote ingrepen niet nodig, die klinkt prima op de mandoline. Telemann gebruikt nooit het allerhoogste register van de viool, en dat bereik heeft de mandoline ook niet. Sariel maakt er lekker pittige uitvoeringen van die heel geloofwaardig klinken. Hij speelt samen met zijn eigen ensemble Concerto Foscari, een zwierig groepje strijkers. Ach, en misschien komt dat mandolineconcert van Telemann toch nog eens boven water.

Marcel Bijlo


35.jpg

HÄNDEL, TELEMANN e.a.

GRAND TOUR BAROQUE ROAD TRIP

New Dutch Academy o.l.v. Simon Murphy Pentatone 0827949066863 € 22,99

Bestel: VKZ.NL/17423

BAROK

Altviolist Simon Murphy doet met zijn strijkers en continuospelers een rondje Europa: Händel, Vivaldi, Telemann, Bach. Dat hij ook Den Haag kan aandoen, de vestigingsplaats van zijn ensemble, is te danken aan musicoloog Albert Dunning die in 1983 ontdekte dat de zes Concerti Armonici, lange tijd aan Pergolesi toegeschreven, in werkelijkheid werden gecomponeerd door Unico Wilhelm, graaf van Wassenaer. Murphy is zelf solist in het altvioolconcert van Telemann en neemt ook in het heerlijk kalm gespeelde Zesde Brandenburgse concert van Bach het voortouw. Net als op de vorige vijf cd’s klinkt de New Dutch Academy warm en vol en hoor je hoe enthousiast Murphy zijn musici aanvuurt. Zijn begin-ademhaling is bij ieder stuk duidelijk te horen. Tijdens concerten stampt hij vaak ook nog op de grond, maar dat heeft hij voor de cd-opname toch maar achterwege gelaten. De New Dutch Academy gaat met dit programma op wereldtournee, waarbij ook locaties worden aangedaan waar men nog niet zo vertrouwd is met barokmuziek als bij ons. Daarvoor is dit rijke en afwisselende programma bijzonder geschikt. Wie nog weinig barokmuziek kent, kan zich geen betere gids wensen dan Simon Murphy en zijn prachtige orkest.

Marcel Bijlo


36.jpg

DUPUITS, CORRETTE e.a.

LA BELLE VIELLEUSE

Monika Mauch, Ensemble Danguy o.l.v. Tobie Miller Ricercar 5400439003828 € 22,99

Bestel: VKZ.NL/17426

BAROK

Naarmate de pracht en praal en de verstikkende hofetiquette toenamen, groeide onder de bewoners van Versailles het verlangen naar een ongecompliceerder levensstijl. Marie-Antoinette molk verkleed als boerin zelf de koeien in haar speelgoeddorpje op het paleisdomein. En reeds onder Lodewijk XV haalde men het eenvoudige leven binnen in de salons: minnekozende herdertjes en herderinnetjes sierden de wanden, en klavecimbel en viola da gamba kregen gezelschap van musette, een salonfähige doedelzak, en draailier – het instrument van bedelaars! Honderden composities voor draailier zagen het licht. Draailierspeelster Tobie Miller speelt met haar ensemble een selectie uit deze tweede categorie, waaronder kleurrijke sonates van Monsieur Ravet en Charles Bâton. De draailier orgelt, zoemt en snerpt, ondersteund door de bourdonsnaren die het instrument zijn klankverwantschap met de doedelzak verlenen. Tot de hoogtepunten behoren Christophe Le Menu de Saint-Philiberts charmante cantate La Vièle , waarin het instrument met een knipoog wordt vergeleken met Apollo’s goddelijke lier en de razendvirtuoze composities van Jean-Baptiste Dupuits. Het rococogezwijmel in diens arcadis

Jan Kunst


37.jpg

HÄNDEL, TELEMANN

WATER MUSICK WASSERMUSIK

Zefiro o.l.v. Alfredo Bernardini Arcana 3760195734322 € 22,99

Bestel: VKZ.NL/17428

BAROK

De drie suites die we kennen als Water Music componeerde Händel als muziek bij een koninklijk vaartochtje. Met water heeft deze muziek dus verder niets te maken. Bij het stuk van Telemann ligt dat anders. In zijn Hamburger Ebbe und Fluth , verwarrend genoeg ook bekend als Wassermusik , laat hij allerlei haventaferelen de revue passeren. Van het wisselen van de getijden waaraan de suite zijn naam dankt, tot en met het vrolijke samenzijn van zeelieden. Die horen we in deze uitvoering ook echt dansen en springen. Zefiro bestaat vijfentwintig jaar, vandaar deze feestelijke heruitgave. De suite van Telemann staat tussen de suites van Händel in en contrasteert daar ook mooi mee. Händel schreef zijn suites duidelijk in de Franse stijl die in Engeland ook zo geliefd was, maar Telemann is in zijn uitbeelding van het ruwe bootvolk heel wat minder verfijnd. Zefiro voelt beide sferen haarfijn aan. Zowel de delicate derde suite van Händel, met solofluit, als het feestgedruis in de Hamburgse haven bij Telemann krijgt het volle pond. Alfredo Bernardini is zelf overduidelijk in het ensemble te horen met zijn prachtige hobotoon, en ook de andere musici zijn van grote klasse.

Marcel Bijlo


38.jpg

CHARPENTIER

LA DESCENTE D’ORPHÉE AUX ENFERS

Ensemble Correspondances o.l.v. Sébastien Daucé harmonia mundi 3149020227923 € 22,99

Bestel: VKZ.NL/17410

OPERA

In Marc-Antoine Charpentiers verklanking van de Orpheusmythe – La Descente d’Orphée aux Enfers – wordt het verhaal afgebroken als Orpheus zijn Eurydice vanuit de onderwereld naar boven leidt: hoe dat afloopt, komt in de korte opera niet ter sprake. Daardoor ligt de nadruk in het stuk vooral op de wijze waarop Orpheus de diverse in de onderwereld aanwezige personages weet te ontroeren en te imponeren door de schoonheid van zijn muziek. Het is dan ook treffend dat Sébastien Daucé met zijn Ensemble Correspondances de schoonheid van het werk zo subliem naar buiten weet te brengen, van het huwelijksfeest van Orpheus tot aan de scènes in de onderwereld. Die schoonheid wordt naar voren gebracht door een perfect op elkaar ingespeeld ensemble van zangers en instrumentalisten, met tenor Robert Getchell als een prachtig gezongen Orphée. Caroline Weynants zorgt met de zangeressen die de nimfen spelen voor een kleurrijke openingsscène en weet de dood van Eurydice – door Charpentier met ontroerende eenvoud vormgegeven – aangrijpend te maken zonder te vervallen in gespannen vocale trucs, zoals men die bij vertolkers van vroege Franse opera weleens hoort. Daucé vertrouwt erop dat de muziek het verhaal kan vertellen. Dit is een zeer geslaagde uitvoering.

Hein van Eekert


39.jpg

HÄNDEL

OTTONE

Max Emanuel Cencic, Lauren Snouffer e.a. Il pomo d’oro o.l.v. George Petrou Decca 0028948318148 (3cd) € 35,99

Bestel: VKZ.NL/17437

OPERA

Dat Händels Ottone tijdens zijn leven een van zijn succesvolste werken was, verbaast niet: de muziek is schitterend en het verhaal meer dan onderhoudend. De held, de geliefde, de versmade geliefde, de overheersende en intriges plannende moeder, een heuse piraat en een wat stuurloze, gemanipuleerde slechterik zorgen voor een combinatie van spanning en humor, terwijl Händel in de muziek meer de nadruk legde op eenvoud van uitdrukking dan op verpletterende zangtechniek. Met zijn productiebedrijf Parnassus Arts heeft Max Emanuel Cencic al enige tegenwoordig minder gangbare Händelopera’s op Decca laten verschijnen. Wie al een oudere opname van Ottone in bezit heeft – die onder Robert King of Nicholas McGegan – hoeft wellicht niet voor deze versie naar de winkel te rennen. Er wordt zeer fraai gezongen – met name door Cencic zelf als de titelheld, en door Ann Hallenberg als de moeder en Xavier Sabata als haar zoon – maar alleen de relatief minder bekende Anna Staroesjkevitsj zet een volbloed karakter neer. George Petrou is wat minder hoekig met Il pomo d’oro dan met zijn Armonia Atenea, maar soms pakt hij de dansante zwier van Händel niet he

Hein van Eekert


40.jpg

WAGNER

PARSIFAL

Solisten, Koninklijk Concertgebouworkest, Koor van De Nationale Opera o.l.v. Iván Fischer Regie: Pierre Audi Challenge Classics 0608917261929 (2dvd) € 44,99

Bestel: VKZ.NL/17415

OPERA-DVD

In het Holland Festival van 2012 hield Wagners Parsifal het publiek urenlang in de ban. Nu zijn de opnamen op dvd verschenen die destijds live in het Amsterdamse Oosterpark werden vertoond, verbeterd met takes uit een latere voorstelling. Blikvangers zijn de ontwerpen van Anish Kapoor, vooral de deels doorzichtige spiegel vol kleine facetten die een betoverend licht werpen op de tweede akte met de bloemenmeisjes. Daar heeft Pierre Audi de spannende confrontatie tussen Parsifal (Christopher Ventris) en Kundry (Petra Lang) sober en in dienst van de vlammende muziek geregisseerd. De bloedrood belichte rotsen van de graalburcht draaien halverwege het eerste bedrijf om en bevatten dan houten steigers, een ingreep die nodig was voor het koor om oogcontact met de dirigent te garanderen. Iván Fischer leidt het Concertgebouworkest met een kamermuzikale verfijning, soms wat al te terughoudend, zoals bij de onthulling van de graal. Zo spaart hij wel de zwaarbeproefde zangers, die trouwens nogal wat overuren Wagner in hun stembanden meedragen. Onder hen is Falk Struckmann als Gurnemanz een rots in de branding. Vijf jaar na dato blijft deze productie van De Nationale Opera boeien, dankzij de menselijke benadering van het rituele drama.

Eddie Vetter


41.jpg

ALBONONI, PORPORA e.a.

CARNEVALE 1729

Ann Hallenberg, Il pomo d’oro o.l.v. Stefano Montanari Pentatone 827949067860 (2sacd) € 39,99

Bestel: VKZ.NL/17425

OPERA-ARIA’S

Het carnavalsseizoen in Venetië anno 1729: twee maanden lang vierde de lagune feest met de ene nieuwe opera na de andere, gemaakt door destijds populaire componisten als Albinoni, Leo en Vinci. Rivaliserende theaters staken elkaar naar de kroon, diva’s en divo’s als de mezzosopraan Faustina Bordoni en de castraat Farinelli vlogen elkaar niet alleen op het toneel in de haren. Ann Hallenberg zingt hier fragmenten uit zes van deze opera’s, samen veertien nummers waarvan er slechts een eerder op cd is verschenen. In dit razende In braccio a mille furie van Nicola Porpora komt het verschil met Cecilia Bartoli tot uiting. Hallenbergs zangkunst is subtieler maar zeker niet minder adembenemend in de acrobatische coloraturen. Net als bij Bartoli openbaart de schoonheid van haar stem zich vooral in langzame aria’s, waarin het niet zozeer aankomt op virtuoze bravoure als wel op lang uitgesponnen lijnen en een fijn spel met kleuren. Buitengewoon hecht is de samenwerking met het ensemble Il pomo d’oro onder leiding van Stefano Montanari. Na de onlangs verschenen maar al lang geleden opgenomen cd Farinelli laat de Zweedse mezzosopraan opnieuw van zich horen als een geduchte rivale van Bartoli.

Eddie Vetter


42.jpg

GODARD, HALÉVY

VISIONS

Véronique Gens Münchner Rundfunkorchester o.l.v. Hervé Niquet Alpha 3760014192791 € 22,99

Bestel: VKZ.NL/17427

OPERA-ARIA’S

Het is verbazingwekkend hoe het Palazzetto Bru Zane, het onderzoekscentrum naar Franse negentiende-eeuwse muziek, de ene obscure parel na de andere blijft opduiken. Op deze cd horen we grotendeels volstrekt onbekende aria’s uit opera’s, oratoria en cantates, met visioenen als verbindend thema, waar je ademloos naar blijft luisteren. Wat een muziek! In de Franse romantiek mogen die visioenen dan religieus zijn, de uitwerking is vaak ronduit zinnelijk, in lange vloeiende zanglijnen en orkestpartijen die strelen, smeulen en vlammen. Véronique Gens, haar stem met het klimmen der jaren prachtig gerijpt, is voor dit repertoire de zangeres bij uitstek, die de noodzakelijke maar lastige mix tussen drama en terughoudendheid perfect weet te treffen. Haar zang is altijd gecontroleerd en verzorgd, maar klinkt nergens bestudeerd. Ze weet moeiteloos te ontroeren en vervoeren, misschien juist omdat ze de emotie ook prachtig kan doseren. Dirigent Hervé Niquet heeft, net als Gens, een achtergrond in de vroege muziek, maar hij blijkt zich ook in de klankwereld van de Franse romantiek als een vis in het water te voelen: hij laat het Münchner Rundfunkorchester gloeien en ontlokt prachtige kleuren aan het orkest, die ideaal mengen met de stem van Gens.

Benjamin Rous


43.jpg

MOZART, VIVALDI

Elina Garanca, Frank Braley,

Camerata Salzburg o.l.v. Louis Langrée,

Europa Galante o.l.v. Fabio Biondi Erato 0190295905996 € 11,99

Bestel: VKZ.NL/17440

OPERA-ARIA’S

In 2003 brak de toen 26-jarige mezzosopraan Elina Garanca door op de Salzburger Festspiele. Met haar legendarische vertolking van de relatief kleine rol van Annio in Mozarts La clemenza di Tito , geleid door de al even legendarische Nikolaus Harnoncourt, schreef zij geschiedenis. Sindsdien is zij niet meer weg te denken van de klassiekemuziekpodia en heeft de sympathieke Letse velen voor zich gewonnen. Bijna anderhalf decennium later kwam Erato op het idee om een compilatie van Mozart- en Vivaldi-aria’s samen te stellen uit deze beginperiode. Omdat Garanca’s huidige focus overwegend op het grote romantische werk ligt, is het mooi om haar weer eens puur achttiende-eeuws repertoire te horen zingen. Naast delen uit Vivaldi’s zelden gespeelde opera Bajazet klinken bekender stukken uit Mozarts Così fan tutte en Tito . Met haar fluwelen timbre laat Garanca horen dat zij toen ook al over een uitzonderlijk bereik beschikte, dat zo’n tweeënhalf octaaf beslaat maar dat nergens knelt – alsof de muziek speciaal voor haar is gecomponeerd. Kortom, deze uitgave doe

Frans Jansen


44.jpg

PÄRT

LIVE

Chor des Bayerischen Rundfunks,

The Hilliard Ensemble, Münchner Rundfunkorchester

o.l.v. diverse dirigenten BR Klassik 4035719003192 € 22,99

Bestel: VKZ.NL/17421

HEDENDAAGS

Na de verrassing van stukken als Tabula Rasa en de Johannespassie was mijn interesse in de muziek van Arvo Pärt enigszins getaand, maar deze cd met liveopnamen op het eigen label van de Beierse Omroep maakte me weer duidelijk dat Pärts oeuvre toch meer is dan louter drieklanken, minimalisme en spiritualiteit. Het programma opent met Collage über B-A-C-H , uit de periode voor Pärts zogenoemde tintinnabuli-stijl. Robert King dirigeert een energieke uitvoering van deze schnittkeïaanse confrontatie van neobarok en atonaliteit. In de Magnificat-antifonen van een kwarteeuw later leidt Peter Dijkstra zijn koor gloedvol door de beknopte en sterk contrasterende delen. Een hoogtepunt is Cecilia, vergine romana , voor koor en orkest. Het martelaarschap van de patroonheilige der muziek is door Pärt opvallend romantisch getoonzet – vooral de rijke orkestratie treft – en de uitvoering onder leiding van Ulf Schirmer maakt grote indruk. Schirmer dirigeert ook een van Pärts bekendste stukken, de hypnotiserende Cantus in Memory of Benjamin Britten . Sluitstuk is de bij vlagen monumentale Litany , waarin behalve koor en orkest van de Beierse Omroep onder Marcello Viotti ook het Hilliard Ensemble (gelauwerde Pärtspecialisten) aantreedt. Het boekje bevat helaas geen zangteksten. Verder warm aanbevolen aan zowel fans als newbies.

Jan Kunst


45.jpg

GLANERT

REQUIEM FOR HIERONYMUS BOSCH

Groot Omroepkoor, Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Markus Stenz RCO Live 0814337019372 (sacd) € 23,99

Bestel: VKZ.NL/17441

HEDENDAAGS

Het is wellicht vreemd om een requiem verfrissend te noemen, maar tussen alle etherische religieuze muziek van Pärt en zijn navolgers zorgt Detlev Glanert voor een nieuw en wat concreter geluid binnen het genre. Zijn Requiem for Hieronymus Bosch is meer dan de zetting van een requiemtekst: het werk volgt, via toegevoegde Latijnse teksten, de gang van de Bossche schilder door het louteringsvuur en langs de zeven hoofdzonden. De muziek dringt zich dramatisch op, kent ruigere en verstilde momenten en laat, na een ietwat Orffachtig begin, de duivels en engelen los op de luisteraar op een manier waarbij de spanning geen moment inzakt. In het competente internationale solistenteam toont sopraan Aga Mikolaj speciale distinctie: zij zorgt voor betoverende momenten. David Wilson-Johnson geeft de aanvankelijk ondankbare spreekstem prachtig reliëf en kan aan het slot even uitpakken. Het Groot Omroepkoor, krachtig en subtiel, zingt als een meerstemmige topsolist en dirigent Markus Stenz haalt alle mogelijke kleuren uit het Koninklijk Concertgebouworkest. Het Requiem for Hieronymus Bosch ademt de sfeer van het werk van de kunstenaar, zonder ergens ook maar in de verleiding te komen om op de overdreven of karikaturale toer te gaan.

Hein van Eekert