208.jpg

MAHLER SYMPHONIE NR. 3

SYMPHONIEORCHESTER DES BAYERISCHEN RUNDFUNKS,
GERHILD ROMBERGER EN KOREN
O.L.V. BERNARD HAITINK
BR KLASSIK 4035719001495 (2CD)
€ 24,99

Bestel: VKZ.NL/17233

ORKEST

Er zijn al minstens zeven opnamen verschenen waarop Bernard Haitink in de Derde symfonie van Mahler verschillende orkesten leidt. De eerste is van 1966, de laatste is net uitgebracht: live uit München. Met het klimmen der jaren leek Haitink steeds trager te worden, zoals dat menige dirigent overkomt, maar hier houdt hij bijna exact dezelfde tempo’s aan als in 1990 met de Berliner Philharmoniker. Alleen de finale verloopt iets vlotter. Voor het overige is Haitink in de loop van een halve eeuw zichzelf steeds trouw gebleven. Geen mooidoenerij, geen egotripperij, geen bombastisch geweld, geen karikaturale overdrijving van de volkse aspecten. De muziek mag als een natuurverschijnsel uit de stilte opdoemen. Duidelijk merkbaar is dat deze symfonie steeds meer in zijn genen is gaan zitten en dat de voortreffelijke musici van het Beierse omroeporkest hem willen volgen als een ideale gids in dit repertoire. Gedurende meer dan honderd minuten creëert hij overweldigende spanningsbogen zonder zijn kruit te vroeg te verschieten. De mezzosopraan Gerhild Romberger wordt als het ware op handen gedragen in het mysterieuze vierde deel. De dames van het koor van de Beierse omroep en de Augsburger Domsingknaben treffen precies de eenvoudige, naïeve toon van de ‘Wunderhorn’.

EDDIE VETTER


206.jpg

WEINBERG CHAMBER SYMPHONIES, PIANO QUINTET

KREMERATA BALTICA
O.L.V. GIDON KREMER (VIOOL)
ECM 0028948146048 (2CD)
€ 33,99

Bestel: VKZ.NL/17225

ORKEST/KAMERMUZI

De Joods-Russische componist Mieczyslaw Weinberg (1919-1996) schreef zo’n negentien symfonieën. In de laatste tien jaren van zijn leven voegde hij er nog vier kamersymfonieën aan toe. Weinberg vluchtte na de Duitse inval in Polen uit zijn geboorteland naar de Sovjet-Unie en kwam daar al snel in aanraking met Dmitri Sjostakovitsj. En met de autoriteiten. Weinberg lag door de Joodse associaties in zijn werk zwaar onder vuur en werd zelfs verdacht van het stichten van een Joodse gemeenschap op de Krim. De vriendschap tussen Weinberg en Sjostakovitsj was hecht en dat is ook in zijn vier prachtige kamersymfonieën te horen. Weinberg mist het cynisme en de ironie van Sjostakovitsj, maar verder liggen hun toon en spraak dicht bij elkaar. En dat is bijzonder want Weinberg baseerde zich in deze kamersymfonieën op strijkkwartetten die al in de jaren veertig ontstonden. Hij moet daar in de loop der jaren wat extra
Sjostakovitsjkleur aan hebben toegevoegd, want zijn pianokwintet uit 1944, door Gidon Kremer en slagwerker Andrei Pushkarev bewerkt voor piano, strijkorkest en percussie, klinkt veel minder naar zijn mentor. Een mooi portret van Weinberg dat door Kremerata Baltica op de bekende intense wijze wordt vertolkt.

PAUL JANSSEN


210.jpg

MENDELSSOHN VIOLIN CONCERTO, OP. 64 STRING OCTET, OP. 20

LIZA FERSCHTMAN,
HET GELDERS ORKEST
O.L.V. KEES BAKELS
CHANNEL CLASSICS 0608917274820 (SACD)
€ 24,99

Bestel: VKZ.NL/17222

CONCERT

Hebben we nog niet genoeg opnamen van het vioolconcert van Mendelssohn? Hoeveel violisten hebben het al vastgelegd? En hoe vaak? Eén keer, twee keer, drie keer…? Maar let op, hier is iets bijzonders aan de hand. Liza Ferschtman maakt er iets heel nieuws van. Ze beschreef zelf hoe ze bij het instuderen plotseling het licht zag. Dit concert moet worden benaderd als een stuk kamermuziek waarin alle deelnemers gelijkelijk hun ziel leggen, in plaats van als een werk waar een losse solist komt optreden met een orkest. Ze kreeg Kees Bakels en Het Gelders Orkest helemaal mee en daaruit kwamen in 2016 concertuitvoeringen waarin een beperkt ensemble uit het orkest als één geheel samenwerkt met de soliste. Het resultaat was een lichte, doorzichtige totaalklank waarbinnen Ferschtmans melodieuze vioolsolo maximaal de ruimte krijgt om te zingen. Heel mooi, en weer als nieuw. Vooral het langzame middendeel is om te zoenen. Ze zet deze lijn voort in het uitbundige Octet voor strijkers, waarvoor ze een goed ingespeelde groep van bevriende musici om zich heen verzamelde. Ze spelen dit ongelooflijke werk van de briljante tiener Felix Mendelssohn met een intense energie en met een enthousiasme dat direct overslaat op de luisteraar.

GERARD SCHELTENS


212.jpg

SJOSTAKOVITSJ PIANO CONCERTO S e.a.

BORIS GILTBURG, RHYS OWENS,
ROYAL LIVERPOOL
PHILHARMONIC ORCHESTRA
O.L.V. VASILY PETRENKO
NAXOS 0747313366675
€ 9,99

Bestel: VKZ.NL/17234

CONCERT

Als consument mogen we blij zijn dat zeker niet de minste musici en orkesten inmiddels hun toevlucht nemen tot een budgetlabel als Naxos. Dat brengt in dit geval schitterende uitvoeringen van de pianoconcerten van Sjostakovitsj voor een klein prijsje naar de huiselijke cd-lade. Nu is de vraag of pianist Boris Giltburg en het Royal Liverpool Philharmonic Orchestra onder leiding van chef-dirigent Vasily Petrenko deze wat hybride cd elders kwijt hadden gekund. Giltburg combineert de twee pianoconcerten namelijk met twee eigen pianobewerkingen van Sjostakovitsj’ strijkkwartetten. Waar dat met de Wals, het derde deel uit het Tweede strijkkwartet, nog uitstekend gaat zullen velen hun wenkbrauwen fronsen bij de bewerking van het complete Strijkkwartet nr. 8 in c, het beroemde opus 110 dat ook in de versie voor strijkorkest bestaat. Het moet gezegd: het is even wennen. Maar wie zich na enkele keren luisteren overgeeft, hoort een prachtige ‘afterthought’ bij de pianoconcerten, er schijnt een nieuw licht op Sjostakovitsj’ opus 110. De lijnen worden dunner, naakter, de harmonieën schraler, maar daardoor ook interessanter, genialer. Bovendien wordt zo, zoals in het tweede deel, Allegro molto, vooral duidelijk dat Sjostakovitsj veel van Prokofjev heeft geleerd.

PAUL JANSSEN


211.jpg

SHORE TWO CONCERTI

LANG LANG, SOPHIE SHAO,
THE CHINA PHILHARMONIC ORCHESTRA O.L.V. LONG YU 21ST CENTURY CHAMBER ORCHESTRA O.L.V. LUDWIG WICKI
SONY 0889853487325
€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17237

CONCERT

Het blijft altijd even afwachten als een componist wiens voornaamste metier het schrijven van filmscores is zich richt op het klassieke muziekpodium. Hoewel de combinatie van beide disciplines een aantal componisten erg goed af ging, vormt de gewenning aan ondersteunende muziek bij beelden vaak een handicap bij het schrijven van abstracte muziek. Ook de twee concerten van Howard Shore op deze cd lijken werken ter begeleiding van een niet gemaakte film. Het voordeel van het vakmanschap van Shore is dat de beelden vanzelf komen. Shore heeft dan ook een behoorlijke staat van dienst, hij schreef onder andere de muziek bij The Lord of the Ring s en The Hobbit. In 2010 kreeg hij het verzoek om ter gelegenheid van de tweehonderdste verjaardag van Chopin een pianoconcert te schrijven voor Lang Lang dat het werk van Chopin eert. En dat is precies wat het driedelige Ruin & Memory doet. Het klinkt als een muzikale illustratie van een filmische biografie van Chopin met uiteraard fenomenaal pianowerk van Lang Lang. Ook het celloconcert Mythic Gardens dat Shore voor celliste Sophie Shao schreef, is vooral een klankpalet voor een romantische film. Mooie, direct aansprekende muziek die het beeldend vermogen prikkelt.

PAUL JANSSEN


213.jpg

MOZART, RACHMANINOV CONCERTOS

GRIGORY SOKOLOV,
MAHLER CHAMBER ORCHESTRA
O.L.V. TREVOR PINNOCK
BBC PHILHARMONIC ORCHESTRA
O.L.V. YAN PASCAL TORTELIER
DG 0028947970156 (CD+DVD)
€ 28,99

Bestel: VKZ.NL/17247

CONCERT

Grigory Sokolov, de ongeëvenaarde grootmeester onder de meesterpianisten, weigert tegenwoordig met orkest op te treden. Het kost hem te veel tijd en energie, want Sokolov wil geen concessies doen aan zijn heilige missie: het live realiseren van de oprechtste, integerste, meest ideale en meest hoogstaande vertolkingen van solorepertoire voor piano. Stel je een willekeurige componist uit heden of verleden voor die moet besluiten door wie hij zijn pianomuziek het liefste uitgevoerd zou willen zien. Het antwoord zal bijna zeker ‘Sokolov’ luiden. Want bij hem zijn alle partituren niet alleen in geniale, maar ook in ultiem betrouwbare, bezielde en toegewijde handen. Sokolov streeft onophoudelijk en met een mystieke intensiteit naar het allerhoogste en dat maakt hem tot de grootste pianist van deze tijd. Hoe bijzonder dat Deutsche Grammophon Sokolov wist te vermurwen tot toestemming voor het uitbrengen van twee prachtige liveopnames met orkest: Mozarts weergaloos gespeelde Pianoconcert in A, KV 488, opgenomen in 2005 in Salzburg, en het magistraal uitgevoerde Derde pianoconcert van Rachmaninov, in 1995 opgenomen in Londen. Voeg daarbij de nieuwe Sokolov-documentaire van Nadia Zhadanova, ‘A conversation that never was’, en deze uitgave is de kroon op de collectie van elke Sokolov-fan.

WENNEKE SAVENIJE


215.jpg

MOZART PIANO CONCERTOS K. 413, K. 414 & K. 415

MARIE KUIJKEN, VERONICA KUIJKEN,
LA PETITE BANDE
CHALLENGE 0608917275223 (SACD)
€ 24,99

Bestel: VKZ.NL/17223

CONCERT

Echt iets voor liefhebbers van oude instrumenten. Je wordt verwend met drie pianoconcerten, maar niet de gebruikelijke versies. Musiceren in de huiselijke kring was in de late achttiende eeuw populair, daarom werden al dan niet met toestemming van de componist kamermuziekversies op de markt gebracht. Die ingekrompen versies horen we hier, KV 413-415 voor piano en strijkkwartet, waarbij Sigiswald Kuijken zich in het booklet excuseert voor de extra toevoeging van een contrabas. Authentiek of niet, de muziek komt tot haar recht. Het gemis aan blazers wordt goedgemaakt door een fascinerende transparantie en intimiteit. Jammer alleen dat de fortepiano – een kopie van een Stein – weinig dynamische contrasten laat horen, terwijl die deze muziek juist zo’n extra dimensie geven. Het spel van Marie en Veronica Kuijken is een goed gemiddelde, al vallen wel wat nootjes onder de tafel. Er wordt stevig uitgepakt: scherpe, soms snerpende strijkers en ook de opname is hard. Wellicht dat het allemaal past bij de nagestreefde authenticiteit, want het kan best zijn dat het indertijd ook zo klonk. Over muzikaliteit valt niets te klagen, de concerten sprankelen en bruisen en in de langzame delen bereikt de expressiegraad het niveau van het origineel.

JOS VAN DER ZANDEN


217.jpg

RACHMANINOV PIANO CONCERTOS NOS 2&3

KHATIA BUNIATISHVILI, TSJECHISCH PHILHARMONISCH ORKEST O.L.V. PAAVO JÄRVI SONY 0889854024123 € 23,99

Bestel: VKZ.NL/17239

CONCERT

Vroeger was Rachmaninovs Tweede pianoconcert het ware paradepaard, ook dankzij het uitgekiende gebruik in een sleutelscène van de filmklassieker Brief Encounter. Menigeen heeft meegesnikt op de gevoelige tonen van het langzame deel. In de laatste decennia heeft het pianistisch nog veeleisender Derde pianoconcert een gestage opmars gemaakt. Het is in de publieke perceptie langszij gekomen, zo niet nog populairder geworden dan het fameuze Tweede. Beide geniale hoogtepunten uit het oeuvre van Rachmaninov verbinden een tranentrekkende – maar altijd doordachte en gecontroleerde – dramatiek met een verbazingwekkende inventiviteit en luciditeit. Als pianist moet je dat allemaal in huis hebben en boven de stof staan. We kennen talloze beroemde opnamen van fantastische pianisten (in de eerste plaats Rachmaninov zelf met Stokowski en Ormandy) en de concurrentie is groot, maar toch kun je je altijd weer laten verrassen. Khatia Buniatishvili en Paavo Järvi kiezen niet bepaald voor de overgevoeligheid, zeg maar sentimentaliteit, die weleens in deze concerten is gelegd. Ze geven de muziek lichtheid, vaart en energie. Buniatishvili is een ongelooflijk virtuoos soliste die de muziek laat tinkelen en met schijnbaar gemak alle hindernissen neemt. Wie ernaar luistert laat zich graag meeslepen.

GERARD SCHELTENS


214.jpg

STRAVINSKY VIOLIN CONCERTO e.a.

LIANA GOURDJIA, KATIA SKANAVI,
DEUTSCHE RADIO PHILHARMONIE
O.L.V. ZSOLT NAGY
AUDITE 4022143976970
€ 20,99

Bestel: VKZ.NL/17209

CONCERT/KAMERMUZIEK

Violiste Liana Gourdjia heeft naar eigen zeggen haar hart verpand aan Igor Stravinsky: net als zijzelf Rus van geboorte, maar kosmopoliet geworden. De nu in Frankrijk werkzame ster noemt zijn tegen heug en meug geschreven Vioolconcert ‘neoclassicistisch en tijdloos’. Wie op basis daarvan een abstract-barokke aanpak verwacht heeft het mis. Integendeel, Gourdjia weet aan de suiteachtige delen (Toccata, Aria) een warmbloedige expressie te geven door bijvoorbeeld intensief gebruik te maken van portamento: het glijden van de ene toon naar de andere. Die Oost-Europese exotiek maakt de muziek zigeunerachtig en geeft vooral de langzame delen een melancholieke sfeer. Verder is haar spel lekker brutaal, rauw en gedurfd. Met pianiste Katia Skanavi speelt Gourdjia enkele van de componist stammende arrangementen, zoals een viool-pianoversie van de Pulcinella Suite (nieuwe titel: Suite italienne ). Een bruisend feest der herkenning, deze deeltjes, feestelijk uitgevoerd met een ongebreideld speelplezier. Ook van de balletsuite Le baiser de la fée maakte Stravinsky een kamermuziekversie, getiteld Divertissement. Samen met nog enkele korte stukken heb je met deze cd zowat alle Stravinsky voor viool in handen, het instrument dat de componist eigenlijk liever meed omdat hij er zelf geen noot op kon spelen.

JOS VAN DER ZANDEN


216.jpg

WEBER COMPLETE WORKS FOR CLARINET

SEBASTIAN MANZ, SWR STUTTGART RADIO
SYMPHONY ORCHESTRA
O.L.V. ANTONIO MENDEZ
BERLIN CLASSICS 885470008356 (2CD)
€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17207

CONCERT/KAMERMUZIEK

Met violist Boris Goldstein als grootvader en twee pianisten als ouders lag het voor de hand dat Sebastian Manz voor de muziek zou kiezen. Maar het was bij het horen van een opname van Benny Goodman in het Tweede klarinetconcert van Weber dat hij, op zesjarige leeftijd, wist zijn instrument te hebben gevonden. Na studies bij onder anderen Sabine Meyer begon hij als dertienjarige aan een solocarrière. Sinds 2010 is hij eerste klarinettist bij het RSO Stuttgart. Aan zijn avontuurlijke discografie voegt hij hierbij een dubbel-cd toe die hem na aan het hart moet liggen. Cd 1 is gewijd aan Webers kamermuziek, met pianist Marin Klett in het Grand Duo Concertant en de Silvana-variaties en het casalQuartet – aangevuld met contrabas – in het Klarinetkwintet. Manz verbluft met zijn speelse virtuositeit, zijn betoverende pianissimi, quasi-vloeibare glissandi en klaroenheldere topnoten. In de drie concerten op cd 2 gooit hij, ondersteund door zijn eigen Stuttgarter orkestgenoten, helemaal de remmen los. Manz vindt dat vertolkers zich dit repertoire moeten toe-eigenen en hun eigen versies moeten creëren, zoals Heinrich Joseph Baermann, voor wie Weber zijn concerten schreef, dat deed. Het resultaat: zeldzaam individuele, sprankelende en begeesterende uitvoeringen.

JAN KUNST


227.jpg

HÄNDEL, ORLANDINI e.a. CATHARSIS

XAVIER SABATA,
ARMONIA ATENEA
O.L.V. GEORGE PETROU
APARTE 3149028099324
€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17221

VOCAAL

Foto’s op zijn cd-boekjes proberen countertenor Xavier Sabata neer te zetten als de getormenteerde held of de bad boy van de barokzang, maar zijn stem suggereert juist een bijzonder sympathieke persoonlijkheid: warmte en zorg voor de muziek gaan voor het etaleren van zijn techniek, die er overigens ook mag zijn. Het is razend knap dat Sabata de spanning in de lange scènes voor de titelhelden uit Vivaldi’s Farnace, Händels Admeto en Ariosti’s Caio Marzio Coriolano zo goed weet vast te houden, vooral omdat Armonia Atenea onder leiding van George Petrou niet altijd zorgt voor de opwindendste begeleiding. Zijn karakteristieke, het oor strelende geluid maakt hem echter nog niet tot de vocale persoonlijkheid die hij zou kunnen zijn. De personages in kwestie worden nergens driedimensionaal, hoe ongelooflijk fraai Xavier Sabata ook zingt. Voor een cd die de relatie tussen de opera en de Griekse tragedie probeert te doorgronden is dit een klein probleem. Vergeten we die opzet, dan horen we bloedmooi gezongen aria’s – en soms complete scènes – uit het tweede kwart van de achttiende eeuw, met in de hoofdrol ontegenzeggelijk een van de beste countertenoren van deze tijd.

HEIN VAN EEKERT


228.jpg

NEUKOMM REQUIEM À LA MÉMOIRE DE LOUIS XVI

LA GRANDE ÉCURIE ET LA CHAMBRE DU ROY
O.L.V. JEAN-CLAUDE MALGOIRE
ALPHA 3760014199660
€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17229

VOCAAL

Een cd als deze doet de ware muziekliefhebber zich vertwijfeld afvragen wat voor moois er nog onder het stof ligt te wachten op ontsluiting. Het Requiem à la mémoire de Louis XVI van Sigismund Neukomm is tenminste een prachtwerk. De Oostenrijker Neukomm (1778-1858) was een ware globetrotter en ooit een graag gehoord componist annex veelschrijver. Toch wachten meer dan tweeduizend werken van hem in de Bibliothèque National de France op ontsluiting. Als ze allemaal van de kwaliteit van deze cd-première zijn, mag de muziekgeschiedenis wel een beetje herschreven worden. Neukomm reisde lange tijd de wereld over in het gevolg van Charles-Maurice de Talleyrand, de belangrijkste Franse politicus in de tijd dat Napoleon een puinhoop van Europa maakte. Twintig jaar na de dood van Lodewijk XVI gaf Talleyrand Neukomm de opdracht een requiem te schrijven als een eerbetoon aan de op het schavot geëindigde vorst voor het Weense congres van 1814. Dat Neukomm daarbij putte uit ouder werk doet niets af aan de schoonheid van dit intense Requiem dat in de live-uitvoering van het Choeur de Chambre de Namur en La Grande Écurie et la Chambre du Roy onder leiding van Jean-Claude Malgoire nog een extra dimensie krijgt.

PAUL JANSSEN


226.jpg

MAHLER DAS LIED VON DER ERDE

ONAS KAUFMANN,
WIENER PHILHARMONIKER
O.L.V. JONATHAN NOTT
SONY 0889853898329
€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17238

VOCAAL

U vraagt zich misschien af: waar is de naam van de tweede solist? Het niet geheel voor de hand liggende antwoord: die is er niet. Jonas Kaufmann laat met deze opname een lang gekoesterde wens in vervulling gaan om naast de tenorliederen in Mahlers Lied von der Erde ook de liederen te zingen die normaal door alt of bariton worden gezongen. Zoals verwacht klinkt Kaufmann heroïsch en muzikaal in de liederen voor tenor waarop menig andere zanger zich stukbijt. Maar in de liederen voor lage stem mis je het contrast van de verschillende stemtypen, zodat het geheel wat eenvormig klinkt. Een bariton zou hier door menigeen al als compromis gezien worden; Mahlers orkestratie, waarin op belangrijke momenten fluit en hobo een prominente rol hebben, is qua timbre ideaal afgestemd op de warme vrouwenstem. Kaufmann doet zijn uiterste best om nuance te vinden in de liederen, maar klinkt ook wat geaffecteerd en het kan niet ontkend worden dat zijn stem juist in de laagte wat resonantie en kleur mist. Een vocale tour de force, dat zeker, maar uiteindelijk eerder een curiositeit dan een echt geslaagde uitvoering van Mahlers vocale meesterwerk.

BENJAMIN ROUS


229.jpg

GOUNOD, RACHMANINOV e.a. AIDA

AIDA GARIFULLINA,
ORF RADIO-SYMPHONIEORCHESTER WIEN
O.L.V. CORNELIUS MEISTER
DECCA 0028947883050
€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17246

VOCAAL

Een blik op de beeldschone Aida Garifullina op de cover van haar debuutalbum roept de vraag op of we hier wellicht te maken met een sopraan die op basis van haar uiterlijk gehypet wordt. Een eerste kennismaking met de stem laat een warm en stralend geluid horen, met een aangenaam flakkerend vibrato. Een veelbelovend begin! Jeugdige onschuld klinkt mooi door in Je veux vivre uit Gounods Roméo et Juliette, maar de ‘klokjesaria’ uit Lakmé mist misschien wat nuance en onderliggend mysterie. Maar voor zich iets van teleurstelling kan manifesteren verschuift de focus naar Rusland, en voel je onmiddellijk dat hier echt iets bijzonders gebeurt. Garifullina klinkt hier volkomen natuurlijk en gebruikt meer dynamische contrasten. Ze reageert met subtiele kleuren in de stem prachtig op de rijke orkestratie, waarbij het gloedvolle spel van het Weense radio-orkest, geleid door Cornelius Meister, niet onvermeld mag blijven. Garifullina is verleidelijk in de aria’s uit Rimski-Korsakovs De gouden haan, prachtig weemoedig in liederen van Rachmaninov; eigenlijk maakt ze van elke track iets bijzonders. Na de laatste noot mag je rustig concluderen dat Aida Garifullina veel meer is dan een betoverende verschijning; dit is gewoon een betoverend recital!

BENJAMIN ROUS


233.jpg

HÄNDEL THEODORA

KATHERINE WATSON, PHILIPPE JAROUSSKY e.a.
LES ARTS FLORISSANTS
O.L.V. WILLIAM CHRISTIE
ERATO 0190295889906 (2DVD)
€ 26,99

Bestel: VKZ.NL/17241

ORATORIUM-DVD

Dit is de vierde keer dat William Christies interpretatie van Händels oratorium Theodora is vastgelegd en de tweede versie voor dvd, na die van de productie van Peter Sellars in Glyndebourne. Regisseur Stephen Langridge weet in zijn eigentijdse enscenering waar hij heen wil met het verhaal van de christenmartelares. De grotendeels niet-Engelssprekende cast is duidelijk meester over de tekst. Zo maakt Kresimir Spicer met zijn krachtige, kernachtige tenor direct in woord en uitdrukking voelbaar waar de Romeinse officier Septimius staat in het conflict tussen de christenen en de angstaanjagend onvoorspelbare stadhouder Valens. Langridge laat het gevaar van deze losgeslagen machthebber zien, die door Callum Thorpe met een jeugdige en flexibele basstem wordt neergezet. De teder klinkende Theodora van Katherine Watson is in eerste instantie een vreemde eend in de bijt tussen de christenen, maar door tussenkomst van Irene – de altijd zo betrokken en sterk acterende en zingende Stéphanie d’Oustrac – wordt zij een van hen. Als haar geliefde Didymus bewijst Philippe Jaroussky andermaal dat hij meer wil zijn dan een mooie stem. Christie leidt zijn troepen met de hand van de ervaren meester en zonder een spoor van routineus musiceren.

HEIN VAN EEKERT


234.jpg

HAYDN, TAKEMITSU e.a. LANDSCAPES

SCHUMANN QUARTETT
BERLIN CLASSICS 885470008363
€ 21,99

Bestel: VKZ.NL/17208

KAMERMUZIEK

Estland, Japan, Hongarije en Duitsland, achttiende, negentiende en twintigste eeuw – veelzijdiger is een cd niet samen te stellen. Ook stilistisch is dit een kleurrijk boeket: van de hoogklassieke Haydn naar de genadeloos modernistische klanktaal van Bartók; van de exotische intimiteit van Takemitsu tot de geheimzinnig-mystieke, hypnotiserende verstilling van Arvo Pärt. Het Schumann Quartett koos voor de overkoepelende titel Landscapes, als om duidelijk te maken dat deze wereldreis heel verschillende uitzichten biedt op de muziekgeschiedenis. Drie broers in één ensemble – ook dat is bijzonder. Zou altvioliste Liisa Randalu nooit het gevoel hebben dat ze te midden van Erik, Ken en Mark Schumann een indringster is? Hoe het ook zij, aan de prestaties is het niet te horen. Zij was het trouwens die het kwartet in contact bracht met Arvo Pärt, die hoogstpersoonlijk de gloedvolle opname van Fratres leidde. Slordigheidje: op het boekje zie je niet hoe lang dat duurt. Wel, deze zwoele suspense neemt ruim tien minuten in beslag. Zet tegenover deze ingetogenheid de dartele finale van Haydns Sonnenaufgang -kwartet of het hoekige Allegro uit Bartóks Tweede strijkkwartet, en je weet dat het Schumann Quartett echt alles aankan. Allrounders zonder weerga zijn het, een heerlijke cd.

JOS VAN DER ZANDEN


236.jpg

BORODIN PIANO QUINTET, STRING QUARTET NO. 2

GOLDNER STRING QUARTET, PIERS LANE
HYPERION 034571281667
€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17216

KAMERMUZIEK

Het ‘machtige hoopje’, het verbond tussen de Russische componisten Balakirev, Borodin, Cui, Moessorgski en Rimski-Korsakov, had het niet zo op kamermuziek, zo stellen de liner notes bij een cd, gewijd aan het beetje kamermuziek dat Alexander Borodin achterliet. Het is waar: kamermuziek was niet favoriet. En het is ook meteen jammer, want het Australische Goldner String Quartet brengt met het Pianokwintet in c en het Strijkkwartet in D twee prachtwerken van Borodin, die veel meer aandacht verdienen dan ze nu krijgen. Mooi is ook dat het een werk betreft van een jongere Borodin en een van de rijpere Rus. Het Strijkkwartet uit 1881 is veel Russischer, veel meer Borodin dan het soms mozartiaans lichte Pianokwintet uit 1862. Het Goldner String Quartet behandelt beide werken met veel respect en speelplezier en dat biedt veel luistergenot. Het interessantste aan deze cd is het werk dat het kwintet en het kwartet van elkaar scheidt, een cellosonate uit 1860 met een aan Bach gerelateerd hoofdthema. Een lang vergeten werk dat in 1982 door Mikhail Goldstein gereconstrueerd werd. Goldstein baarde al eens opzien met een gefingeerde symfonie van een dito componist, maar over deze reconstructie bestaat geen twijfel: vintage Borodin.

PAUL JANSSEN


237.jpg

CHOPIN WORKS FOR PIANO & ORCHESTRA

JAN LISIECKI,
NDR ELBPHILHARMONIE ORCHESTER
O.L.V. KRZYSZTOF URBANSKI
DG 0028947968245
€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17248

PIANO EN ORKEST

De spanning was groot toen hij in mei 2014 het Amsterdamse Concertgebouw betrad. De jonge Pools-Canadese pianist Jan Lisiecki trad in de voetsporen van de groten der aarde. Hij overtrof alle verwachtingen. Een subtiele frasering, dartel staccato, beheerst legato in de linkerhand, verfijnde versieringen op onmogelijke plekken, fijne uiteenrafeling van het stemmenweefsel. Op de Steinway kwam een Chopin tot leven zoals die lang niet was gehoord. Deutsche Grammophon gunt de 21-jarige Pool nu een hele cd met Chopin – eerder al speelde hij diens etudes en werk van Mozart en Schumann. Hoofdmoot zijn de Variaties op Là ci darem la mano, waarover Schumann ooit uitriep ‘Hoed af, heren, een genie!’ Lekker speelse, briljante stukken van de 17-jarige Chopin, waarbij het NDR Elbphilharmonie Orchester Lisiecki speels ondersteunt. Wie wil weten wat de Pool echt in zijn mars heeft, kan beter meteen naar de allerlaatste track gaan, de Nocturne in cis-klein. Daar hoor je Lisiecki als dichter pur sang. Wat een beheersing, wat een zangerigheid, wat een subtiele welvingen en parelende notenslierten. De Pool heeft geen opsmuk nodig, als een rasechte Chopinspecialist weet hij de noten het werk te laten doen. Klein minpuntje: de piano klinkt in de hoge registers niet perfect zuiver.

JOS VAN DER ZANDEN


235.jpg

J.S. BACH GOLDBERG VARIATIONS

BEATRICE RANA
WARNER CLASSICS 0190295880187
€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17243

PIANO

De carrière van Beatrice Rana is in een stroomversnelling geraakt sinds zij in 2013 de zilveren medaille en de publieksprijs won op het Van Cliburn-concours. De Borletti-Buitoni Trust ontfermde zich over haar, een contract met Warner volgde en Antonio Pappano nam met haar pianoconcerten van Prokofjev en Tsjaikovski op. Is deze 24-jarige Italiaanse niet te jong voor Bachs Goldbergvariaties? Bij alle subtiliteiten in toucher en dynamiek waarmee zij de Aria inkleurt, denk je nog even: speel nu maar ‘gewoon’, dat is mooi genoeg. Daarna verdwijnen de twijfels als sneeuw voor de zon. Beatrice Rana bereikt een maximale verscheidenheid in de variaties, met uitdagende verwijzingen naar de dansen die eraan ten grondslag zouden kunnen liggen. Met het uitgekiende pedaalgebruik streeft ze naar een transparante klank om de fijne nuances in de aanslag optimaal te laten uitkomen. Versieringen die niet in de partituur zijn aangegeven, vult ze aan met dichterlijke vrijheid en gevoel voor stijl. Subtiele afwijkingen brengen de herhalingen tot leven. In de handen van deze jonge Italiaanse is het een feest van mediterrane kleuren. Wat gaat Bach opeens op Scarlatti lijken! Bovenal getuigt haar frisse kijk op deze zwaarbeladen partituur van een ontwapenende muzikaliteit.

EDDIE VETTER


238.jpg

BRAHMS BALLADES & FANTASIES

DENIS KOZHUKHIN
PENTATONE 827949056864 (SACD)
€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17236

PIANO

Na zijn cd-debuut met pianoconcerten van Tsjaikovski en Grieg verrast Denis Kozhukhin opnieuw, deze keer met muziek van Brahms. Hij plaatst de ballades van een amper twintigjarige componist tegenover de fantasieën van een zestigjarige. De Russische pianist beziet ze met een romantische blik. In opus 10 hoort hij ‘een jongeman die nadenkt over een onzekere toekomst’, in opus 116 emoties die uiteenlopen van ‘de wanhoop van een man die een groot verlies heeft geleden’ tot ‘de kracht van een mens die het naderende einde weigert te aanvaarden’. De nuchtere en sarcastische Brahms zou van zulke overpeinzingen gehakt hebben gemaakt, maar wat telt, is het klinkend resultaat, en dat is in één woord overweldigend. De jonge Rus serveert het pathos niet per ons. Hij laat de bicepsen rollen in stukken die vervuld zijn van een romantische ‘Sturm und Drang’, maar overtuigt evenzeer in het andere uiterste, waarin mateloze tederheid door het contrast des te sterker het hart raakt. De cd begint met het veel minder vaak gespeelde Thema en variaties opus 18b, gebaseerd op het langzame deel van het Strijksextet. Ook hierin sluiten grandioze sonoriteit en intense sensitiviteit een magisch verbond.

EDDIE VETTER


239.jpg

GLASS PIANO WORKS

VÍKINGUR ÓLAFSSON
DG 0028947969181
€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17245

PIANO

Een mooier verjaardagscadeau kan de koning van de minimal music zich niet wensen. Ter gelegenheid van de tachtigste verjaardag van Philip Glass nam de IJslandse pianist Víkingur Ólafsson een cd op met twaalf van de twintig etudes. De componist schreef deze werken gedurende een tijdspanne van negentien jaar en ze behoren tot zijn mooiste werken. Ólafsson laat horen dat deze solostukken niet alleen geschreven zijn voor de studeerkamer, maar ook buitengewoon geschikt zijn voor de concertzaal. Bij Ólafsson besef je dat er duizenden manieren zijn om een frase vorm te geven. Hij laat horen hoe rijk en gevarieerd de muziek van Glass kan zijn, ondanks het meditatieve en repetatieve karakter. Soms kinderlijk eenvoudig, op het simplistische af, dan weer extreem virtuoos (etude 13): de muziek van Glass balanceert tussen uitersten en Ólafsson is een pianist die de grenzen in deze werken steeds weer weet op te rekken. Prachtig, zo intens en fantasievol hoor je deze stukken zelden. De twaalf etudes liggen ingeklemd tussen het openingsdeel van het legendarische album Glassworks uit 1982: eenmaal in de oorspronkelijke pianoversie en andermaal in een sfeervolle bewerking voor piano en strijkkwartet.

OSWIN SCHNEEWEISZ


241.jpg

BRAHMS PAGANINI VARIATIONS, OP. 35 e.a.

JONATHAN PLOWRIGHT
BIS 7318599921372 (SACD)
€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17226

PIANO

In het allstar-team van toondichters wordt Johannes Brahms meestal dicht bij Beethoven gezet. Logisch, want Johannes vereerde Ludwig. Dat hij echter ook dicht bij Schubert staat laat Jonathan Plowright horen in de Ballades opus 10. Plowright speelt ze met een grote focus op melodie en articulatie. Het zijn liederen zonder woorden. De pianist flirt al een tijdje met Brahms. Hij maakte eerder twee cd’s voor het BIS-label, die lovend werden ontvangen. Net als bij die vorige cd’s is ook nu de kwaliteit weer bijzonder hoog en profileert Plowright zich als een klavierleeuw met een groot begrip en gevoel voor de werken van Brahms. Aan directheid en intensiteit ontbreekt het niet. Aan poëtische verbeeldingskracht evenmin. Plowright zul je nooit betrappen op zinloos gehamer of te zwaar aangezette lyriek. Zijn spel beschikt, ook qua tempi, over een prettig soort continuïteit en samenhang. Plowright is een geboren verteller: prachtig hoe hij in de Rhapsodie nummer 1, opus 79 de melodische lijnen weet uit te rekken tot ze bijna lijken te breken. Zo bouwt hij de spanning, noot voor noot, op en weet hij de luisteraar genadeloos aan zijn spel te kluisteren.

OSWIN SCHNEEWEISZ


240.jpg

VOORN PIANO SONATA e.a.

FREDERIC VOORN
EZRA CLASSICS 8714835118794
€ 14,99

Bestel: VKZ.NL/17211

PIANO

In de jaren tachtig van de vorige eeuw, toen Frederic Voorn aan het Sweelinck Conservatorium in Amsterdam piano studeerde bij onder meer Jan Wijn, werden compositiestudenten geacht zich vrijwel uitsluitend bezig te houden met atonale en seriële technieken. ‘Dat waren toentertijd zo’n beetje de enige muziekstijlen die van een hedendaagse componist werden geaccepteerd, behalve dan door een groot gedeelte van het publiek’, stelt Voorn in het voorwoord van zijn nieuwe cd, die geheel gewijd is aan zijn eigen pianomuziek. Daarom zag Voorn ervan af naast piano compositie te gaan studeren, maar ook toen al schoten motieven, thema’s, ritmes en harmonieën door zijn hoofd. Uiteindelijk vond Voorn de moed om alles wat er tussen 2005 en 2016 uit zijn overwegend tonaal gestemde hart opwelde, met overtuiging en passie op cd te zetten. Voorns fascinerende Piano Sonata wekt in zijn parmantige, laatromantische en soms bijtende eigenheid associaties met Prokofjev in zijn meest aimabele stemming. Lyriek, nostalgie en speelsheid bepalen om beurten de sfeer van de afwisselend langzame en snelle ‘toonimpressies’ van La forêt perdue, terwijl Voorn in Pièces simples et naturelles aanhaakt bij Franse componisten als Satie en Tiersen, aan wie hij soms een vleugje Spaans toevoegt.

WENNEKE SAVENIJE


242.jpg

GRIFFES THE VALE OF DREAMS

EMANUELE TORQUATI
BRILLIANT CLASSICS 5028421953496
€ 7,99

Bestel: VKZ.NL/17202

PIANO

Als zoon uit een welgesteld gezin trok Charles Griffes op negentienjarige leeftijd naar Berlijn om er piano te studeren. Na zijn terugkeer in New York werd hij hoofd muziekonderwijs aan een jongensschool, terwijl hij zich in zijn vrije tijd toelegde op componeren. De invloeden, opgedaan tijdens zijn jaren in Europa – Duitse laatromantiek, Debussy, Skrjabin, maar ook de Japanse en Chinese muziek die destijds in Europa en vogue was – verwerkte hij in stukken die hem al gauw tot een gevestigde naam in het Amerikaanse muziekleven maakten. Bij zijn vroege dood in 1920 – hij was 35 – liet hij een bescheiden oeuvre na, dat niettemin grote invloed zou hebben op componisten als Ives en Copland. Emanuele Torquati presenteert op deze cd nagenoeg het complete gepubliceerde werk voor solo piano in voorbeeldige uitvoeringen, trefzeker en suggestief. Van het etherische impressionisme van de Tone-Pictures, met het door Busoni bewonderde Vale of Dreams, en de orgiastische uitbundigheid van de Rhapsody, tot de geraffineerde Roman Sketches, waaronder Griffes’ bekendste pianostuk, The White Peacock, en het lisztiaanse Fountain of the Acqua Paola. Hoogtepunt is de complexe en caleidoscopische doch compacte Pianosonate – een meesterwerk uit de twintigste-eeuwse pianoliteratuur.

JAN KUNST


244.jpg

BEETHOVEN DIABELLI VARIATIONS

RONALD BRAUTIGAM
BIS 7318599919430 (SACD)
€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17224

FORTEPIANO

Met deze cd voltooit Ronald Brautigam zijn reeks met alle pianowerken van Beethoven. In dit geval bespeelt hij een kopie van een fortepiano van Conrad Graf uit 1826. De componist bezat zelf een dergelijk, waarschijnlijk speciaal voor hem gebouwd instrument. Bij zijn begrafenis was Graf net als Schubert een van de fakkeldragers. Zoals Brautigam al eerder heeft laten horen, is zo’n fortepiano een ideaal middel om de telkens weer verrassende compositorische invallen reliëf te geven. Zulke opvallende timbreverschillen tussen de registers zijn nu eenmaal ondenkbaar op een moderne Steinway. Dynamiek en kleur lijken als vanzelf samen te gaan op dit instrument. Des te meer is het schrikken bij Beethovens onverhoedse uitbarstingen. In het hoge tempo, dat doorgaans correspondeert met de vaak griezelige metronoomcijfers van de componist zelf, lijkt Brautigam vooral te mikken op een bruisende energie. Zelfs de diepserieuze langzame variaties geeft hij een lichte toets. Zo verwijdert hij de vergeelde vernis die de Diabellivariaties in de loop der jaren heeft bedekt. De luisteraars krijgen als bonus een al even enerverende uitvoering van de zes Variationen über Volkslieder opus 105, die beter bekend zijn in de versie voor fluit en piano.

EDDIE VETTER


243.jpg

MONTEVERDI L’ORFEO, VESPRO DELLA BEATA VERGINE e.a.

DIVERSE SOLISTEN,
ENSEMBLE ELYMA
O.L.V. GABRIEL GARRIDO
ACCENT 4015023243286 (12CD)
€ 63,99

Bestel: VKZ.NL/17228

VERZAMELBOX

Het verdriet van Orpheus, de onstuitbare opkomst van Sabina Pop

paea en de herovering door Odysseus van zijn eigen huis en haard: de naam Claudio Monteverdi (1567-1643) staat boven drie van de vroegste en tevens sterkste werken uit het operarepertoire. Een mysterieuze mist hangt rond het oeuvre en voor een succesvolle uitvoering moet die worden verwijderd. Welke instrumenten gebruikt werden voor Il ritorno d’Ulisse in patria, welke stemtypen welke rollen zingen in L’Orfeo en welke stukken in L’incoronazione di Poppea nu wel of niet van de componist zijn: het zijn vragen die uitvoeringen van de laatste halve eeuw hebben beïnvloed. De partituren van de opera’s laten ons nogal in het ongewisse, maar geven dirigenten en arrangeurs daarmee de vrijheid om verschillende kanten op te gaan. We begonnen in de vorige eeuw met stevig geïnstrumenteerde versies, we hoorden zeer authentieke interpretaties en verklankingen die vrijheden namen en toch probeerden iets van de zestiende en zeventiende eeuw na te bootsen.

In de nog steeds uitdijende reeks van op cd vastgelegde Monteverdi-interpretaties vertegenwoordigt Gabriel Garrido met zijn Ensemble Elyma de zuidelijke zonneschijn in al zijn facetten. Warme tonen stijgen op uit het instrumentarium, dat soms wat rijker gekleurd klinkt dan in Monteverdi’s dagen mogelijk was; de stemmen zijn voor het overgrote deel van Iberische of Italiaanse oorsprong. We horen zangers die in hun eigen taal zingen en die weten wat ze met hun stem moeten doen om een dramatisch effect te bereiken. Terwijl de tekst het volle pond krijgt, ontstaat het drama uit de muziek. Garrido zwaait de scepter over een vast ensemble voor de drie opera’s en bezet de rollen met het vernuft van een grootmeester: de nobele altstem van Gloria Banditelli bericht over de dood van Euridice, houdt stand tegen de vrijers als Odysseus’ echtgenote Penelope en is de verstoten keizerin Ottavia, terwijl de donkerzoete, maar toch lichtvoetige mezzo van Guillemette Laurens over de imaginaire bühne danst als Penelope’s wellustige dienares Melanto en de ambitieuze Poppea. Philippe Jaroussky verschijnt in een paar bijrolletjes, tenor Jean-Paul Fouchécourt zit in een van de opera’s en bariton Furio Zanasi zingt zowel hoofd- als bijrollen. Eigenlijk is de enige niet zo geslaagde bezetting die van countertenor Martin Oro als de voedster Arnalta in Poppea: Garrido’s nobele streven om zijn zangers niet te laten overdrijven leidt hier helaas tot een karakterisering die te tam blijft. De drie opera’s zijn nu samen in één doos verschenen. Toegevoegd is Garrido’s opname van Vespro della beata Vergine uit 1610 met een ensemble van zangers die ook in de opera’s optreden. Een nog grotere bijzonderheid zijn de twee cd’s met madrigalen rond Torquato Tasso’s Gerusalemme liberata. Monteverdi’s Combattimento di Tancredi e Clorinda wordt hier omgeven door madrigalen over de andere karakters uit het epos, zoals Alcina, Sofronia en Olindo. Elk karakter heeft zijn eigen zanger – de heerlijke mezzo Alicia Borges is Alcina – en we maken kennis met werk van Francesco Eredi, Biagio Marini en anderen. Het twaalf cd’s tellende doosje van Ensemble Elyma is een schatkamertje vol mooie stemmen, kleurrijk orkestwerk en goede muziek.

HEIN VAN EEKERT


360.jpg

DE MACHAUT, DA PERUGIA e.a. METAMORFOSI TRECENTO

LA FONTE MUSICA
O.L.V. MICHELE PASOTTI
ALPHA 3760014192869
€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17230

MIDDELEEUWEN

De Italiaanse muziek uit de veertiende en vijftiende eeuw was complex en speels tegelijk. Componisten als Francesco Landini en Paolo da Firenze schreven virtuoze liefdesliederen, met elkaar voortdurend achterna jagende stemmen als muzikale uitbeelding van het liefdesspel waarin de stemmen elkaar ook innig kunnen omstrengelen. De muziek die tegelijkertijd in Frankrijk werd gecomponeerd was ook virtuoos, maar wat intellectueler dan die uit Italië. Het Italiaanse ensemble La Fonte Musica was al eens in Nederland te horen met dit repertoire. De groep van Michele Pasotti weet precies de juiste lichte toon te treffen en geeft zowel het speelse als het complexe van deze muziek alle aandacht. Je hebt lichte, bewegelijke stemmen nodig, géén operazangers, en instrumentalisten die goed kunnen improviseren. Zowel de Italiaanse als de Franse composities op deze cd krijgen van La Fonte Musica een ideale uitvoering, waarin ook veel ruimte is voor spontaniteit en variatie in tempo binnen de stukken. De teksten zijn, voor wie het Italiaans en het oude Frans beheerst, zelfs letterlijk te verstaan, en dat is in uitvoeringen van deze muziek heel uitzonderlijk. Vedels, luiten, harp en blokfluit worden uitstekend bespeeld. Een prachtige cd.

MARCEL BIJLO


361.jpg

ANONIEM EL CANT DE LA SIBILLA – SACRED MUSIC FROM MEDIEVAL CATALUNYA

ENSEMBLE SAN FELICE
O.L.V. FEDERICO BARDAZZI
BRILLIANT CLASSICS 5028421954813
€ 7,99

Bestel: VKZ.NL/17203

MIDDELEEUWEN

Deze cd biedt muziek die in de dertiende eeuw klonk rond de abdij van Santiago de Compostela. We horen een traditioneel Catalaans sibyllenlied dat het einde van de wereld aankondigt, en liederen die door de pelgrims gezongen werden. Een flink deel daarvan is afkomstig uit het Llibre Vermell, het rode boek. Dat was een soort handleiding voor pelgrims met reisadviezen en gebeden, maar ook met liederen om samen te zingen. Doordat die pelgrims overal vandaan kwamen is het waarschijnlijk dat er in de uitvoering van die liederen vele muzikale invloeden doorklonken. Dat heeft het Italiaanse Ensemble San Felice mooi opgepakt, want hun vocale en instrumentale bezetting op deze cd is bijzonder kleurrijk. Er zijn blokfluiten, vedels, slagwerk en tokkelinstrumenten in alle soorten te horen, waarbij ook de Joodse en Arabische invloeden worden belicht die in de dertiende eeuw in Spanje aanwezig waren. Ook de zangstijl is rijk geschakeerd en de zangers beschikken over zeer uiteenlopende timbres. De melodieën van de liederen zijn krachtig en eenvoudig en door de vele herhalingen en coupletten gaan ze na het beluisteren van deze cd niet zo snel meer uit het hoofd.

MARCEL BIJLO


359.jpg

GUYOT TE DEUM LAUDAUMS e.a.

CINQUECENTO
HYPERION 034571281803
€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17220

RENAISSANCE

Jean Guyot (ca. 1512-1588) was afkomstig uit Luik waar hij het merendeel van zijn werkzame leven doorbracht als kapelmeester aan de Sint Lambertuskathedraal. Maar we vinden hem ook in Wenen, aan het hof van Maximiliaan II. En dat trok de aandacht van het internationaal samengestelde maar in Wenen gevestigde ensemble Cinquecento, dat al een aantal jaren bezig is het muzikale klimaat van het zestiende-eeuwse Wenen in kaart te brengen. Op een eerdere cd nam het ensemble al eens werk van Guyot op, maar hier hebben we een geheel aan de motetten van deze onbekende meester gewijde uitgave. Zoals al zijn tijdgenoten schreef Guyot in de rijke, polyfone stijl die door componisten als Josquin des Prez en Jean Mouton was ontwikkeld en die overal in Europa dominant was. Cinquecento is met zijn warme en rijke ensembleklank de ideale pleitbezorger voor deze muziek. Hun optredens in de Utrechtse Pieterskerk tijdens het Festival Oude Muziek zijn al een paar jaar gegarandeerd uitverkocht, hoe onbekend de componisten ook zijn die ze op hun programma’s hebben staan. Daarmee kan het ensemble nog heel lang doorgaan, want wat we nu kennen is nog maar een klein deel van wat er uit de zestiende eeuw tot ons gekomen is.

MARCEL BIJLO


362.jpg

MONTEVERDI MADRIGALI, VOL. 3: VENEZIA

LES ARTS FLORISSANTS
O.L.V. PAUL AGNEW
HARMONIA MUNDI 3149020527801
€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17219

BAROK

In het laatste deel van de trilogie met madrigalen van Monteverdi wijden Les Arts Florissants en Paul Agnew zich aan de jaren die de componist in Venetië heeft doorgebracht, van 1613 tot aan zijn dood in 1643. Wat zal het moeilijk zijn geweest een keuze te maken uit de ruim vijftig madrigalen die samen het zevende en achtste boek vormen! Agnew en de zijnen hebben er elf geselecteerd, waaronder minder bekende en zeer bekende, zoals Lamento della ninfa en Il combattimento di Tancredi e Clorinda. In de meer solistisch opgezette latere madrigalen laat Monteverdi tekst en muziek zo’n hechte relatie aangaan dat luisteraars als het ware in de harten van de protagonisten kunnen kruipen om hun emoties aan den lijve te ondervinden. Het hoogtepunt is wel Il combattimento, een plastische voorstelling van het gevecht waarin de christelijke kruisridder Tancredi de tot de islam bekeerde en als man vermomde Clorinda doodt, zonder te weten dat zij het is, zijn geliefde. In 1624, bij de eerste opvoering in het Palazzo Mocenigo, was het adellijke publiek in tranen. Bijna vier eeuwen later zal het effect niet anders zijn, zelfs bij de misschien iets te geaffecteerde voordracht van deze voortreffelijke zangers en instrumentalisten.

EDDIE VETTER


363.jpg

CALDARA MISSA DOLOROSA, CRUCIFIXUS, MOTETS

ENSEMBLE LA SILVA
O.L.V. NANNEKE SCHAAP
BRILLIANT CLASSICS 5028421954820
€ 7,99

Bestel: VKZ.NL/17204

BAROK

De Nederlandse gambiste Nanneke Schaap is misschien niet de bekendste naam binnen het oudemuziekcircuit, maar wie haar cv op internet naleest staat versteld van haar staat van dienst, vooral op didactisch gebied aan de vele conservatoria in Italië. En ook als uitvoerend musicus heeft zij haar sporen inmiddels ruimschoots verdiend, door haar samenwerking met zowel gerenommeerde dirigenten en orkesten als met door haarzelf opgerichte ensembles. Met haar Ensemble La Silva timmert zij inmiddels alweer elf jaar aan de weg met originele projecten uit renaissance en barok. De jongste cd van de groep is grotendeels gewijd aan de Italiaanse barokcomponist Antonio Caldara. Te midden van een reeks motetten staan de rijk gevarieerde Missa dolorosa, bestaande uit zeventien losse, korte deeltjes en bestemd voor de Goede Week, en het zestienstemmige Crucifixus centraal. Schaap houdt consequent de bezetting klein, wat de transparantie overal ten goede komt. Vooral in het laatstgenoemde werk heeft dat een magnifiek effect. Door iedere stem solistisch te bezetten wordt de klank nergens een brij van veelstemmigheid en gaan de affectvolle dissonanten treffend door merg en been. Een mooie aanvulling op de inmiddels uitgebreide discografie met ten onrechte vergeten repertoire uit de achttiende eeuw.

FRANS JANSEN


365.jpg

ROSSI ORATORIO PER LA SETTIMANA SANTA

CANTOLX
O.L.V. FRANK AGSTERIBBE
ETCETERA 8711801015866
€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17214

BAROK

Luigi Rossi (1597-1653) was afkomstig uit de omgeving van Napels maar hij vierde zijn triomfen in Rome en Parijs. Het passie-oratorium op deze cd is een mooi voorbeeld van Rossi’s contrastrijke schrijfwijze. Het oratorium vertelt niet het lijdensverhaal zoals we dat in de passies van Bach horen, maar concentreert zich op bepaalde scènes. Het eerste dat we horen is het volk dat om de vrijlating van Barrabas brult. Met Barrabas komen ook alle demonen uit de hel vrij die het er gedurende het eerste deel van het oratorium eens flink van nemen. Pilatus wast de handen in onschuld. Maar dan slaat de stemming compleet om als de kruisiging van Jezus ter sprake komt. Dit deel culmineert in een werkelijk hartverscheurende klacht van Maria bij het kruis van haar zoon. Wie dit contrastrijke werk hoort zal niet verbaasd zijn dat Rossi zo’n succesvol operacomponist was. Het jonge vocale ensemble cantoLX, opgericht en geleid door klavecinist Frank Agsteribbe, weet met uitstekende zangers alle aspecten van Rossi’s oratorium optimaal over het voetlicht te brengen en imponeert met scherpe samenzang. Het oratorium wordt aangevuld met instrumentale muziek van andere componisten, en Agsteribbe zelf imponeert in een aantal toccata’s voor klavecimbel.

MARCEL BIJLO


364.jpg

BONONCINI STABAT MATER

ALESSANDRO STRADELLA CONSORT
O.L.V. ESTÉVAN VELARDI
BRILLIANT CLASSICS 5028421954868
€ 7,99

Bestel: VKZ.NL/17205

BAROK

Door de eeuwen heen is er eindeloos veel muziek voor de lijdenstijd gecomponeerd, waarvan het merendeel zelden of nooit wordt uitgevoerd. Daarom is het goed om nu eens niet de Matthäus-Passion op te zetten maar iets heel anders. Wat te denken van het Stabat Mater van de Italiaanse componist Antonio Maria Bononcini (1677-1726 en broer van de iets bekendere Giovanni)? Dit prachtige juweeltje uit de barok is meer dan de moeite van het beluisteren waard en zit vol met pakkende affecten die de oude middeleeuwse tekst over de jammerende Maria aan de voet van het kruis wonderschoon completeren. Het werk is in goede handen bij het koor en orkest van het Alessandro Stradella Consort dat geleid wordt door Estévan Velardi. De uitvoerenden zijn gespecialiseerd in Italiaanse muziek uit de zeventiende en achttiende eeuw. En hoewel al eind jaren tachtig opgenomen, doet de registratie nergens gedateerd aan en is het puur genieten. Extra pluim verdient de alt Claudia Clarich, die niet alleen een relatief groot aandeel heeft maar ook het hoogtepunt van dit werk mag zingen, het Fac me vere tecum. Kippenvel! Dank voor Brilliant Classics om na bijna dertig jaar alsnog een extra dimensie te geven aan de Goede Week.

FRANS JANSEN


366.jpg

CAVALLI, FRESCOBALDI e.a. THE HERITAGE OF MONTEVERDI

LA FENICE
O.L.V. JEAN TUBÉRY
RICERCAR 5400439003743 (7CD)
€ 49,99

Bestel: VKZ.NL/17232

BAROK

Eind jaren negentig begon het Franse ensemble La Fenice bij Ricercar aan een serie cd’s met Italiaanse muziek uit de zeventiende eeuw. De zeven afzonderlijke delen zijn nu in een box gebundeld en daarmee hebben we een prachtig overzicht van wat er in Italië in de zeventiende eeuw werd gecomponeerd. We horen werken van, onder vele anderen, Merula, Rossi, Grandi, Cima en D’India. Monteverdi is zelf natuurlijk ook vertegenwoordigd, maar de nadruk ligt op zijn tijdgenoten. Dario Castello en Biagio Marini, de grote pioniers van de instrumentale muziek, krijgen ieder een eigen cd toebedeeld. Cornettospeler Jean Tubéry omringt zich met uitstekende blazers en strijkers, per cd is de bezetting verschillend, en bij de vocale solisten horen we sopraan María Cristina Kiehr en tenor John Elwes. De cd’s zijn thematisch geprogrammeerd. Er is kerst- en passiemuziek te horen en muziek op teksten van Petrarca. Dit is een bijzonder rijke collectie die veel onbekend moois te bieden heeft. Want hoewel Claudio Monteverdi natuurlijk de allergrootste van zijn tijd was, krioelde het in Venetië en omgeving van de prachtige componisten. Deze cd-box biedt de ideale gelegenheid al deze onbekende meesters te ontdekken.

MARCEL BIJLO


368.jpg

J.S. BACH MATTHÄUS-PASSION

VOCALE SOLISTEN,
MONTEVERDI CHOIR,
ENGLISH BAROQUE SOLOISTS
O.L.V. JOHN ELIOT GARDINER
SDG 843183072521 (2CD)
€ 35,99

Bestel: VKZ.NL/17217

BAROK

Na vele jaren ervaring met Bach is John Eliot Gardiner nu ook naar de Matthäus-Passion teruggekeerd. Zijn opname uit 1988 was een mijlpaal in de uitvoeringsgeschiedenis van het werk. Wat heeft de nieuwe te bieden? Het tempo is als vanouds energiek: in beide gevallen duurt de Matthäus ongeveer twee uur en veertig minuten. Wel heeft Gardiner de dramatiek aangescherpt. Je kunt je goed voorstellen dat in Bachs tijd een oude adellijke weduwe bij een dergelijk passie-oratorium heeft uitgeroepen: ‘God behoede jullie, kinderen! Het lijkt wel een operakomedie!’ Onder Gardiners leiding is het uiteraard geen komedie, wel een diep ontroerende en aangrijpende tragedie, meeslepend in de grote lijnen, trefzeker in de fijnste details. Zelfs de oude lutherse koralen staan er niet als stijve pilaren bij, maar bewegen in tempo, dynamiek en subtiele nuances als het ware mee met de gebeurtenissen in het lijdensverhaal. Afgezien van de Engelse accenten in de uitspraak heeft de uitvoering wel een minpunt: net zoals onlangs in de solo’s van de Hohe Messe laat Gardiner de aria’s zingen door individuele koorleden en zij kunnen in dit geval meestal niet in de schaduw staan van de vocale solisten uit 1988.

EDDIE VETTER


369.jpg

SCHÜTZ, POHLE e.a.

SCHÜTZ & HIS LEGACY
ALICE FOCCROULLE,
INALTO O.L.V. LAMBERT COLSON
PASSACAILLE 5425004160232
€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17215

BAROK

Heinrich Schütz (1585-1672) was een van de belangrijkste Duitse componisten van de zeventiende eeuw die de muzikale weg effenden voor Bach. In Italië leerde hij het vak bij de grootmeesters Gabrieli en Monteverdi. Als geen ander wist hij hun stijl te transformeren naar het Duitstalig gebied, waarbij de muziek te allen tijde in dienst van de tekst staat. De leden van het Belgische ensemble InAlto, geleid door cornettist Lambert Colson, hebben al vaker bewezen dat zij dit soort intenties goed begrijpen. Op hun nieuwste cd, waarop Schütz met zijn leerlingen en tijdgenoten aan het woord komt, presenteren zij een evenwichtige compilatie van vocale en instrumentale composities binnen dit idioom. Een geslaagde opname, die niet alleen de enorme variatie uit de vroege barok toont, maar ook de verfijnde expressie van stem en instrument. Sopraan Alice Foccroulle levert hier met haar heldere stem een stijlvolle bijdrage aan. Het Aus der Tieffen, een zetting van Psalm 130 voor sopraan, twee obligate violen en continuo, is een compositorisch hoogstandje in muzikale woordschildering van Christoph Bernhard, die goed heeft opgelet bij zijn leermeester. De voorbeeldige vertolking doet volledig recht aan dit werk. Chapeau voor Colson en de zijnen!

FRANS JANSEN


367.jpg

BIBER MISSA ALLELUJA e.a.

ARS ANTIQUA AUSTRIA,
ST. FLORIANER SÄNGERKNABEN
O.L.V. GUNAR LETZBOR
ACCENT 4015023243255
€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17235

BAROK

Heinrich Ignaz Franz von Biber kennen we vooral van zijn virtuoze vioolmuziek waarmee hij aan het Salzburgse hof zoveel indruk maakte. Maar ook indrukwekkend is de kerkmuziek die hij in Salzburg componeerde. De drieënvijftigstemmige mis die Biber schreef voor de inwijding van de Salzburgse dom is daar het bekendste voorbeeld van, maar de zesendertigstemmige Missa Alleluja op deze cd mag er ook zijn. Daarbij horen we geen zesendertig afzonderlijke partijen die om elkaar heen kringelen, dat zou zelfs Bach niet voor elkaar gekregen hebben, maar een voortdurend groeperen en hergroeperen van alle zesendertig partijen die vocaal en instrumentaal bezet zijn. Al met al een hele batterij uitvoerenden, en het is verbazend hoe licht Gunar Letzbor dit alles kan laten klinken. De jongensstemmen mengen prachtig met de strijkers en blazers van Letzbors ensemble en er wordt flink tempo gemaakt. Dat vergt een enorme discipline bij de musici en zangers. Verder horen we op deze cd wat kleinschaliger bezette muziek van Biber: twee psalmzettingen voor bas met een door Letzbor zelf gespeelde virtuoze vioolpartij en ook nog een vioolsonate. Een geweldige hommage aan Biber, een componist die de laatste tijd gelukkig sterk in de belangstelling staat.

MARCEL BIJLO


370.jpg

MONTEVERDI, ROSSI, SARTORIO LA STORIA DI ORFEO

PHILIPPE JAROUSSKY, EMÖKE BARÁTH,
I BAROCCHISTI O.L.V. DIEGO FASOLIS
ERATO 0190295851903
€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17242

BAROK

Het idee voor deze opname, om delen uit drie belangrijke zeventiende-eeuwse operaversies van de beroemde Orpheus-mythe samen te brengen en te verweven, komt van countertenor Philippe Jaroussky zelf. Monteverdi’s L’Orfeo uit 1607, de oermoeder aller opera’s, is de vroegste van de drie en tussen deze versie en die van Rossi uit 1647 en Sartorio uit 1673 zit steeds ongeveer een generatie, maar de opera’s liggen stilistisch dicht genoeg bij elkaar om een verrassend homogene cd op te leveren met het beste dat de drie componisten te bieden hebben; inderdaad de miniopera die Jaroussky voor ogen stond. De drie versies, die elk andere aspecten in het verhaal accentueren, vullen elkaar prachtig aan. De Franse countertenor zingt steeds de rol van Orpheus, en dat zijn fijnkorrelige en gevoelige stem ideaal is voor dit repertoire zal niemand verrassen. De ontdekking hier is de vertolkster van de rol van Eurydice, de Hongaarse sopraan Emöke Baráth, die in puurheid voor Jaroussky niet onderdoet en met haar warmgloeiende timbre steeds voor diepe ontroering zorgt. Voeg daarbij de bezielde muzikale leiding van Diego Fasolis met zijn stilistisch onberispelijk spelende I Barocchisti, en het resultaat is een juweel van een cd.

BENJAMIN ROUS

377.jpg

ROBIN FANTAISIE MÉCANIQUE JEAN-BAPTISTE ROBIN e.a.

ORCHESTRE RÉGIONAL DE NORMANDIE
O.L.V. JEAN DEROYER
BRILLIANT CLASSICS 5028421954790
€ 7,99

Bestel: VKZ.NL/17201

HEDENDAAGS

Stel je een stormachtige nachtelijke hemel voor, met rafelige zwarte wolken die op spookachtige wijze langs de maan schieten en af en toe een glimp prijsgeven van de gouden dieptes van de kosmos, waaruit de stem van de almachtige opbuldert in orgelklanken en zijn sterfelijke onderdanen antwoorden in postgregoriaanse flarden van gezang, terwijl de engelen zich manifesteren op pauken en de profeten zich apocalyptisch uitdrukken in trompet-, klarinet- en strijkersklanken… In die mysterieuze en mystieke sfeer speelt zich de indringende orkestmuziek van de Franse componist Jean-Baptiste Robin (1976) af, welke met opmerkelijke verbeeldingskracht mythische klankmanifestaties de kosmos inslingert, die zich laten beluisteren als spannende, imposante en soms uiterst verstilde verhalen, waarbij je je ook moeiteloos filmbeelden kan voorstellen. Onder de instrumenten beschouwt Robin het orgel als zijn grootste vertrouweling, maar ook als het voertuig bij uitstek voor zijn gewaagdste fantasieën. Vandaar dat dit machtige instrument de hoofdrol speelt op deze fascinerende cd, waarin gekwelde en soms waanzinnige krachten en schrijnende conflicten worden afgewisseld met intieme momenten van extase. Robins epische betogen in klank spelen met de diepste gedachten van Pythagoras, Herman Hesse en Victor Hugo over de harmonie der sferen.

WENNEKE SAVENIJE


378.jpg

BELLINI ADELSON E SALVINI

DANIELA BARCELLONA, ENEA SCALA e.a.
BBC SYMPHONY ORCHESTRA
O.L.V. DANIELE RUSTIONI
OPERA RARA 792938005621 (2CD)
€ 29,99

Bestel: VKZ.NL/17218

OPERA

Adelson e Salvini is Bellini’s eerste opera, geschreven tijdens zijn conservatoriumtijd. Hoewel de opera nog sterk schatplichtig is aan Rossini, hoor je in de muziek soms wel degelijk de kiem van het genie van de latere opera’s van Bellini, met de typerende lichte melancholie en lange melodieën. De plot van Adelson e Salvini laveert tussen komedie en drama, met gesproken dialogen in plaats van gezongen recitatieven, en vormt eigenlijk nergens een overtuigend theatraal geheel. Maar muzikaal valt er genoeg te genieten, en op dat vlak laat de nieuwe opname van Opera Rara gelukkig weinig te wensen over. In de eerste plaats door de jonge Daniele Rustioni die zich ontpopt als een ideale belcantodirigent en het BBC Symphony Orchestra met stijl, energie en ritmische precisie leidt. Het centrale liefdespaar Nelly en Salvini wordt gezongen door mezzo Daniela Barcellona, warm en waardig ingetogen, en tenor Enea Scala, gepassioneerd en onbevreesd in de hoogte. Maurizio Muraro in de komische rol van Bonifacio is een voortreffelijk buffo-bas, die zijn tongbrekende muziek met verve en exemplarische komische timing brengt. Geen verloren meesterwerk, maar een interessant document van hoe het ooit begon voor de tragisch jong gestorven Bellini.

BENJAMIN ROUS


380.jpg

F. CACCINI LA LIBERAZIONE DI RUGGIERO DALL’ISOLA DI ALCINA

ALLABASTRINA, LA PIFARESCHA
O.L.V. ELENA SARTORI
GLOSSA 8424562239029
€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17231

OPERA

Francesca Caccini werd omringd door muziek. Haar vader Giulio was componist, haar moeder, zuster en echtgenoot zangers, net als zijzelf. Destijds waren er meer vrouwelijke componisten, maar zij is de eerste van wie een opera bewaard is. Het werk was in 1625 een opdracht van de groothertogin van Toscane, bedoeld om oh’s en ah’s bij de illustere gasten op te roepen. Het libretto naar het epos van Ariosto gaat over de strijd tussen twee tovenaressen. De boze (Alcina) heeft de jonge ridder Ruggiero onder de betovering van de liefde gebracht en hem veranderd in een plant, zoals zij met al haar vroegere minnaars had gedaan. De goede (Melissa) redt hem daaruit. Als alle gevangenen uit Alcina’s tovertuin worden bevrijd, mogen de gasten opstaan en vanuit de vensters van het paleis het paardenballet aanschouwen dat buiten wordt opgevoerd. Hedendaagse luisteraars moeten het doen met de muziek van Francesca, die in de melodische contouren zorgvuldig goed en kwaad schildert. Elena Sartori heeft de slechts schetsmatig genoteerde instrumentatie kleurrijk uitgewerkt en voor de ontbrekende dansdelen geput uit het hofrepertoire van die tijd. Zij laat met haar ensembles horen dat Francesca Caccini zeker een plaats verdient in de schaduw van Monteverdi.

EDDIE VETTER


381.jpg

BIZET LES PÊCHEURS DE PERLES

DIANA DAMRAU, MARIUSZ KWIECIEN e.a.
THE METROPOLITAN OPERA ORCHESTRA
AND CHORUS
O.L.V. GIANANDRA NOSEDA
ERATO 0190295893613
€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17244

OPERA-DVD

Het werk bevat het beroemdste operaduet uit de geschiedenis en wordt toch maar zelden uitgevoerd: producties van Bizets Les pêcheurs de perles lopen het gevaar dat ze een sessie plaatjes-kijken-met-mooie-deuntjes worden. Het was alweer lange tijd geleden dat de Metropolitan Opera zich aan een uitvoering waagde. Regisseur Penny Woolcock en haar ontwerpers Dick Bird en Kevin Pollard geven de productie in dat huis cinematografische allure en mijden een prentenboekdecor door de handeling te verplaatsen naar het Sri Lanka van nu: er zijn adembenemende beelden van duikende parelvissers onder water en van een verwoestende vloedgolf, maar de inwoners zien er grotendeels uit alsof ze vanuit een ander land naar deze locatie zijn gekomen. Het maakt niet uit: Mariusz Kwiecien portretteert Zurga als een charismatische en ietwat louche volksmenner; Matthew Polenzani is een toonbeeld van stijl en verfijning als Nadir; Diana Damrau voelt zich thuis in de rol van Leila, maar zou misschien een beetje meer rust in haar acteerwerk moeten brengen. Haar echtgenoot Nicolas Testé is perfect in de rol van de priester Nourabad. Niet de definitieve productie van deze opera, maar wel een spannende, goed gezongen en fraai ogende theateravond.

HEIN VAN EEKERT


379.jpg

AMPER & TRADITIONALS LUX

EMILIA AMPER E.A.
BIS 7318599922430 (SACD)
€ 23,99

Bestel: VKZ.NL/17227

VOLKSMUZIEK

Emilia Amper is tegenwoordig de grote heldin van de nyckelharpa, het aan de draailier verwante strijkinstrument dat vooral furore maakte in de Zweedse volksmuziek. De geschiedenis van het instrument gaat terug tot de middeleeuwen en het traditionele repertoire is rijk en opzwepend. Sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw kent de nyckelharpa, die rond 1900 op de achtergrond raakte, een ware revival en diverse Zweedse musici doen er alles aan om het instrument een hedendaags bestaansrecht te geven. De dertiger Emilia Amper geldt sinds haar debuutalbum uit 2012 als officieus ‘wereldkampioen nyckelharpa spelen’, wat vooral betekent dat haar populariteit in eigen land groot is. En dat is voorstelbaar, want ze combineert op aanstekelijke wijze de traditie van de vrij opgeruimde Zweedse volksmuziek met nieuwe eigen werken. Op haar tweede cd, Lux, krijgt ze gezelschap van wat strijkers en slagwerk en blinkt ze vooral uit in dansante instrumentale werken die een melancholische vrolijkheid in zich hebben en doen denken aan veel Schotse en Ierse volksmuziek. Ook de liederen hebben, hoewel ze zangtechnisch niet het beste van de plaat bieden, een heel eigen charme die aanstekelijk werkt. Een mooie mix tussen traditie, klassiek en een vleugje wereldmuziek.

PAUL JANSSEN


382.jpg

KLUGE & KLUGE SILENCE

WARNER CLASSICS 0190295854072
€ 22,99

Bestel: VKZ.NL/17240

FILMMUZIEK

Het was een klein Oscar-relletje in 2016: de muziek die werd geschreven bij de film Silence van regisseur Martin Scorsese. De jury oordeelde dat de partituur muzikaal te weinig om het lijf had en dus kon het componistenduo Kim Allen Kluge en Kathryn Kluge fluiten naar een nominatie. Wie zelf wil oordelen, moet naar deze cd luisteren: de integrale filmmuziek van Silence. ‘We voelden dat bij deze film de muziek als het geluid van de natuur moest zijn: we lieten ons inspireren door de mist, de rotsen, de oceaan, de wind en de regen’, zei Kathryn Kluge in reactie op alle commotie. Een zeker begrip kan ik voor het oordeel van de Oscar- jury wel opbrengen; los van de filmbeelden blijft er niet echt een samenhangende partituur over. Het betreft eerder een collage van geluiden. Er zijn een ‘verdronken’ koor en een eenzame fluit. Het doet vaak een beetje denken aan de elektronicamuziek uit de jaren zeventig, maar is veel meditatiever van karakter en akoestischer qua klank. Op zich is dit best een interessante cd voor muzikale avonturiers, maar je moet ook concluderen dat deze muziek onlosmakelijk verbonden is met de filmbeelden.

OSWIN SCHNEEWEISZ


207.jpg

STRATEGIER MUSIQUE POUR FAIRE PLAISIR

DIVERSE ORKESTEN
DIVERSE DIRIGENTEN
ETCETERA 8711801015637
€ 22,99

VKZ.NL/17212

ALLEEN VERKRIJGBAAR IN DE WINKEL

ORKEST

De titel, ontleend aan een van Herman Strategiers werken, klopt: dit is muziek om plezier te maken, ook al is het openingsstuk ( Rapsodia Elegiaca ) toevallig dramatischer dan de rest. Het werd in 1956 alvast gecomponeerd voor een mogelijk overlijden van koningin Wilhelmina (die nog zes jaar zou leven). Het is ook een van de vroegste opnamen van de piepjonge Bernard Haitink, dus verzamelaars, rep u! Herman Strategier (1912-1988) was een bekwaam componist, die hoorbaar hield van Fauré en de Franse Groupe des Six. Hij maakte wat je noemt ‘speelmuziek’ voor direct gebruik, niet erg modern maar wel vakkundig, met parmantig vertoon van contrapunt, fuga’s en kerktoonladders, binnen de tonaliteit blijvend, soms mild dissonerend maar zonder de wereld te schokken. Qua stijl en opvattingen stond hij dicht bij zijn leermeester Hendrik Andriessen, al is diens muziek fantasievoller. Het is mooi dat uit de omroeparchieven een hele cd met Strategiers opgediepte orkestwerken uit de jaren vijftig en zestig kon worden samengesteld. Uniek is het accordeonconcert, waarin de menging van soloinstrument en orkest een fraaie klankkleur oplevert. Ondanks de licht gedateerde opnamekwaliteit mag deze daad van rechtvaardigheid jegens een vergeten Nederlandse toonvinder worden toegejuicht.

GERARD SCHELTENS


209.jpg

J.S. BACH, VILLA-LOBOS BACHIANA

ASYA FATEYEVA, ERIK SCHUMANN, WÜRTTEMBERGISCHES KAMMERORCHESTER HEILBRONN
O.L.V. RUBEN GAZARIAN
BERLIN CLASSICS 885470009094
€ 21,99 VKZ.NL/17206

ALLEEN VERKRIJGBAAR IN DE WINKEL

CONCERT

De Russische saxofoniste Asya Fateyeva maakte in 2014 naam door als eerste vrouw door te dringen tot de finale van de Adolph Sax-competitie in België. Sindsdien geldt zij, zoals de Frankfurter Allgemeine Zeitung het omschreef, als ‘een sensatie in de muziekwereld’. Haar eerste cd met minder bekende saxofoonjuwelen werd goed ontvangen en met haar tweede cd duikt ze nu echt in het diepe. Hoewel het voor de hand ligt om onder de titel Bachiana werken van Heitor Villa-Lobos en Johann Sebastian Bach te combineren, de Braziliaanse veelschrijver was immers gek op Bach en schreef een lijvige serie Bachianas Brasileiras, is het toch een ultieme toets. Want niet alleen de beroemde Aria uit Villa-Lobos’ Bachianas Brasileiras kent vele prachtuitvoeringen, ook de bewerking van Bachs Vioolconcert BWV 1056 en het Concert voor hobo en viool BWV 1060 in een saxofoonversie vergen een absolute topuitvoering. Fateyeva slaagt glansrijk en laat haar sopraansaxofoon, begeleid door het Württembergisches Kammerorchester Heilbronn, heerlijk zingen. Toch maakt zij de meeste indruk met de Aria van Villa-Lobos en diens Fantasia para saxophone. Schitterend doorvoelde melancholie in complete harmonie met het orkest. Voldoende reden om de cd direct aan te schaffen en Fateyeva goed in de gaten te houden.

PAUL JANSSEN